Đánh thức “mỏ vàng” du lịch về nguồn

Du lịch về nguồn đang chuyển mình từ “địa chỉ đỏ” sang sản phẩm trải nghiệm, mở rộng tệp khách trẻ và dần trở thành động lực tăng trưởng mới của du lịch Việt Nam.

Trong bức tranh khởi sắc mạnh mẽ của du lịch Việt Nam từ đầu năm 2026, một xu hướng đáng chú ý đang dần định hình: du lịch văn hóa - lịch sử không còn là “phân khúc bổ trợ”, mà đang từng bước trở thành động lực tăng trưởng mới. Trong dòng chảy đó, du lịch về nguồn - với nền tảng là hệ thống di tích lịch sử cách mạng đang đứng trước cơ hội chuyển mình rõ rệt, từ tiềm năng sang vị thế sản phẩm chủ lực.

Từ “địa chỉ đỏ” đến không gian trải nghiệm

Việt Nam sở hữu một “bản đồ ký ức” dày đặc với hàng nghìn di tích lịch sử trải dài khắp cả nước. Từ Khu di tích Pác Bó, Tân Trào đến Ngã ba Đồng Lộc hay Địa đạo Củ Chi, mỗi địa danh vừa là điểm đến, vừa lưu giữ những lát cắt quan trọng của lịch sử dân tộc.

Tuy nhiên, giá trị của hệ thống này không chỉ nằm ở số lượng hay ý nghĩa lịch sử, mà ở khả năng chuyển hóa thành trải nghiệm du lịch. Một thực tế từng tồn tại trong thời gian dài là nhiều di tích vẫn được khai thác theo cách truyền thống: tham quan, nghe thuyết minh, ghi nhận thông tin. Cách tiếp cận này phù hợp với mục tiêu giáo dục, nhưng chưa đủ sức tạo ra sức hút mạnh trong bối cảnh du lịch hiện đại, nơi du khách ngày càng đề cao tính tương tác và trải nghiệm cá nhân.

Điểm đáng mừng là xu hướng này đang thay đổi. Nhiều điểm đến đã bắt đầu chuyển từ “trưng bày lịch sử” sang “kể chuyện lịch sử”. Các sản phẩm như tour đêm tại Nhà tù Hỏa Lò, trải nghiệm giải mã tại Hoàng thành Thăng Long hay các chương trình nhập vai, tái hiện bối cảnh lịch sử đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc thu hút du khách, đặc biệt là người trẻ.

Khi người trẻ trở thành động lực thị trường

Một trong những thay đổi quan trọng nhất của du lịch về nguồn hiện nay là sự mở rộng tệp khách. Nếu trước đây, loại hình này chủ yếu gắn với các cựu chiến binh hay những chuyến đi mang tính tưởng niệm, thì nay ngày càng nhiều học sinh, sinh viên và du khách trẻ chủ động lựa chọn hành trình về nguồn như một trải nghiệm cá nhân.

Bạn Trần Minh Anh chia sẻ sau khi tham gia tour đêm tại Hỏa Lò: “Trước đây mình nghĩ đi di tích sẽ khá khô khan, nhưng khi được trải nghiệm theo kiểu kể chuyện, nhập vai, cảm xúc rất khác. Không chỉ hiểu mà còn thấy gần hơn với lịch sử.”

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Văn Hòa (65 tuổi, cựu chiến binh, Nghệ An) cho rằng, sự thay đổi này là tín hiệu tích cực: “Thế hệ chúng tôi từng trải qua chiến tranh nên ký ức rất rõ. Nay thấy người trẻ chủ động tìm hiểu lịch sử theo cách của họ, tôi thấy vui. Quan trọng là làm sao để các em thực sự hiểu, chứ không chỉ đi cho biết”.

Sự dịch chuyển này phản ánh một nhu cầu mới: du lịch không chỉ để nghỉ ngơi, mà còn để hiểu, để kết nối và để định vị bản thân trong bối cảnh văn hóa - lịch sử rộng lớn hơn. Những chuyến đi đến các “địa chỉ đỏ” vì thế không còn mang tính nghĩa vụ, mà dần trở thành lựa chọn có ý thức.

Tuy vậy, cần nhìn nhận thẳng thắn: xu hướng này mới ở giai đoạn khởi đầu. Không ít chuyến đi của người trẻ vẫn mang tính phong trào hoặc phụ thuộc vào chương trình của nhà trường, đoàn thể. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết: phải tạo ra những sản phẩm đủ hấp dẫn để biến “tiếp cận ban đầu” thành “nhu cầu tự thân”.

Cơ hội bứt phá trong hệ sinh thái du lịch văn hóa

Trong bối cảnh du lịch Việt Nam đang định hướng phát triển theo chiều sâu, du lịch về nguồn có nhiều điều kiện để bứt phá. Khác với các loại hình phụ thuộc nhiều vào tài nguyên tự nhiên, du lịch lịch sử - văn hóa có khả năng hoạt động quanh năm, ít chịu tác động của mùa vụ và có giá trị giáo dục - xã hội rõ rệt.

Quan trọng hơn, đây là loại hình có khả năng kết nối cao. Một hành trình về nguồn hoàn toàn có thể tích hợp với du lịch tâm linh, sinh thái, cộng đồng hay làng nghề, tạo thành chuỗi trải nghiệm đa dạng. Ví dụ, tuyến du lịch kết nối Tân Trào với không gian văn hóa Tày - Nùng, hay hành trình về Quảng Trị kết hợp khám phá vùng phi quân sự (DMZ) đang cho thấy hướng đi này là khả thi.

Chị Lê Thu Hà (38 tuổi, du khách TP Hồ Chí Minh) chia sẻ sau chuyến đi Quảng Trị: “Đi không chỉ để thăm di tích mà còn kết hợp khám phá văn hóa địa phương, ẩm thực, đời sống người dân. Nhờ vậy chuyến đi trở nên trọn vẹn và đáng nhớ hơn”.

Tuy nhiên, để cơ hội trở thành hiện thực, bài toán cốt lõi vẫn là phát triển sản phẩm có chiều sâu, có câu chuyện và có dấu ấn riêng. Mỗi di tích cần được nhìn nhận như một “không gian kể chuyện”, nơi lịch sử được tái hiện và được cảm nhận.

Định hình bản sắc từ chiều sâu lịch sử

Trong cuộc cạnh tranh ngày càng rõ nét giữa các điểm đến trong khu vực, yếu tố tạo nên sự khác biệt không còn nằm ở số lượng điểm tham quan, mà ở bản sắc trải nghiệm. Với Việt Nam, lịch sử vừa là ký ức, vừa là một nguồn lực đặc biệt để định hình bản sắc du lịch.

Du lịch về nguồn, nếu được đầu tư đúng hướng, có thể trở thành tầng giá trị chiều sâu cần thiết trong bức tranh du lịch hiện đại, nơi cân bằng giữa giải trí và nhận thức, giữa trải nghiệm và giá trị. Khi đó, mỗi hành trình sẽ đi sâu vào lịch sử, để hiểu hơn về quá khứ và từ đó định hình cách nhìn về hiện tại.

Trong làn sóng bứt phá của du lịch Việt Nam, việc đánh thức “mỏ vàng” du lịch về nguồn là một lựa chọn và là bước đi chiến lược. Bởi lẽ, chính chiều sâu lịch sử, khi được chuyển hóa thành trải nghiệm sống động sẽ là yếu tố giúp du lịch Việt Nam tăng trưởng, phát triển bền vững và có bản sắc.