Đề nghị nghiêm cấm sử dụng trí tuệ nhân tạo để dựng thông tin giả mạo

Chiều 7/11, dưới dự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật An ninh mạng và dự án Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi). Qua thảo luận về dự án Luật An ninh mạng, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung vào dự thảo luật nội dung nghiêm cấm hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo dựng, chỉnh sửa và lan truyền thông tin sai sự thật, giả mạo danh tính nhằm vu cáo, lừa đảo, xâm phạm quyền lợi hợp pháp hoặc gây tổn hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Các đại biểu cho rằng, dự thảo Luật An ninh mạng được xây dựng trên cơ sở hợp nhất của Luật An ninh mạng và Luật An toàn thông tin mạng, thể hiện rõ nỗ lực của Ban soạn thảo trong việc hoàn thiện khung pháp lý, bảo vệ không gian mạng quốc gia. Việc kịp thời cập nhật, bổ sung các hành vi vi phạm là cần thiết nhằm khắc phục các khoảng trống pháp lý, bảo vệ người dân và củng cố niềm tin vào môi trường công nghệ số.

Đại biểu cũng thống nhất với nhiều nội dung của dự thảo luật và đánh giá cao sự tiếp thu, chỉnh lý của cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra, trong đó, quy định một số hành vi bị nghiêm cấm về an ninh mạng tại Điều 9 nhằm tránh bỏ sót các loại tội phạm dẫn đến những hệ lụy xã hội nghiêm trọng như: lan truyền thông tin giả mạo, sai sự thật, gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến ổn định chính trị, xã hội và quyền lợi của tổ chức, cá nhân.

Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau cho rằng, việc bổ sung vào dự thảo Luật, nghiêm cấm hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo AI để tạo dựng, chỉnh sửa, lan truyền đoạn clip, hình ảnh, âm thanh, văn bản có nội dung vu cáo, bôi nhọ, thông tin sai sự thật, giả mạo danh tính, đặc điểm nhận dạng, giọng nói hoặc hình ảnh của người khác nhằm xâm phạm quyền, lợi ích, hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc gây tổn hại đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội là vô cùng cần thiết và phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay.

"Thời gian qua người dân, cử tri rất quan tâm đến nội dung này. Hiện nay, các đối tượng tội phạm sử dụng nhiều công cụ trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi phạm pháp ngày càng tinh và nguy hiểm", đại biểu phân tích.

Bên cạnh đó, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh cho rằng, hiện đang có sự chồng chéo, trùng lặp giữa Điều 9 - Các hành vi bị nghiêm cấm về an ninh mạng với một số Điều, Khoản tại Chương 3 - Phòng ngừa, xử lý hành vi xâm phạm an ninh mạng. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, rà soát kỹ lưỡng để loại bỏ sự trùng lặp về nội dung; đồng thời cần có những quy định để đảm bảo tính thống nhất với các luật khác có liên quan như: Bộ luật Hình sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính…, tránh tạo ra mâu thuẫn hoặc khó khăn trong quá trình áp dụng luật vào thực tiễn.

Cùng quan điểm, đại biểu Lê Thị Thanh Lam, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ cho rằng, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo AI đã làm xuất hiện nhiều phương thức vi phạm như: lừa đảo, giả mạo khuôn mặt, giọng nói, hình ảnh. Các thủ đoạn này khó nhận diện, gây ảnh hưởng lớn đến an ninh mạng và quyền lợi của người dân.

Dẫn chứng việc đối tượng mạo danh cơ quan chức năng yêu cầu cụ bà 75 tuổi tại Đà Nẵng chuyển toàn bộ số tiền tiết kiệm hay trường hợp người nông dân ở Phú Thọ mang hết tiền bán trâu đi chuyển khoản cho thấy, tội phạm công nghệ cao đang khai thác triệt để sự thiếu kỹ năng về an toàn mạng. Theo đại biểu, mặc dù một số vụ việc đã được lực lượng chức năng kịp thời ngăn chặn, nhưng xu hướng lạm dụng AI để cá nhân hóa hành vi lừa đảo đang gia tăng. "Do đó, tôi đề nghị tại Điều 9 - Các hành vi bị nghiêm cấm về an ninh mạng, cần bổ sung quy định cấm sử dụng AI giả mạo khuôn mặt, giọng nói và các công nghệ giả mạo khác nhằm mạo danh tổ chức, cá nhân để lừa đảo, xuyên tạc hoặc gây nhầm lẫn, xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người dân", đại biểu Lê Thị Thanh Lam đề nghị.

Nêu quan điểm về vấn đề này, đại biểu Tô Văn Tám, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ngãi cho rằng, trí tuệ nhân tạo AI giúp ích cho con người rất nhiều trong học tập, nghiên cứu, công tác nhưng AI cũng đang bị lợi dụng để tạo dựng các clip, hình ảnh, giả giọng nói… nhằm bôi nhọ, xúc phạm, thậm chí khủng bố. Vì vậy, đại biểu cũng đề nghị bổ sung hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo để xuyên tạc, bôi nhọ người khác vào Điều cấm trong dự thảo luật.

Theo Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật An ninh mạng của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, một số ý kiến đề nghị rà soát để bổ sung đầy đủ các hành vi bị nghiêm cấm về an ninh mạng (Điều 9), đặc biệt là các hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo để tạo dựng, chỉnh sửa, lan truyền thông tin sai sự thật, giả mạo danh tính nhằm vu cáo, lừa đảo, gây tổn hại an ninh quốc gia, trật tự xã hội; đề nghị không quy định lại các hành vi đã có trong Bộ luật Hình sự.

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ báo cáo Chính phủ, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu tối đa, giải trình cụ thể ý kiến của các đại biểu Quốc hội để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi), trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10 theo đúng chương trình của Kỳ họp.

Về dự thảo Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi), Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, mục tiêu của việc xây dựng luật này là nhằm bảo đảm, góp phần tích cực trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước, triển khai chính quyền địa phương 2 cấp. Tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo đã và sẽ thực hiện các nội dung như:

Thứ nhất, chỉnh lý những quy định về giải thích từ ngữ, bổ sung hình thức dữ liệu điện tử, làm rõ khái niệm về mạng LAN, văn bản điện tử bí mật nhà nước, bổ sung vào Nghị định hướng dẫn thi hành Luật đối với quy trình, thủ tục xử lý văn bản chứa nội dung bí mật nhà nước trên môi trường điện tử để đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.

Thứ hai, bổ sung thẩm quyền cho sao chép bí mật nhà nước và các hoạt động bảo vệ bí mật nhà nước đối với cấp xã, nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai thực hiện công tác chuyên môn có liên quan đến bí mật nhà nước, đáp ứng yêu cầu triển khai chính quyền địa phương 2 cấp.

Thứ ba, tiếp thu, chỉnh lý các quy định của luật theo hướng quy định trực tiếp thẩm quyền cho cấp phó và bỏ thủ tục ủy quyền, nhằm đơn giản hóa các thủ tục hành chính trong nội bộ.

Thứ tư, bỏ thủ tục xin phép mang tài liệu bí mật nhà nước ra khỏi nơi lưu trữ để phục vụ công tác. Tuy nhiên, để đảm bảo việc bảo vệ bí mật nhà nước, cơ quan soạn thảo sẽ bổ sung việc kiểm soát, biện pháp bảo vệ đối với tài liệu khi mang đi và mang về, hoàn trả trở lại.

Thứ năm, chỉnh sửa các quy định về thời hạn bảo vệ bí mật nhà nước, gia hạn thời hạn bảo vệ bí mật nhà nước, giải mật, tiêu hủy tài liệu, vật chứa bí mật nhà nước để phù hợp với tình hình thực tiễn, vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho việc triển khai công tác chuyên môn có liên quan đến bí mật nhà nước.

Thứ sáu, bổ sung quy định nhằm phân cấp triệt để cho cấp tỉnh, cấp xã, đặc biệt là cấp xã trong hoạt động bảo vệ bí mật nhà nước nhằm tăng thẩm quyền và trách nhiệm của địa phương trong hoạt động bảo vệ bí mật nhà nước.

Về dự thảo Luật An ninh mạng, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an khẳng định, dự án Luật An ninh mạng trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10 là một bước quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý trong lĩnh vực bảo vệ an ninh mạng; tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân trong hoạt động bảo vệ an ninh mạng, phù hợp với cam kết và chuẩn mực quốc tế về an ninh mạng; đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý và bảo vệ không gian mạng, thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng. Bộ trưởng Bộ Công an cũng giải trình làm rõ thêm một số nội dung.

Thứ nhất, Luật An ninh mạng được xây dựng trên cơ sở hợp nhất 2 luật, đó là Luật An ninh mạng 2018 và Luật An toàn thông tin mạng 2015, theo nguyên tắc không làm thay đổi chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành, không tạo ra chính sách mới, đảm bảo thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương "một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm chính"; phân công, phân cấp rõ ràng, tránh chồng chéo chức năng nhiệm vụ, phạm vi quản lý, bỏ sót địa bàn. "Do vậy trong quá trình xây dựng dự án luật, chúng tôi cũng bám sát Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chỉ quy định trong luật này những nội dung đúng thẩm quyền của Quốc hội, không quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Chính phủ, các bộ và các cơ quan khác; không quy định lại những nội dung đã được quy định trong các luật khác. Với những vấn đề thực tiễn biến động thường xuyên, chưa ổn định thì chỉ quy định khung, mang tính nguyên tắc và giao Chính phủ, các bộ quy định", Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh.

Thứ hai, trong giai đoạn hiện nay, không một quốc gia nào có thể tự mình bảo đảm an ninh mạng bởi vì đây là thách thức mang tính toàn cầu. Vấn đề tăng cường hợp tác quốc tế, chia sẻ thông tin, phối hợp hành động giữa các quốc gia là yêu cầu tất yếu để bảo vệ năng lực này. Ở Việt Nam, không một bộ ngành, địa phương, tổ chức, doanh nghiệp nào có thể tự mình bảo vệ an ninh mạng, cần phải có sự tham gia phối hợp, cộng tác, trách nhiệm của tất cả các bộ ngành, địa phương, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân dưới sự chủ trì điều phối của một đầu mối thống nhất. Hiện nay, hệ thống thông tin liên quan đến dân sự (cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp) có sự kết nối liên thông với nhau để thực hiện các giao dịch.

Do vậy hệ thống thông tin của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp chỉ được đảm bảo an ninh, an toàn khi tất cả các hệ thống thông tin phải được đảm bảo an ninh, an toàn. Chỉ một hệ thống thông tin bị tấn công, chiếm quyền điều khiển không chỉ ảnh hưởng đến hệ thống thông tin của cơ quan tổ chức, doanh nghiệp đó mà còn ảnh hưởng đến an ninh, an toàn của toàn hệ thống thông tin trong phạm vi cả nước và toàn cầu. Do vậy, để đảm bảo an ninh mạng, tất cả các hệ thống thông tin liên quan đến dân sự của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp đều phải kết nối về Trung tâm An ninh quốc gia để giám sát, kịp thời phát hiện, cảnh báo, hướng dẫn khắc phục, bảo vệ ngay từ khi có dấu hiệu bị tấn công, không để bị lan rộng làm tê liệt cả hệ thống thông tin. "Công ước Hà Nội vừa qua, với tính ràng buộc pháp lý trên toàn cầu, đã ghi nhận mỗi quốc gia thành viên chỉ định một đầu mối liên lạc sẵn sàng 24/7 nhằm đảm bảo việc cung cấp, hỗ trợ ngay lập tức cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử hoặc cho việc thu thập chứng cứ, dữ liệu và chúng tôi được phân công cái này", Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh.

Đại tướng Lương Tam Quang cũng cho biết, là cơ quan đầu mối, Bộ Công an có trách nhiệm quản lý và bảo vệ an ninh mạng trong phạm vi cả nước. Bộ sẽ xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hướng dẫn các tổ chức, cá nhân đảm bảo an ninh mạng của hệ thống quan trọng về an ninh quốc gia thuộc các lĩnh vực, trừ các hệ thống quân sự.

Thứ ba, bản chất của đảm bảo an ninh mạng là đấu tranh phòng chống tội phạm trên không gian mạng. Trong khi đó, việc chia sẻ thông tin, thu thập chứng cứ, dữ liệu điện tử giữa các quốc gia là yếu tố quyết định hiệu quả của công tác này. Nhiều ứng dụng nền tảng xuyên biên giới mà Việt Nam đang sử dụng có máy chủ đặt ở nước ngoài. Cơ quan đầu mối của Việt Nam về đấu tranh, phòng chống tội phạm cần phải phối hợp chặt chẽ với các quốc gia khác để chia sẻ thông tin, thu thập chứng cứ, dữ liệu điện tử để tổ chức công tác phòng ngừa, điều tra, khám phá tội phạm trên không gian mạng. Theo quy định của Công ước Hà Nội, cơ quan chủ trì về phòng ngừa và điều tra tội phạm mạng được công nhận, sử dụng những tài liệu được thu thập của các cơ quan chức năng, ngoài khắc phục còn phải điều tra làm rõ bản chất hoạt động này để đấu tranh, xử lý phòng ngừa.

"Tội phạm mạng là khái niệm chuyên ngành quy định trong Luật An ninh mạng. Việc xác định tội phạm cụ thể xâm phạm an ninh mạng căn cứ vào quy định của Bộ Luật Hình sự. Theo quy định Bộ Luật Hình sự Việt Nam, hiện nay có 9 tội danh mà hành vi phạm tội xâm phạm trực tiếp đến khách thể là mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử. Trong thực tiễn còn rất nhiều loại tội phạm khác sử dụng trong không gian mạng để thực hiện hành vi phạm tội", Đại tướng Lương Tam Quang cho biết.

Thứ tư, hiện nay dự thảo Luật đã nội luật hóa một số quy định trong Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để nội luật hóa các quy định của Công ước Hà Nội cho phù hợp với tình hình thực tiễn nước ta hiện nay.

Thứ năm, tiếp thu các ý kiến của các đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ chỉnh lý dự thảo luật, báo cáo Chính phủ, chỉnh lý dự thảo luật theo hướng giao Ban Cơ yếu Chính phủ giúp Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thực hiện quản lý nhà nước về mật mã dân sự. Bộ Công an sẽ quy định chi tiết quản lý đối với các sản phẩm dịch vụ an ninh mạng, mã hóa an ninh nhằm bảo vệ bí mật nhà nước, mở rộng không gian kết nối các hệ thống thông tin cơ sở dữ liệu nhằm phát triển kinh tế-xã hội, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Phát biểu kết luận Phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương cho biết, qua thảo luận đa số đại biểu Quốc hội nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi); đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của Chính phủ, cơ quan soạn thảo và các cơ quan của Quốc hội đã phối hợp để hoàn thiện 2 dự án luật. Các đại biểu cũng thống nhất với nhiều nội dung của 2 dự án luật, đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, làm rõ những vấn đề mà đại biểu Quốc hội nêu.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương nêu rõ, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội sẽ có Báo cáo tổng hợp gửi các đại biểu Quốc hội và chuyển cơ quan trình dự án luật để nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý, báo cáo Chính phủ. Đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan chủ trì thẩm tra giải trình, hoàn chỉnh dự thảo luật. Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nội dung tiếp thu, giải trình và cho ý kiến trước khi trình Quốc hội thông qua.