Di sản Chăm đánh thức sức hút điểm đến

Những điệu múa Chăm trên tháp. Ảnh: An Du

Khi xu hướng du lịch trải nghiệm lên ngôi, du khách không còn chỉ tìm kiếm những khung hình đẹp để lưu giữ, họ muốn bước vào đời sống cộng đồng, lắng nghe những câu chuyện được kể bằng di sản. Đó cũng là lý do văn hóa Chăm đang trở thành một nguồn tài nguyên du lịch đặc sắc của Việt Nam.

Điểm đến không chỉ có đền tháp

Nhắc đến văn hóa Chăm, nhiều người nghĩ ngay đến những ngọn tháp cổ, những pho tượng sa thạch hay các hiện vật trong bảo tàng. Đó là những di sản quý báu, nhưng chỉ phản ánh một phần của nền văn hóa đã tồn tại hàng nghìn năm.

Tiếng trống Ginăng vẫn vang lên trong các mùa lễ hội. Kèn Saranai vẫn dẫn nhịp cho những nghi lễ truyền thống. Những người phụ nữ Chăm vẫn ngồi bên khung cửi dệt từng tấm thổ cẩm. Những nghệ nhân ở làng gốm Bàu Trúc vẫn nặn đất bằng đôi bàn tay và kỹ thuật truyền qua nhiều thế hệ. Lễ hội Katê, Ramưwan hay các nghi lễ dân gian vẫn là một phần của đời sống cộng đồng.

Đó chính là điều du lịch hiện đại luôn hướng tới: một nền văn hóa sống, vẫn được gìn giữ và thực hành trong đời sống hằng ngày.

Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI diễn ra tại Khánh Hòa đã tái hiện sinh động không gian ấy. Hơn 700 nghệ nhân, diễn viên và vận động viên đến từ Khánh Hòa, Gia Lai, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Tây Ninh, An Giang .... đã mang đến một bức tranh đa sắc màu của văn hóa Chăm trên khắp dải đất Việt Nam.

Đối với du khách, đó là cơ hội hiếm có để nhìn thấy một nền văn hóa bằng chính nhịp sống của những người đang gìn giữ nó.

Từ bảo tồn di sản đến kiến tạo trải nghiệm

Nhiều quốc gia thành công trong phát triển du lịch văn hóa không phải vì họ có nhiều di sản hơn, mà bởi họ biết chuyển hóa di sản thành những trải nghiệm hấp dẫn.

Du khách không chỉ muốn ngắm một ngôi tháp cổ, mà muốn hiểu vì sao công trình ấy được xây dựng, muốn nghe những truyền thuyết gắn với từng viên gạch, muốn chứng kiến một nghi lễ diễn ra trong không gian linh thiêng, muốn tự tay làm một sản phẩm thủ công hay cùng người dân thưởng thức bữa cơm truyền thống. Đó là hướng đi mà văn hóa Chăm hoàn toàn có thể tạo nên sự khác biệt.

Một hành trình đến Tháp Bà Pô Nagar sẽ thêm trọn vẹn khi gắn với câu chuyện về tín ngưỡng thờ Thiên Y A Na và đời sống của cộng đồng Chăm. Một chuyến ghé làng nghề sẽ hấp dẫn hơn khi du khách được trực tiếp dệt thổ cẩm, làm gốm, học cách chế tác nhạc cụ truyền thống hay thưởng thức ẩm thực bản địa. Khi đó, du lịch vượt ra khỏi hoạt động tham quan đơn thuần để trở thành hành trình khám phá và cảm nhận văn hóa bản địa.

Đó cũng là xu hướng mà nhiều chuyên gia văn hóa và du lịch cho rằng cần đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm. Người dân vừa là người bảo tồn di sản, vừa là chủ thể sáng tạo sản phẩm du lịch, trực tiếp hưởng lợi từ chính những giá trị văn hóa của mình. Khi di sản tạo ra sinh kế, việc gìn giữ sẽ trở thành nhu cầu tự thân chứ không chỉ là trách nhiệm.

Khánh Hòa và cơ hội định vị bằng du lịch di sản

Việc đăng cai Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI không đơn thuần là tổ chức một sự kiện văn hóa cấp quốc gia.

Đó là cơ hội để địa phương giới thiệu một diện mạo du lịch đa tầng, nơi biển đảo không còn là lợi thế duy nhất. Sau khi mở rộng địa giới hành chính và không gian phát triển, Khánh Hòa sở hữu hệ thống di sản Chăm phong phú với các cụm đền tháp, lễ hội truyền thống, làng nghề, nghệ thuật trình diễn và kho tàng văn hóa phi vật thể đặc sắc.

Nếu được kết nối thành các tuyến trải nghiệm, từ tham quan di tích, khám phá làng nghề, thưởng thức nghệ thuật dân gian đến lưu trú tại các cộng đồng Chăm, địa phương hoàn toàn có thể hình thành những sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng giá trị chi tiêu của du khách.

Đáng chú ý, Khánh Hòa đã chính thức ra mắt Nền tảng số di sản văn hóa Chăm và triển lãm trực tuyến, mở thêm một cánh cửa để di sản tiếp cận công chúng. Thông qua nền tảng số, các di tích, lễ hội, hiện vật, làng nghề và nghệ thuật trình diễn được hệ thống hóa qua hình ảnh, tư liệu và các câu chuyện trực quan giúp du khách có thể khám phá điểm đến ngay từ trước khi bắt đầu hành trình.

Chuyển đổi số không thay thế trải nghiệm thực tế, nhưng có thể khơi gợi cảm hứng để một chuyến đi được bắt đầu.

Di sản chỉ thật sự có giá trị khi trở thành tương lai của điểm đến

Thành công của Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI không nằm ở số lượng đoàn tham gia hay các chương trình nghệ thuật đặc sắc. Giá trị lớn nhất là sự kiện đã nhắc lại một điều tưởng như rất cũ nhưng luôn mang tính thời sự: di sản không nên chỉ được gìn giữ như ký ức, mà cần trở thành nguồn lực phát triển.

Khi một điệu múa truyền thống trở thành trải nghiệm du lịch, một làng nghề trở thành điểm dừng chân, một lễ hội trở thành lý do để du khách lên đường và người dân có thêm sinh kế từ chính bản sắc văn hóa của mình, thì di sản không còn dừng trong không gian bảo tồn mà đã trở thành động lực phát triển kinh tế - văn hóa của địa phương.

Trong cuộc cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ giữa các điểm đến, cảnh quan có thể giống nhau, dịch vụ có thể được đầu tư tương đồng, nhưng bản sắc văn hóa là giá trị không thể sao chép. Với chiều sâu lịch sử, hệ thống di sản phong phú và một cộng đồng vẫn đang gìn giữ những tập quán truyền đời, văn hóa Chăm vừa làm giàu thêm bản đồ văn hóa Việt Nam, vừa có thể trở thành "thương hiệu mềm" giúp Khánh Hòa định vị một điểm đến khác biệt.

Điều ở lại trong ký ức của du khách không chỉ là bức ảnh chụp trước một ngọn tháp cổ, mà còn là cảm giác đã chạm vào một nền văn hóa vẫn đang sống, vẫn đang kể tiếp câu chuyện của mình qua từng mùa lễ hội, từng làng nghề và từng con người.