Di tích quốc gia đặc biệt Km số 0 - khởi nguồn công trình giao thông huyền thoại

Biểu tượng thiêng liêng của một thời kỳ lịch sử hào hùng

Ngày 19/5/1959, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương quyết định mở tuyến giao liên vận tải quân sự dọc Trường Sơn. Đến ngày 9/9/1964, tại chân núi Dong, ẩn mình trong dãy đại ngàn Bồ Bồ - Ba Xanh, Động cầu ở Trại Lạt xưa, nay là xã Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, những nhát cuốc đầu tiên của Trung đoàn 98 công binh chính thức khai mở con đường.

Một cột mốc gỗ giản dị được dựng lên, khắc dòng chữ "Km số 0", đánh dấu điểm xuất phát cho hành trình nối liền hai miền Nam - Bắc. Đặc biệt, ngày 27/11/1972, Đoàn 559 khởi công xây dựng tuyến đường vận tải cơ giới phía Đông Trường Sơn, kéo dài từ Tân Kỳ (Nghệ An) đến Lộc Ninh (nay thuộc tỉnh Đồng Nai), với chiều dài khoảng 1.920 km.

Tuyến đường nhanh chóng trở thành trục chi viện chiến lược. Trong suốt 16 năm (1959 – 1975), vượt qua muôn vàn gian khổ và ác liệt, bộ đội Trường Sơn, thanh niên xung phong cùng đồng bào các dân tộc đã làm nên một kỳ tích hiếm có trong lịch sử.

Hàng triệu mét khối đất đá được đào đắp; 16.700 km đường cơ giới được mở, bao gồm 800 km đường kín, 3.000 km đường giao liên, 1.445 km đường ống xăng dầu và 600 km đường sông.

Tuyến đường đã vận chuyển hơn 2 triệu tấn vũ khí, hàng hóa, đồng thời đưa đón khoảng 1,5 triệu lượt cán bộ, chiến sĩ ra vào các chiến trường. Trên tuyến, quân và dân ta đã bắn rơi 2.415 máy bay, tiêu diệt và bắt sống 18.700 quân địch.

Nhằm "cắt đứt" tuyến vận tải chiến lược này, đế quốc Mỹ đã trút xuống Trường Sơn hàng triệu tấn bom đạn cùng nhiều loại hóa chất độc hại. Theo thống kê, lực lượng ta đã hứng chịu gần 5 triệu tấn bom; hơn 20.000 cán bộ, chiến sĩ và thanh niên xung phong đã anh dũng hy sinh, gần 30.000 người bị thương. Những con số ấy càng khắc họa rõ nét sự hy sinh to lớn cho độc lập, tự do của dân tộc.

Sau năm 1975, tuyến đường tiếp tục được đầu tư, nâng cấp, trở thành trục giao thông quan trọng phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Năm 1989, đường Hồ Chí Minh được xây dựng lại theo tiêu chuẩn quốc gia.

Gắn liền với tuyến đường này, khu di tích Km số 0 đã được tôn tạo từ tháng 7/2004 và hoàn thành vào ngày 19/5/2005, với diện tích hơn 1.000 m², bao gồm hồ điều hòa, cột mốc Km số 0, nhà trưng bày và khuôn viên cây xanh.

Ngày 27/4/1990, di tích Km số 0 được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Đến tháng 12/2013, nơi đây chính thức được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Ông Đoàn Quang Trung, nguyên chiến sĩ Sư đoàn xe 559 xúc động kể lại: "Tôi thật vinh dự khi được chiến đấu, phục vụ trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, không ngại khó, không sợ chết, chỉ mong sao hàng tới kịp chiến trường. Con đường này không chỉ chở hàng, mà chở theo cả hy vọng và niềm tin vào ngày chiến thắng".

Viết tiếp hành trình lịch sử, xây dựng quê hương tươi đẹp

Hướng tới kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2026), đoàn thanh niên xã Tân Kỳ đã tổ chức chương trình "Hành trình về địa chỉ đỏ" tại Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Km0 đường Hồ Chí Minh.

Trong khuôn khổ chương trình, tuổi trẻ Tân Kỳ phối hợp tổ chức căng lá đại kỳ được gửi từ Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải (tỉnh Quảng Trị).

Lá cờ đỏ sao vàng rộng 75m2 đã vượt quãng đường hơn 400km từ vùng đất lũy thép Vĩnh Linh đến với điểm khởi đầu của tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại, mang theo tình cảm, niềm tự hào và thông điệp tri ân lịch sử của thế hệ hôm nay.

Hoạt động thu hút hơn 100 đoàn viên, thanh thiếu nhi tham gia với nhiều nội dung ý nghĩa như dâng hương tưởng niệm, tìm hiểu truyền thống lịch sử, sinh hoạt chính trị và giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ.

Chị Đặng Thị Quý, Bí thư Đoàn xã Tân Kỳ chia sẻ: "Hành trình về địa chỉ đỏ không chỉ giúp đoàn viên, thanh niên hiểu thêm về lịch sử dân tộc mà còn góp phần bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm của tuổi trẻ trong công cuộc xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước hôm nay".

Việc đón nhận lá đại kỳ từ Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải còn là biểu tượng kết nối giữa các địa danh lịch sử, nhắc nhớ thế hệ trẻ về những năm tháng đấu tranh gian khổ nhưng hào hùng của dân tộc để giành lại độc lập, tự do và thống nhất non sông.

Bí thư Đoàn xã Tân Kỳ khẳng định, thông qua hoạt động, tuổi trẻ Tân Kỳ thể hiện quyết tâm tiếp bước truyền thống cha anh, phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo, tình nguyện vì cộng đồng, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển.