Điểm nghẽn mới trong cuộc đua phát triển AI

VTV.vn - Phía sau sự phát triển của các trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo là nhu cầu điện ngày càng lớn, kéo theo áp lực về nguồn cung máy biến áp trên toàn cầu.

Nguồn cung máy biến áp trước áp lực nhu cầu điện

Máy biến áp thiết bị ít được chú ý trong đời sống hằng ngày đang trở thành một điểm nghẽn có nguy cơ làm chậm quá trình điện khí hóa và việc xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu.

Theo dự báo, đến năm 2030, Liên minh châu Âu, Mỹ và Trung Quốc, mỗi bên sẽ cần thêm hàng trăm tỷ kilowatt giờ điện. Điều đó đồng nghĩa với việc các nền kinh tế phải mở rộng cả nguồn phát điện lẫn hệ thống truyền tải, phân phối điện. Trong đó, máy biến áp giữ vai trò thiết yếu: nâng điện áp để truyền tải điện đi xa, sau đó hạ điện áp xuống mức phù hợp để cung cấp cho các hộ gia đình, nhà máy và trung tâm dữ liệu.

Như vậy, việc bảo đảm nguồn cung máy biến áp không chỉ là bài toán của ngành sản xuất thiết bị điện, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng hạ tầng năng lượng và đáp ứng nhu cầu điện trong tương lai.

Cơn khát điện phơi bày điểm nghẽn hạ tầng

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang làm gia tăng áp lực lên hệ thống điện toàn cầu. Nhưng để đưa điện đến các trung tâm dữ liệu, không chỉ cần nguồn phát, mà còn cần một mạng lưới truyền tải và phân phối đủ năng lực.

Trong hệ thống đó, máy biến áp đang trở thành thiết bị ngày càng khó tìm mua. Nhu cầu máy biến áp tăng lên không chỉ đến từ các trung tâm dữ liệu.

Quá trình điện khí hóa, sự phát triển của xe điện và việc mở rộng các dự án điện gió, điện mặt trời cũng đòi hỏi thêm thiết bị để kết nối với lưới điện. Trong khi đó, nhiều hệ thống điện tại các nền kinh tế phát triển đã được xây dựng từ hàng chục năm trước.

Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 8% số máy biến áp đang lắp đặt cần được thay thế trước cuối thập niên 2030 chỉ để phục vụ công tác bảo trì.

Ông Nevzat Oezcan - Phó Chủ tịch mảng máy biến áp công suất lớn, Tập đoàn Siemens Energy, Đức cho hay: "Điều khiến chúng tôi bất ngờ là tốc độ tăng trưởng, cũng như sự kết hợp của nhiều yếu tố như giảm phát thải carbon, bảo đảm an ninh nguồn cung, điện khí hóa và hiện nay là số hóa với các trung tâm dữ liệu".

Điểm nghẽn mới trong cuộc đua phát triển AI- Ảnh 1.

Máy biến áp đang trở thành thiết bị ngày càng khó tìm mua. Ảnh minh họa.

Một khó khăn khác là máy biến áp không phải thiết bị có thể sản xuất hàng loạt theo một mẫu tiêu chuẩn. Mỗi sản phẩm công suất lớn thường phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật riêng của từng khách hàng. Quy trình chế tạo đòi hỏi độ chính xác cao, đặc biệt ở các bộ phận cuộn dây và lớp cách điện.

PGS. Yury Dvorkin - Đại học Johns Hopkins, Mỹ cho biết: "Sản xuất máy biến áp là một lĩnh vực cực kỳ chuyên biệt, với quy trình chế tạo rất phức tạp. Vì vậy, không thể sản xuất máy biến áp theo cách sản xuất các tấm pin mặt trời, nơi một sản phẩm có thể đáp ứng mọi nhu cầu".

Ngoài năng lực sản xuất, nguồn nguyên liệu cũng là một trở ngại. Một máy biến áp công suất lớn có thể sử dụng hơn 50 tấn đồng. Đặc biệt, loại đồng dùng trong thiết bị này cần được gia công theo những yêu cầu kỹ thuật riêng.

Khi cả nhu cầu thay thế thiết bị cũ lẫn nhu cầu xây dựng mới cùng tăng, các nhà sản xuất khó có thể nhanh chóng mở rộng công suất. Tình trạng thiếu máy biến áp vì thế không chỉ làm tăng chi phí đầu tư mà còn có nguy cơ kéo dài tiến độ nhiều dự án điện.

Nỗ lực chủ động nguồn cung máy biến áp

Sự thiếu hụt máy biến áp đang làm lộ rõ mức độ phụ thuộc của nhiều nền kinh tế vào chuỗi cung ứng thiết bị điện toàn cầu. Trong khi Trung Quốc có lợi thế lớn về năng lực sản xuất, Mỹ và châu Âu đang phải đẩy nhanh đầu tư để đáp ứng nhu cầu và bảo đảm an ninh hạ tầng năng lượng.

Theo ước tính của ngành, Trung Quốc hiện chiếm ít nhất 60% năng lực sản xuất máy biến áp toàn cầu. Thiết bị do Trung Quốc sản xuất không chỉ được xuất khẩu sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương mà còn hiện diện trong các trạm biến áp tại châu Âu và Mỹ.

Bà Claudia Kemford - Chuyên gia năng lượng, Viện Nghiên cứu Kinh tế Đức cho biết: "Trung Quốc đã sớm có sự chuẩn bị cho xu hướng điện khí hóa và mở rộng lưới điện, trong khi nhiều nền kinh tế phương Tây chưa dự báo đầy đủ tốc độ tăng nhu cầu".

Tại Mỹ, sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài đã được cảnh báo từ năm 2020. Tuy nhiên, năng lực sản xuất trong nước vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu. Áp lực còn đến từ giá nguyên liệu và các rào cản thương mại, khiến chi phí sản xuất thiết bị điện tăng thêm.

Điểm nghẽn mới trong cuộc đua phát triển AI- Ảnh 2.

Nhu cầu điện tăng mạnh trên toàn cầu đang phơi bày những hạn chế trong sản xuất và cung ứng máy biến áp, thiết bị thiết yếu của hệ thống truyền tải điện.

Theo dự báo, đến năm 2030, Mỹ có thể thiếu khoảng 1/3 số thiết bị hỗ trợ lưới điện cần thiết theo các dự báo hiện tại. Riêng máy biến áp phục vụ trung tâm dữ liệu có thể bắt đầu thiếu hụt từ năm sau. Điều này đặt ra nguy cơ làm chậm tiến độ xây dựng hạ tầng phục vụ AI.

Các doanh nghiệp đang tìm cách mở rộng sản xuất. Siemens Energy dự kiến mở rộng nhà máy tại Nuremberg, Đức, đồng thời đầu tư khoảng 150 triệu USD xây dựng thêm cơ sở sản xuất máy biến áp tại bang North Carolina, Mỹ.

Tuy nhiên, việc xây dựng nhà máy mới cần nhiều năm, trong khi nhu cầu thiết bị đã tăng mạnh ngay từ hiện tại.

PGS. Yury Dvorkin - Đại học Johns Hopkins, Mỹ cho biết: "Trước hết, chúng ta cần lập kế hoạch tốt hơn. Hiện nay, việc mua sắm thiết bị chỉ được tính đến sau cùng, thay vì là một yếu tố ảnh hưởng đến kế hoạch ngay từ đầu. Chúng ta quyết định xây dựng nhà máy điện hay trung tâm dữ liệu, rồi mới nghĩ xem thiết bị sẽ có ở đâu. Chúng ta cần đảo ngược cách tiếp cận này".

Cuộc đua AI thường được nhắc đến với những con chip ngày càng mạnh và các trung tâm dữ liệu ngày càng lớn. Nhưng phía sau những công nghệ tiên tiến ấy là một hệ thống hạ tầng điện không thể thiếu.

Khi máy biến áp trở thành điểm nghẽn, bài toán phát triển AI cũng không còn chỉ là câu chuyện công nghệ, mà còn là năng lực sản xuất và bảo đảm chuỗi cung ứng của mỗi quốc gia.

Tin liên quan

FPT Polytechnic

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bình luận không đăng nhập

Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.