“Doanh nghiệp chưa có lãi có thể đã hết thời gian được miễn thuế”

Sáng 28/9, tại Nhà Quốc hội diễn ra Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI thảo luận một số nội dung trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI.

Những năm đầu khởi nghiệp rất khó khăn

Về nhóm dự án Luật thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính đối với dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Trần Văn Lâm (đoàn TP Bắc Ninh) cho ý kiến về quy định việc miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bày tỏ đồng tình với mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn đầu khởi sự rất khó khăn, gian nan, song đại biểu Lâm đề nghị xem xét lại thời điểm bắt đầu tính miễn thuế.

Theo đại biểu, thực tế những năm đầu thường là thời gian doanh nghiệp đầu tư nhà xưởng, mua sắm thiết bị, tuyển dụng lao động, tìm kiếm khách hàng, xây dựng thị trường… Doanh thu thường rất thấp và không ít doanh nghiệp chưa có lãi, lãi rất thấp hoặc thậm chí lỗ.

"Nếu thời gian miễn thuế tính từ ngày đăng ký thì thời gian ưu đãi có thể trôi qua trong khi doanh nghiệp chưa phát sinh số thuế phải nộp. Tức là chưa có lãi thì đã hết thời hạn được miễn giảm thuế. Như vậy, chính sách ưu đãi này không đi vào thực tế đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là với doanh nghiệp nhỏ và vừa mới lần đầu đăng ký”, đại biểu Trần Văn Lâm nêu quan điểm.

Như vậy, doanh nghiệp mất năm đầu để đầu tư ổn định sản xuất, đến những năm sau thì thời gian thực sự được miễn thuế còn rất ngắn hoặc không có. Doanh nghiệp cần phải có thời gian chuẩn bị dài, nhất là doanh nghiệp sản xuất, để có thể được lợi nhuận.

Đại biểu Lâm đề nghị thời gian miễn thuế phải bắt đầu từ năm đầu tiên doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế, không phải từ năm đầu tiên đăng ký - tức kể từ khi doanh nghiệp bắt đầu phát sinh thuế phải nộp là thời điểm chính sách miễn giảm thuế có hiệu lực.

“Quy định như vậy mang tính thực tế hơn và mang lại hiệu quả của chính sách”, ông Lâm nhấn mạnh.

Với quy định cho phép doanh nghiệp có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng được lựa chọn tính thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập tính thuế hoặc theo tỉ lệ phần trăm trên doanh thu. Tức lựa chọn phương pháp tính thuế trực tiếp trên doanh số hay là phương pháp hạch toán để xác định rõ lợi nhuận để nộp trên lợi nhuận.

"Đây là hướng có thể làm giảm chi phí tuân thủ, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh", đại biểu Trần Văn Lâm cho biết.

Tuy nhiên, theo ông, dự thảo hiện nay mới xử lý phương pháp tính thuế thu nhập chưa làm rõ đồng bộ với phương pháp tính thuế giá trị gia tăng và chế độ kế toán.

Nếu doanh nghiệp lựa chọn tính thuế thu nhập trực tiếp trên doanh thu nhưng vẫn phải tổ chức đầy đủ việc theo dõi thuế giá trị gia tăng đầu vào, đầu ra, khấu trừ và các yêu cầu kế toán liên quan thì mức độ đơn giản hóa chưa thể đạt được như kỳ vọng. Khoảng cách về chi phí tuân thủ giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp theo 2 phương pháp tính thuế này chưa được thể hiện rõ nét, động lực chuyển đổi chưa thực sự là mạnh mẽ.

Vì vậy, đại biểu Lâm đề nghị rà soát đồng bộ cả 3 nội dung: Thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng và chế độ kế toán. Đối với doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, đáp ứng điều kiện nghiên cứu thì cần làm rõ quyền lựa chọn phương pháp trực tiếp theo tỉ lệ doanh thu tính thuế giá trị gia tăng. Trường hợp pháp luật hiện hành đã cho phép thì cần phải bảo đảm các quy định đồng nhất, thuận tiện.

Bảo đảm công bằng giữa các doanh nghiệp

Cũng góp ý dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn Hưng Yên) đồng tình với quan điểm cần sử dụng chính sách thuế như một công cụ để khuyến khích khởi nghiệp, đầu tư và phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị là cân nhắc kỹ quy định miễn thuế 3 năm đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng hiện nay.

Lý do theo đại biểu Huy, nếu áp dụng đối tượng rộng đối với lại toàn bộ doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập, thì chính sách có thể tạo ra chi phí ngân sách lớn nhưng chưa chắc đã tương xứng với mức độ cần thiết của từng nhóm doanh nghiệp.

Trong thực tế, nhu cầu hỗ trợ một doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp sản xuất, tham gia chuỗi cung ứng, doanh nghiệp công nghệ cao sẽ rất khác với một doanh nghiệp hoạt động trong ngành nghề kinh doanh thông thường.

"Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu theo hướng phân tầng chính sách thuế. Trong đó, ưu đãi cao hơn, dài hơn hoặc là có điều kiện với những doanh nghiệp thuộc ngành, lĩnh vực ưu tiên, có hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sản xuất xanh, tham gia chuỗi giá trị, tạo nhiều việc làm hoặc có khả năng đóng góp lớn cho nền kinh tế", đại biểu Huy nói.

Đồng thời, cần quy định rõ nguyên tắc không để doanh nghiệp lợi dụng chính sách bằng cách chia tách, thành lập doanh nghiệp mới hoặc chuyển hoạt động sang pháp nhân mới chỉ nhằm tiếp tục hưởng ưu đãi.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát kỹ sự thống nhất giữa các luật chuyên ngành khác, nhất là nguyên tắc tránh trùng lặp ưu đãi, để bảo đảm chính sách thuế vừa có tính khuyến khích, vừa bảo đảm công bằng giữa các doanh nghiệp và khả năng cân đối ngân sách Nhà nước.

Trong khi đó, đại biểu Lương Thị Hoa (đoàn Thanh Hoá) đề xuất, doanh nghiệp vừa và nhỏ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ năm đầu tiên doanh nghiệp phát sinh thu nhập chịu thuế, nhưng tổng thời gian áp dụng không quá 4 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh lần đầu.

Bởi theo đại biểu trên thực tế, nhiều doanh nghiệp những năm đầu hoạt động chưa phát sinh thuế thu nhập doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp thành lập ở những tháng cuối năm. Do đó, việc quy định miễn thuế thu nhập như dự thảo không sẽ không mang lại ý nghĩa thực tế đối với một số doanh nghiệp. Mặt khác, điều chỉnh này bảo đảm chính sách hỗ trợ đúng thời điểm, để doanh nghiệp tích lũy nguồn lực, nhất là để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.

Giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu Quốc hội quan tâm đến chính sách về thuế và kế toán, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, về hỗ trợ thuế cơ quan soạn thảo cũng tính hài hòa với quy định của luật thuế và đảm bảo 2 nguyên tắc: Thứ nhất là hỗ trợ về nghĩa vụ thuế; thứ hai là hỗ trợ làm sao giảm thiểu nhất chi phí tuân thủ chính sách thuế. Đây là điều người dân, doanh nghiệp rất là quan tâm.

Nhiều đại biểu cho rằng nên hỗ trợ 3 năm kể từ khi có thu nhập. Song Bộ trưởng cho rằng, trên thế giới đều thực hiện hỗ trợ 3 năm đầu khởi nghiệp, vì thời gian 3 năm đầu là thời gian khó khăn nhất, phải bỏ tiền ra để đầu tư vốn, mua sắm thiết bị để triển khai và tiếp cận thị trường.

Nếu như vậy, với mức hỗ trợ 3 năm đầu như vậy và với quy mô số lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ, hiện nay hàng năm ngân sách đã chi ra khoảng 10.000 tỷ đồng riêng về ưu đãi, giảm 3 năm thuế thu nhập doanh nghiệp.

"Về thủ tục, chúng tôi đã báo cáo sẽ nâng ngưỡng phương pháp tính thuế đơn giản nhất áp dụng cho cả VAT (thuế giá trị gia tăng) và thu nhập doanh nghiệp. Đó là lấy doanh thu nhân với thuế suất, để đảm bảo thời gian chi phí tuân thủ hiệu quả hơn và dễ làm hơn", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết.