Khám phá Vườn quốc gia Vũ Quang - Vườn di sản ASEAN

Trong một lần đọc cuốn "Các khu rừng đặc dụng Việt Nam" do Cục Lâm nghiệp phát hành, tôi đã được mở mang tầm mắt với vẻ đẹp và nguồn thông tin dồi dào về các vườn quốc gia và khu bảo tồn trên cả nước. Những mảng màu xanh ấy thôi thúc tôi mong muốn được khám phá những cánh rừng bạt ngàn trên dọc dài đất nước, ngắm nhìn các loài động vật hoang dã quý hiếm, tìm hiểu về cuộc sống của những con người mang sứ mệnh bảo tồn thiên nhiên. Và Vườn quốc gia Vũ Quang được ví là “Viên ngọc xanh” của tỉnh Hà Tĩnh là một nơi tôi khắc nhớ bởi mức độ đa dạng sinh học cao bậc nhất cả nước và có nhiều bí ẩn chưa được khám phá. Đây là nơi đầu tiên phát hiện ra 2 loài thú mới quý hiếm cho Thế giới: Sao la (năm 1992) và Mang lớn hay còn gọi là "Mang Vũ Quang" (năm 1993). Sự kiện đã gây chấn động trong giới bảo tồn Quốc tế vào đầu thập niên 90 của thế kỉ trước, người ta gọi Vũ Quang là “Mỏ loài mới”. Đến năm 2018, Vũ Quang còn được công nhận là Vườn Di sản ASEAN.

Một ngày ở trạm kiểm lâm “3 không”

Đến với miền Trung nắng gió vào những ngày tháng 7 nhưng tôi cảm nhận được không khí mát mẻ ở nơi có rừng – “lá phổi xanh” đang nỗ lực điều hòa Trái đất. Sau khi người dân sống trong vùng lõi được di tản ra bên ngoài để thiết lập cuộc sống mới, Hồ Ngàn Trươi - Cẩm Trang được xây dựng trở thành một trong 3 hồ chứa lớn nhất của Việt Nam, cung cấp nước tưới tiêu cho các xã lân cận và điều hòa nước lũ. Việc không có người dân sinh sống là điều kiện thuận lợi cho công tác bảo vệ rừng, bảo tồn động vật hoang dã tại Vũ Quang. Tuy nhiên, phải di chuyển qua nhiều địa hình cũng gây khó khăn cho lực lượng kiểm lâm và bộ đội biên phòng.

Để thực sự hiểu những thiếu thốn, bất cập đó, chúng tôi đến thăm và trải nghiệm một ngày ở Trạm kiểm lâm Sao La – Trạm ở vị trí xa xôi nhất, không điện lưới, không sóng điện thoại, không internet. Con thuyền đưa chúng tôi vào vùng lõi của VQG băng qua lòng hồ rộng hơn 4000ha với những ốc đảo xinh đẹp. Khi thì gặp lũ khỉ chạy ra kiếm ăn, khi lại thấy đàn bò cặm cụi gặm cỏ.

Vì ở một khu vực tách biệt, nên trạm Sao La mang vẻ đẹp nguyên sơ, mộc mạc từ cánh cổng cho tới cầu gỗ dẫn vào gian nhà chính được thưng tạm bởi tranh tre và ván ép. Xung quanh là những vườn rau xanh và chuồng dê, chuồng lợn. Anh Nguyễn Việt Hùng, Trưởng phòng Khoa học & Hợp tác quốc tế (VQG Vũ Quang) chia sẻ: “Đây là khu vực có chất lượng không khí trong lành gần như tuyệt đối, bởi không có sự tác động của con người”. Anh bảo: “Tính ra anh em mình được trải nghiệm như thế này không biết giá trị bao nhiêu tiền”. Đúng vậy, con người giờ đây phải dùng tiền để được trở về với thiên nhiên, phải trả giá đắt để cứu Trái đất khỏi cơn bão mang tên “rác thải nhựa”. Việc chúng tôi được hòa mình vào thiên nhiên, ngắm nhìn vẻ đẹp nguyên sơ của từng con suối, nhành hoa, ngắm nhìn Mặt trời lặn đã là một đặc ân.

Buổi tối, chúng tôi không bị làm phiền bởi sóng điện thoại hay mạng xã hội. Niềm vui giản dị khi ấy là bữa ăn với câu chuyện của những người xa lạ, là cùng nhau hát hò trong không gian tĩnh mịch của rừng núi. Anh Hà, Phó Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Sao La bộc bạch: “Mỗi lần thấy bạn bè ăn thịt động vật hoang dã, mình đều nhắc nhở việc này vừa vi phạm pháp luật, vừa tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh. Những kiến thức đấy không phải khi làm kiểm lâm mình mới biết, mà đã nhận thức được khi còn là sinh viên của Đại học Lâm nghiệp.”

Trong giây phút chia tay, cô bạn tôi đã nói với các anh kiểm lâm: “Em luôn trăn trở làm thế nào để sống có ý nghĩa, và khi thấy các anh đang làm công việc này, đó chính là sống một cuộc đời ý nghĩa”. Câu nói ấy vừa thể hiện sự xúc động của bạn tôi, vừa là lời động viên tới những người đang cống hiến giá trị cho cộng đồng. Lương thấp, công việc nặng, xa gia đình, nhưng các anh vẫn có động lực để gắn bó với nghề.

Định hướng phát triển du lịch sinh thái

Luật Lâm nghiệp năm 2017 đã khẳng định, du lịch sinh thái là một trong 3 chức năng nhiệm vụ quan trọng của các Vườn Quốc gia và các khu bảo tồn thiên nhiên. Du lịch sinh thái là loại hình du lịch tạo ra mối quan hệ hữu cơ, hòa đồng giữa con người với thiên nhiên, thúc đẩy ý thức trách nhiệm của con người đối với việc bảo vệ môi trường, bảo vệ đa dạng sinh học và các hệ sinh thái. Phát triển du lịch sinh thái đang trở thành xu hướng phát triển du lịch bền vững hiện nay ở nước ta nói riêng và cả thế giới nói chung.

VQG Vũ Quang được thiên nhiên ưu ái ban tặng vô số các địa điểm kỳ thú như: Khe Rào rồng với làn nước xanh như ngọc uốn lượn hơn 20km, Thác Thang Đày cao hơn 40m như dải lụa trắng buông xuống giữa đại ngàn, Khe Nam Châm với nhiều tầng thác và hồ nước xanh trong, Bãi đá Tù Kì với cảnh quan hết sức độc đáo, khu vực Hậu thành với quần thể hàng chục cây sấu cổ thụ sừng sững chứng kiến qua bao giai đoạn lịch sử. Địa danh “Vũ Quang” cũng từng được biết đến cả trăm năm trước bởi nó gắn liền với một trong những cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp sớm nhất và lớn nhất ở Việt Nam cuối thế kỷ thứ 19 – Khởi nghĩa Cần Vương của Nghĩa quân Phan Đình Phùng.

Ông Thái Cảnh Toàn, Phó Giám đốc VQG Vũ Quang cho biết: “Hiện chúng tôi đang xây dựng đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại vườn. Sang năm 2025, sau khi có đề án chi tiết sẽ tiếp tục kêu gọi sự đầu tư để làm du lịch bài bản, chuyên nghiệp, về cả cơ sở vật chất và chất lượng các tour như tắm rừng, tham quan lòng hồ. Chúng tôi mong chờ những nhà đầu tư có tâm, có tầm, bởi ở đây phải bảo đảm cảnh quan và đa dạng sinh học”.

Tối hôm đó ở Trạm Kiểm lâm Sao La, những vì sao vẫn lấp ló mỗi khi cơn mưa vừa ngớt, như những điều đẹp đẽ luôn có cách để rực rỡ bất chấp đen tối bao quanh. Giữa một thế giới đang hối hả, chúng tôi vẫn muốn chậm lại một chút để thu nạp năng lượng từ Đất mẹ. Mong sao những khu rừng như Vũ Quang sẽ được phát triển du lịch sinh thái bền vững, để ai cũng có thể tiếp cận với thế giới tự nhiên. Khi người ta yêu thì người ta mới có ý thức để bảo vệ môi trường.