“Nếp cũ - Hương nước hồn quê”

“Nếp cũ - Hương nước hồn quê” - Tác phẩm lưu giữ cái hồn hậu, chất phác, nhân ái, bao dung của dân tộc Việt Nam. Những câu ca dao, tục ngữ, những chuyện được lưu truyền trong dân gian, cảnh cũ, người xưa… tất cả hòa quyện, làm nên hồn cốt của một dân tộc.

Cuốn sách bao gồm 3 phần:

Phần 1 của cuốn sách "Gương xưa tích cũ" - cắt nghĩa ca dao bằng cách phân tích các câu chuyện tình yêu nổi tiếng trong lịch sử... Như chuyện nàng Tô Thị chờ chồng mỏi mòn, hóa đá Vọng Phu:

“Vui gì cái thú tên, cung

Để gió ngàn thổi lạnh lùng hương khuê

Chàng đi thiếp đợi chàng về

Lược vàng biếng chải, gương vàng biếng soi”

Hay:

“Bồng con ngồi tựa trên non

Trăng thu vằng vặc dạ con nhớ trông”.

Phần 2: Trong nếp sống - Tác giả Toan Ánh viết về cái nết ăn, nết mặc, chuyện vợ chuyện chồng, chuyện hội hè đình đám, chuyện con gái mà ghẹo con trai, rồi cả đến cờ bạc canh đỏ canh đen. Tất cả đều có trong ca dao… và được ông phân tích, dẫn giải thật gần gũi mà hấp dẫn.

Phần 3: Ca dao tục ngữ theo địa phương, trong đó, nhà văn Toan Ánh mang đến cho chúng ta những câu ca dao tục ngữ đã lưu truyền hàng nghìn năm về từng vùng miền khác nhau trên các nẻo đường đất nước.

“Chợ Sài Gòn đèn xanh đèn đỏ

Anh coi không tỏ anh ngỡ đèn tàu

Lấy anh em đâu kể giàu sang

Rau dưa mắm muối có nơi nào hơn em”

Trong phần giới thiệu vào đầu tác phẩm, nhà văn Toan Ánh viết: “Văn hóa bao gồm cả văn chương, trong văn chương có văn chương bình dân. Nói đến văn chương bình dân là nói đến tục ngữ ca dao với những bài thơ truyền khẩu bình dân, tức là nhắc tới mùi hương tinh túy, đến những bông hoa thanh khiết tượng trưng cho tinh thần đất nước và hương vị quê hương.

Hương nước hồn quê, cố gắng trình bày những điều biết về ca dao tục ngữ và thơ bình dân, mong mỏi giúp ích được phần nào trong việc duy trì những áng văn chương, nghĩ như vậy cũng là góp phần vào việc phát huy bản sắc văn hóa dân tộc".

Nhà văn Toan Ánh sinh năm 1914 tại Bắc Ninh. Uyên thâm Nho học và vững vàng về tiếng Pháp, nên khi nghiên cứu, biên khảo, ông đều vận dụng linh hoạt hai vốn kiến văn này, dùng phương pháp phân tích của phương Tây để tìm hiểu văn minh của nước nhà. Ông nổi tiếng nhất với các bộ sách về nếp cũ, người xưa...

Đối với nhiều nhà nghiên cứu quốc tế, hay những sinh viên nước ngoài đến học, làm việc về văn hoá tại Việt Nam, các cuốn sách của Toan Ánh là một lựa chọn, vì sự minh bạch, gần gũi. Trong mỗi tác phẩm của ông, cách đặt vấn đề nhất quán, hành văn dung dị, nhưng cách tiếp cận thì linh hoạt.

Nhận xét về sách của ông, có tác giả viết: “Để biết thế nào là phong lưu và văn minh đồng ruộng; để biết thế nào là hội hè đình đám, nếp cũ, tục xưa; để biết câu ca điệu lý, giọng quan họ, các nhạc cụ cổ truyền và phong cách diễn xướng... của các đồng quê Bắc bộ, thì không thể nào bỏ qua các sách của Toan Ánh. Qua hàng ngàn trang sách, ông bày tỏ lòng tự tôn về một vùng đất, về một dân tộc có truyền thống về văn hoá, nếp sống văn minh, và vẻ đẹp của tinh thần”.