Tạc tượng là một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo được đồng bào các dân tộc ít người Tây Nguyên lưu giữ từ ngàn đời nay. Những bức tượng gỗ thường được đặt ở những nơi trang trọng linh thiêng như nhà rông truyền thống, hay khu nhà mồ. Thế nhưng, ý nghĩa tâm linh ấy dường như đang bị người Tây Nguyên quên lãng. Nhắc đến tượng nhà mồ, thế hệ trẻ ở các buôn làng giờ chỉ còn biết tìm trong ký ức.
Anh A Đan ở Làng Đăk Vơk, xã H’Moong, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum từ lúc sinh ra, lớn lên theo chân mẹ đã được chứng kiến nhiều lễ hội của cộng đồng làng, trong đó có lễ Pơ thi, hay còn gọi là lễ bỏ mả. Đây là một trong những lễ hội cộng đồng lớn nhất của người Tây Nguyên. Nét độc đáo của lễ hội này là ngoài sự xuất hiện của cồng chiêng thì luôn phải có những bức tượng gỗ hay còn gọi là tượng nhà mồ. Thế nhưng, giờ đây nó chỉ còn là trong ký ức của anh.
‘ Lễ Pơthi không được duy trì nên các khu nhà mồ của người Bana - nơi anh sinh sống đã không còn bóng dáng của tượng. Thế nên anh phải tự học cách đẽo gọt tượng bằng trí tưởng tượng của mình.
Anh A Đan cho biết: “Chỉ thấy mấy người già làm mình về lấy gỗ nhỏ làm theo, không được thì làm lại. Tự học thôi. Hồi xưa thì khác, có mấy người già làm, giờ thì hết rồi.”
Theo quan niệm của người Tây Nguyên, chết là bắt đầu cuộc sống mới ở một thế giới khác - thế giới của hồn ma. Chính vì vậy, họ tạc ra những bức tượng gỗ với nhiều hình thù khác nhau để tiễn đưa và trông coi linh hồn cho người chết. Những bức tượng gỗ được chạm khắc tỉ mỉ, không cần bản vẽ, nhưng lại mang hồn cốt của cuộc sống sinh hoạt thường ngày trên nương rẫy, trong các lễ hội của bà con.
‘ Ảnh: vnphoto.net
Ông A Dưk - Làng Klâu Ngo Zố, xã Ia Chim, TP. Kon Tum, tỉnh Kon Tum nói: “Tính ra gỗ bây giờ không có nữa mà. Hồi trước gỗ nhiều, ông già làm được tượng nên người ta đẽo tượng ghè nè, chó nè. Bữa nay không có gỗ.”
Anh A Búp –-Làng Kon Du, xã Măng Cành, huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum đưa thêm một lý do nữa: “Ở mình cây làm tượng thì dễ tìm, nhưng bây giờ các lễ hội mất dần nên họ cũng ít am hiểu hơn. Một số người già thì có biết làm tượng, còn trẻ thì không biết. Còn mình bây giờ chỉ tưởng tượng để làm thôi.”
‘ Các nghệ nhân Dak Lak tham gia trại sáng tác điêu khắc gỗ dân gian Tây Nguyên. (Ảnh: baodaklak.vn)
Mặc dù mang ý nghĩa tâm linh dọc theo suốt hành trình cuộc sống, sinh hoạt cộng đồng các dân tộc ít người Tây Nguyên nhưng tượng nhà mồ hiện đang dần chìm vào quên lãng.
Bình luận (0)