Đức: Doanh nghiệp thúc đẩy tăng số giờ làm việc

Chi phí lao động gây áp lực lên ngành sản xuất tại Đức

Tại Đức, một tuần làm việc 35 giờ từ lâu đã là chuẩn mực bảo đảm sự cân bằng giữa công việc và đời sống cho hàng triệu lao động công nghiệp. Thế nhưng, trước thềm các cuộc đàm phán thỏa ước lao động vào mùa thu này, chuẩn mực đó đang đứng trước sức ép thay đổi rất lớn. Giới chủ doanh nghiệp và người lao động đang nhìn nhận bài toán này từ hai góc độ hoàn toàn trái ngược.

Trước hết, hãy cùng nhìn vào gánh nặng chi phí mà ngành sản xuất chế tạo của Đức đang phải đối mặt. Theo Harbour Report, chi phí nhân công để hoàn thiện một chiếc ô tô tại Đức hiện nay đã vượt mốc 3.300 USD - cao hơn gấp 3 lần so với Tây Ban Nha và cao hơn gấp hơn 5 lần so với Trung Quốc.

Không riêng ngành xe hơi, tính chung toàn bộ lĩnh vực sản xuất chế tạo, mỗi giờ công lao động tại Đức có giá gần 50 euro, cao hơn tới 47% so với mức trung bình của toàn khối Liên minh châu Âu (EU).

Gánh nặng chi phí khổng lồ đó đang giáng trực tiếp vào sức cạnh tranh của các tập đoàn đầu tàu. Điển hình như Volkswagen hiện đối mặt bài toán dư thừa công suất tới 500.000 xe mỗi năm tại châu Âu. Hệ quả là nhà sản xuất ô tô hàng đầu của Đức buộc phải tái cấu trúc quy mô lớn, cắt giảm thêm 50.000 việc làm và thu hẹp danh mục sản phẩm.

Tính chung trên toàn nước Đức, mỗi tháng khu vực sản xuất chế tạo mất đi từ 12.000 đến 15.000 việc làm. Làn sóng cắt giảm này đang đẩy cả giới chủ, nghiệp đoàn lẫn các nhà hoạch định chính sách vào một cuộc khủng hoảng tái cơ cấu đầy cam go.

Doanh nghiệp Đức thúc đẩy tăng số giờ làm việc

Trước áp lực cạnh tranh gay gắt, lãnh đạo nhiều tập đoàn lớn như Mercedes-Benz hay hãng thiết bị Stihl cho rằng cần đưa tuần làm việc từ 35 giờ trở lại mốc 40 giờ mà không tăng lương, qua đó hạ khoảng 13% chi phí lao động trên mỗi đơn vị sản phẩm. Theo họ, trong bối cảnh giá năng lượng đắt đỏ và các đối thủ quốc tế ngày càng gia tăng sức ép, nước Đức không còn ưu thế năng suất đủ lớn để bù đắp cho chi phí nhân công cao vượt trội như trước.

Ở chiều ngược lại, các nghiệp đoàn và nhiều chuyên gia kinh tế đã phản bác rằng khó khăn của những doanh nghiệp như Volkswagen chủ yếu bắt nguồn từ sự chuyển dịch của thị trường, áp lực xe điện giá rẻ và những quyết định điều hành sai lầm, chứ không phải do người lao động làm việc quá ít. Theo lập luận này, khi nhu cầu thị trường chưa phục hồi, việc kéo dài giờ làm chỉ khiến cho các doanh nghiệp cần ít nhân sự hơn và càng làm trầm trọng thêm nguy cơ sa thải. Nhiều ý kiến kêu gọi một cách tiếp cận toàn diện và công bằng hơn trong nỗ lực vực dậy nền kinh tế.

Ông Michael Kretschmer - Thủ hiến bang Saxony, Đức cho biết: "Nếu chúng ta đều đồng thuận rằng chi phí lao động tại Đức đang quá cao so với các nước như Ba Lan, Tây Ban Nha, Czech hay Hungary và thực tế là chúng ta đang mất đi việc làm công nghiệp trên diện rộng, điều hiển nhiên là phải tìm cách tháo gỡ. Thế nhưng, không nên làm điều đó bằng cách ép người lao động phải nhận lương ít đi. Thay vào đó, hãy giải quyết bài toán này trong một bức tranh toàn cảnh thông qua hành động chung của cả giới chủ lẫn người lao động".

Tranh luận về việc làm bán thời gian

Bên cạnh cuộc tranh cãi về tuần làm việc 35 hay 40 giờ tại các nhà máy chế tạo, vấn đề loại hình lao động cũng đang là câu chuyện thu hút sự quan tâm trong khu vực dịch vụ. Tại đây, tâm điểm chú ý dồn vào mini-job - mô hình việc làm bán thời gian đang được hàng triệu người lao động và hàng trăm nghìn cơ sở kinh doanh nhỏ trên khắp nước Đức lựa chọn để có thể duy trì sự linh hoạt.

Tại Berlin, bà Sophia hiện làm việc bán thời gian tại một cửa hàng thực phẩm hữu cơ, đồng thời nhận thêm một công việc mini-job tại quán cà phê gần nơi sinh sống. Mỗi tháng, bà dành khoảng 36 giờ cho công việc thứ hai này.

Bà Sophia Arndt - Người dân Berlin, Đức cho biết: "Tôi cần nhiều thời gian cho bản thân. Cách sắp xếp này hiện tại rất phù hợp với tôi. Nó giúp tôi duy trì trạng thái tốt nhất để khi làm việc, tôi có thể tập trung trọn vẹn và làm tốt công việc của mình".

Nước Đức hiện có gần 7 triệu người tham gia hình thức mini-job - mô hình việc làm bán thời gian có thu nhập tối đa 603 euro mỗi tháng. Điểm đặc thù của mô hình này là thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân và người lao động không phải trích nộp bảo hiểm xã hội.

Theo số liệu từ cơ quan quản lý, có tới hơn 51% người làm công việc này để kiếm thêm thu nhập ngoài giờ bên cạnh một công việc chính đã đóng bảo hiểm đầy đủ. Số khác là người về hưu cần bù đắp chi phí sinh hoạt, học sinh sinh viên, hoặc những người cần thời gian chăm sóc gia đình. Khoảng một nửa số doanh nghiệp tại Đức - đặc biệt trong ngành dịch vụ và bán lẻ - dựa vào lực lượng này để giải quyết các khung giờ cao điểm.

Bà Marta Susid - Chủ cửa hàng cà phê, TP. Berlin, Đức chia sẻ: "Người lao động rất linh hoạt. Họ có thể làm việc ở đây 2, 3 hoặc 4 giờ mỗi ngày rồi dành thời gian còn lại cho những công việc khác. Đối với chúng tôi, việc có người san sẻ bớt vài giờ làm việc mỗi ngày là một sự hỗ trợ rất lớn".

Dù vậy, dưới góc độ kinh tế vĩ mô, mô hình này cũng đang bộc lộ những điểm nghẽn.

Ông Enzo Weber - Chuyên gia kinh tế, Viện Nghiên cứu Việc làm IAB, Đức nhận định: "Mô hình này ban đầu được thiết kế như chiếc cầu nối vào thị trường việc làm, nhưng nay lại tạo ra một rào cản. Nhiều người ngại làm vượt ngưỡng thu nhập quy định vì sợ mất quyền miễn thuế và quyền miễn đóng các khoản bảo hiểm xã hội. Dù trên thực tế, nếu vượt qua ngưỡng đó, họ sẽ có nhiều cơ hội khác để phát triển sự nghiệp và tích lũy lương hưu".

Chính phủ Đức đang tính tới phương án cải tổ hoặc loại bỏ dần mini-job nhằm khuyến khích chuyển đổi sang lao động chính thức và gia cố quỹ hưu trí quốc gia. Song với người lao động lẫn các cửa hàng nhỏ, việc điều chỉnh này nếu không có lộ trình phù hợp sẽ khiến họ gặp nhiều khó khăn hơn.

Bà Sophia Arndt - Người dân Berlin, Đức tâm sự: "Tôi có thể sẽ phải từ bỏ công việc bán thời gian hiện tại để đi tìm một hướng đi hoàn toàn mới. Hệ quả có thể sẽ là như vậy".

Bà Marta Susid - Chủ cửa hàng cà phê, TP. Berlin, Đức cho biết: "Có lẽ chúng tôi rồi cũng sẽ tìm ra cách thích ứng, sẽ nghĩ ra giải pháp nào đó. Nhưng nếu việc này khiến chi phí doanh nghiệp đội lên, khách hàng có thể sẽ phải gánh bớt một phần chi phí đó".

Đề xuất cải cách việc làm bán thời gian vẫn cần vượt qua nhiều vòng đàm phán chính sách trước khi đi đến quyết định cuối cùng. Berlin sẽ cần cân nhắc kỹ lưỡng để chính sách mới không ảnh hưởng lớn đến hoạt động của doanh nghiệp hay làm thu hẹp cơ hội việc làm linh hoạt của người dân.

Từ những dây chuyền sản xuất ô tô cho tới các quán cà phê hay cửa hàng bán lẻ, tranh luận về số giờ làm việc đang phản ánh một bài toán lớn hơn của nước Đức: làm sao duy trì sức cạnh tranh của nền kinh tế mà không đánh đổi những chuẩn mực an sinh và cân bằng cuộc sống đã được xây dựng suốt nhiều thập kỷ. Đó sẽ là phép thử không dễ dàng đối với nền kinh tế lớn nhất châu Âu trong những năm tới.