Eo biển Hormuz: 94 ngày gián đoạn và ảnh hưởng lan rộng

Iran ngừng đàm phán với Mỹ

Căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang khi Iran ngày 1/6 tuyên bố ngừng mọi hoạt động trao đổi thông điệp với Mỹ thông qua các bên trung gian và sẽ tiến hành phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu trước khi xung đột bùng phát từ ngày 28/2.

Theo hãng thông tấn Tasnim có liên hệ với Chính phủ Iran, quyết định này được đưa ra nhằm đáp trả những gì Tehran cho là các hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn liên tiếp của Mỹ và Israel, đặc biệt liên quan đến các chiến dịch quân sự nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Lebanon.

Trong tuyên bố đăng tải trên nền tảng Telegram ngày 1/6, Tasnim cho biết: "Sẽ không có bất kỳ cuộc đối thoại nào diễn ra" cho tới khi Israel rút hoàn toàn khỏi các khu vực đang kiểm soát tại Lebanon và chấm dứt mọi hoạt động quân sự tại Lebanon cũng như Gaza.

Nguồn tin cũng khẳng định Iran cùng các lực lượng đồng minh trong cái gọi là "Mặt trận Kháng chiến" đã nhất trí tiến hành phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz, đồng thời kích hoạt các mặt trận khác, trong đó có eo biển Bab al-Mandeb, nhằm gia tăng sức ép đối với Israel và các nước ủng hộ.

Bab al-Mandeb là tuyến hàng hải trọng yếu nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, đóng vai trò quan trọng đối với thương mại quốc tế giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu.

Thông tin từ Iran ngay lập tức gây chấn động thị trường năng lượng thế giới. Giá dầu Brent và WTI đồng loạt tăng hơn 7% chỉ trong vài giờ sau khi báo cáo của Tasnim được công bố, phản ánh lo ngại ngày càng gia tăng về nguy cơ đổ vỡ hoàn toàn các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc xung đột đã bước sang tháng thứ tư.

Diễn biến mới nhất cũng cho thấy triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình giữa Washington và Tehran đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Trước đó ba ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông sẽ đưa ra quyết định cuối cùng về một thỏa thuận với Iran tại cuộc họp ở Phòng Tình huống của Nhà Trắng. Tuy nhiên, cuộc họp kết thúc mà không có kết quả cụ thể nào được công bố.

Những ngày sau đó, cả Mỹ và Iran tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công mới nhằm vào nhau, làm suy yếu đáng kể thỏa thuận ngừng bắn vốn đã nhiều lần bị phá vỡ.

Song song với đó, Israel cũng mở rộng các chiến dịch quân sự tại Lebanon. Theo các nguồn tin quốc tế, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 1/6 đã chỉ đạo tiến hành các cuộc không kích nhằm vào những khu vực ngoại ô phía Nam Beirut - nơi được xem là thành trì của Hezbollah.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cùng ngày tuyên bố trên mạng xã hội X rằng lệnh ngừng bắn giữa Iran và Mỹ phải được hiểu là ngừng bắn trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon.

Ông nhấn mạnh: "Việc vi phạm ngừng bắn tại bất kỳ mặt trận nào cũng đồng nghĩa với việc vi phạm toàn bộ thỏa thuận. Mỹ và Israel phải chịu trách nhiệm về mọi hậu quả phát sinh".

Nhà Trắng hiện chưa đưa ra bình luận chính thức về tuyên bố của Iran. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cũng từ chối bình luận.

Giới phân tích nhận định quyết định phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz của Iran có thể đẩy cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu lên một nấc thang mới.

Trước khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2, mỗi ngày có hơn 100 tàu thương mại và tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, lưu lượng hiện nay chỉ còn ở mức rất thấp do các biện pháp phong tỏa từ phía Iran cùng những biện pháp đáp trả của Mỹ.

Nhiều chuyên gia cảnh báo nếu tình trạng này kéo dài, giá dầu có thể tăng mạnh trong những tháng tới. Một số tổ chức nghiên cứu năng lượng thậm chí dự báo giá dầu có thể vượt ngưỡng 180 USD/thùng nếu căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục leo thang.

Trong khi đó, Tổng thống Trump vẫn bày tỏ sự lạc quan về khả năng đạt được thỏa thuận.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông khẳng định Iran "thực sự muốn đạt được một thỏa thuận" và kêu gọi dư luận kiên nhẫn chờ đợi diễn biến tiếp theo.

Tuy nhiên, với việc Tehran tuyên bố chấm dứt đối thoại và đẩy mạnh các biện pháp gây sức ép tại eo biển Hormuz, con đường ngoại giao hiện đang đối mặt với những trở ngại lớn nhất kể từ khi xung đột bùng phát.

94 ngày eo biển Hormuz bị gián đoạn

Sau 94 ngày kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát và kéo theo tình trạng gián đoạn nghiêm trọng tại eo biển Hormuz, một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, nền kinh tế toàn cầu vẫn đang phải đối mặt với những hệ lụy sâu rộng về năng lượng, thương mại và vận tải biển.

Tại Triển lãm Hàng hải Quốc tế đang diễn ra ở Athens (Hy Lạp), eo biển Hormuz trở thành chủ đề được thảo luận nhiều nhất giữa các lãnh đạo ngành vận tải biển toàn cầu.

Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần tuyên bố việc mở cửa hoàn toàn tuyến hàng hải này đang đến gần, phần lớn các hãng tàu quốc tế vẫn chưa sẵn sàng đưa tàu trở lại hoạt động bình thường.

Nguyên nhân chủ yếu là do các doanh nghiệp vận tải, công ty bảo hiểm và chủ tàu vẫn chưa tin tưởng rằng môi trường an ninh tại khu vực đã đủ an toàn để khôi phục các tuyến vận tải thường lệ.

Theo số liệu của công ty phân tích Kpler, trong ngày 29/5 chỉ có 7 tàu đi qua eo biển Hormuz, gồm 5 tàu đi vào và 2 tàu đi ra. Trong cả cuối tuần sau đó chỉ có thêm 4 tàu rời khu vực.

Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình hơn 100 tàu mỗi ngày trước chiến tranh.

Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của Kpler, ông Matt Smith, nhận định lưu lượng vận tải qua eo biển hiện vẫn ở mức "cực kỳ suy giảm". Ông cho rằng dù đã có một số chuyến tàu đi lại thành công, eo biển Hormuz trên thực tế vẫn gần như bị tê liệt.

Sự gián đoạn kéo dài tại tuyến đường biển chỉ rộng khoảng 34 km này đang gây ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.

Trước chiến tranh, khoảng 20% lượng dầu thô thế giới cùng khối lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng và phân bón được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Việc dòng chảy hàng hóa bị hạn chế đã khiến giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh trong nhiều tháng qua.

Không chỉ ngành dầu khí chịu tác động, hoạt động vận tải container tới các quốc gia vùng Vịnh cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Nhiều tàu chở thực phẩm, hàng tiêu dùng và nguyên vật liệu bị mắc kẹt trong khu vực do không thể di chuyển qua eo biển.

Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), kể từ khi chiến tranh bùng phát đã xảy ra 39 vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền trong khu vực, khiến ít nhất 11 người thiệt mạng.

Ngày 1/6, một tàu hàng hoạt động tại khu vực phía Bắc Vịnh Persian tiếp tục bị một vật thể chưa xác định bắn trúng, cho thấy các rủi ro an ninh vẫn hiện hữu.

Nỗ lực của Mỹ trong việc hộ tống tàu thương mại thông qua chương trình "Dự án Tự do" triển khai hồi tháng trước cũng chỉ đạt hiệu quả hạn chế và nhanh chóng kết thúc. Giới chức quân sự Mỹ xác nhận hiện không có hoạt động hộ tống thường xuyên nào được thực hiện, mặc dù các lực lượng hải quân vẫn duy trì liên lạc với tàu thương mại.

Các chuyên gia vận tải biển nhận định quá trình khôi phục niềm tin sẽ cần nhiều thời gian hơn việc chỉ đơn thuần mở lại tuyến hàng hải. Giám đốc điều hành Cảng Los Angeles Gene Seroka cho rằng vấn đề lớn nhất hiện nay là liệu các chủ tàu, hãng bảo hiểm và thủy thủ đoàn có đủ tin tưởng vào triển vọng an toàn lâu dài để quay trở lại hoạt động bình thường hay không.

Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez cũng kêu gọi cộng đồng hàng hải quốc tế bảo vệ nguyên tắc tự do hàng hải và phản đối mọi hình thức thu phí hoặc áp đặt các biện pháp phân biệt đối xử đối với tàu thuyền quá cảnh.

Trong khi đó, những biến động tại eo biển Hormuz đã tạo ra tác động dây chuyền trên thị trường vận tải toàn cầu. Nhiều tuyến vận tải thay thế phải kéo dài hành trình, làm tăng đáng kể chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và thuê tàu.

Giám đốc điều hành Chevron Mike Wirth nhận định ngay cả khi eo biển Hormuz được mở cửa trở lại hoàn toàn, việc khôi phục hoạt động bình thường sẽ không thể diễn ra trong một sớm một chiều. Theo ông, các chủ tàu cần thời gian để đưa phương tiện và thủy thủ đoàn quay trở lại khu vực, trong khi ngành dầu khí cũng phải xử lý lượng tồn kho tích lũy trong nhiều tháng và khắc phục các thiệt hại phát sinh từ chiến tranh.

Sau 94 ngày gián đoạn, eo biển Hormuz không còn là câu chuyện riêng của Trung Đông mà đã trở thành phép thử đối với khả năng chống chịu của nền kinh tế toàn cầu trước các cú sốc địa chính trị. Trong bối cảnh triển vọng hòa bình vẫn chưa rõ ràng, những tác động từ cuộc khủng hoảng tại tuyến hàng hải chiến lược này được dự báo sẽ tiếp tục kéo dài trong thời gian tới.