FES 2026: "Tài sản đầu tiên" của công dân số không nằm ở vốn có sẵn, mà ở năng lực nhìn ra giá trị

Một không gian được dựng lên từ một câu hỏi

Future Economy Summit (FES) được nhấn mạnh ngay từ đầu rằng đây "không phải là một hội thảo, cũng không phải là một talkshow". Diễn đàn được tạo ra từ một câu hỏi lớn hơn: bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, làm thế nào để Việt Nam nâng cao giá trị lao động và tạo ra những thế hệ có khả năng kiến tạo tương lai?

Triết lý xuyên suốt chương trình là một quốc gia chỉ thật sự bứt phá khi ba cấu trúc cùng bắt tay nhau: Nhà nước - Doanh nghiệp - Cơ sở đào tạo. Nếu thiếu một mắt xích, hệ sinh thái sẽ đứt gãy: ý tưởng không thành doanh nghiệp, nhân tài không thành lực lượng, khát vọng không trở thành năng lực quốc gia.

FES 2026 là một hành trình ba miền: Hà Nội (9/5) với chủ đề "Công nghệ Việt Nam – Vươn mình ra Thế giới", Đà Nẵng (24/5) với "Kinh tế hai con số", và tiếp tục với hành trình tại điểm đến TP. Hồ Chí Minh ngày 21/6. Chương trình do The Moneyverse Việt Nam thực hiện, phối hợp cùng Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, Moneyverse Club, Đại học FPT, FPT Experience Space và Zoom Media cùng sự góp mặt của hơn 700 sinh viên, doanh nhân và doanh nghiệp đến từ hệ sinh thái "Vũ trụ Đồng tiền".

Điểm đặc biệt của chặng hành trình tại TP. Hồ Chí Minh khi chọn Dinh Độc Lập làm điểm hẹn, và rơi đúng vào Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam. Phóng sự mở màn gợi lại thời khắc 11h30 ngày 30/4/1975, rồi đặt thế hệ hôm nay trước một câu hỏi khác: khi thế giới đang được định hình bởi công nghệ, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo, Việt Nam sẽ bước ra thế giới bằng điều gì?

Cấu trúc chương trình được dựng theo quy luật tự nhiên - hạt giống, bộ rễ, người gieo trồng và đi qua ba phần: The Seed, The Root và The Founder.

The Seed - Những hạt giống nhìn thấy giá trị ở nơi người khác thấy phế phẩm

Cassava Peel: Biến vỏ sắn thành da sinh học

Mở màn The Seed là nhóm sinh viên Trường Đại học Văn Lang với dự án Cassava Peel - da sinh học làm từ vỏ sắn, do bạn sinh viên Hoàng Phi đại diện trình bày.

Xuất phát từ một con số: tính đến đầu năm 2026, Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới về xuất khẩu tinh bột sắn. Nhưng đi kèm là hệ lụy môi trường - mỗi năm ngành sản xuất thải ra hơn một triệu tấn vỏ sắn, lượng chất thải mà nhóm ví von tương đương việc bỏ đi hơn 110.000 chiếc xe buýt. Ở nhiều địa phương, người dân thậm chí đã căng băng-rôn phản đối ô nhiễm từ các nhà máy sắn.

Giải pháp của nhóm không chỉ là một tấm da, mà là sản phẩm "ba lớp giá trị": giá trị vật liệu (tùy biến màu sắc, kích thước theo đơn đặt hàng), giá trị công nghệ lõi (quy trình xử lý và tỷ lệ phối trộn để cải thiện độ bền, độ dẻo, khả năng chống thấm), và giá trị thương hiệu gắn với câu chuyện ESG. Nhóm hướng tới mô hình B2B, lấy lợi thế từ nguồn nguyên liệu bản địa dồi dào - khác với các đối thủ làm da từ nấm, táo hay dứa thường phải nhập nguyên liệu - và đặt ra lộ trình 12 tháng để chuẩn hóa nguyên liệu, sản xuất mẫu thử và xin các chứng chỉ kiểm định.

Hoàng Phi khép lại bằng một liên hệ giàu cảm xúc: "củ sắn từng là lương thực đồng hành cùng người dân Việt Nam suốt những năm chiến tranh, và nhóm muốn dùng chính củ sắn ấy như biểu tượng cho sự bền bỉ, ngoan cường của người khởi nghiệp trẻ."

DIMO: Biến chuyển động của con người thành dữ liệu số

Hạt giống thứ hai là DIMO, ứng dụng công nghệ AI Motion Capture do bạn Đặng Minh Đức - tân cử nhân Trường Đại học FPT TP.HCM giới thiệu. DIMO có thể biến chuyển động từ video 2D thành dữ liệu chuyển động 3D "chỉ với một cú click", ứng dụng vào game và hoạt hình mà không cần các bộ đồ mocap đắt tiền hay quy trình thủ công tốn hàng giờ.

Đức kể câu chuyện về người ông từng trầm trồ trước bộ phim đen trắng "Nổi gió" năm 1966, để dẫn tới một nhận định: khán giả ngày nay khó tính hơn, họ muốn được "cuốn vào" trải nghiệm. Trong khi đó, nhân lực 3D của Việt Nam không hề thiếu - điều còn thiếu là "một dự án 3D đủ lớn để cho thế giới thấy 3D Việt Nam mang bản sắc Việt Nam".

Đáng chú ý, phần trình bày của DIMO không né tránh khó khăn. Đức thẳng thắn chia sẻ đội ngũ cốt lõi đã có những thay đổi về mức độ cam kết, khiến tiến độ sản phẩm chậm lại. Thay vì mở rộng tệp khách hàng mới, nhóm quyết định quay lại chăm sóc kỹ nhóm khách hàng cũ để thấu hiểu "điểm đau", đồng thời duy trì doanh thu bằng cách bán công nghệ dưới dạng dịch vụ - như công nghệ real-time và số hóa di sản (một ví dụ là dự án số hóa Vovinam), một trong những tâm huyết của nhóm trong hành trình bảo vệ và lưu trữ di sản Việt.

The Root - Bộ rễ của một hệ sinh thái khởi nghiệp

Phần The Root mở ra với anh Bùi Đức Anh, đại diện duy nhất của Việt Nam trong lĩnh vực tài chính – công nghệ được vinh danh tại Forbes 30 Under 30 châu Á.

Trả lời loạt câu hỏi do chương trình đặt ra, Bùi Đức Anh đưa ra một góc nhìn ngược với suy nghĩ thông thường: một ý tưởng xuất sắc không nhất thiết phải là ý tưởng chưa ai từng nghĩ ra. Phần lớn các công ty thành công trên thế giới không phải là người đầu tiên làm điều gì đó - họ chỉ giải quyết vấn đề tốt hơn, thấu hiểu khách hàng hơn, hoặc có mô hình kinh doanh bền vững hơn. Theo anh, một ý tưởng đáng giá hội tụ ba yếu tố: giải quyết một vấn đề thực sự đủ lớn, có thể chuyển hóa thành sản phẩm và mở rộng quy mô, và đúng thời điểm.

Nhưng yếu tố quan trọng nhất khi đánh giá một startup, theo anh, lại là con người: "chỉ có đúng một thứ không bao giờ thay đổi, đó chính là người thực hiện hóa ý tưởng đó". Ý tưởng có thể đổi, sản phẩm có thể đổi, thị trường có thể đổi - điều cần nhìn là đội ngũ sáng lập có đủ khả năng thích nghi hay không, cùng với ba yếu tố bổ trợ: dung lượng thị trường, lợi thế cạnh tranh dài hạn và mô hình bền vững.

Khi được hỏi Việt Nam đang thiếu gì để xuất hiện những startup tầm cỡ khu vực và toàn cầu, Bùi Đức Anh chỉ ra bốn điểm: thị trường vốn còn mỏng ở các vòng sau (Series A, B); tham vọng vươn ra khu vực, toàn cầu cần có ngay từ ngày đầu chứ không phải là một "nhãn dán"; năng lực thương mại hóa của các kỹ sư giỏi chuyên môn; và sự kết nối giữa các thành phần trong hệ sinh thái.

TS. Ngô Đức Thuần, tiến sĩ về quản trị tài sản trí tuệ - tại phần giao lưu đã bổ sung góc nhìn rằng một ý tưởng cần được chuyển hóa thành các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ thì mới trở thành tài sản và mới có thể định giá, gọi vốn. Đồng tình cùng quan điểm đó, anh Bùi Đức Anh đồng thời khẳng định góc nhìn của nhà đầu tư sẽ "xôi thịt hơn một chút": sản phẩm phải bán được, lặp lại được và chứng minh được.

Với câu hỏi của một sinh viên về việc "làm sao để có những Steve Jobs Việt Nam", anh trả lời rằng một Steve Jobs hay Elon Musk sẽ là hệ quả của một hệ sinh thái bền vững, nơi nhà khoa học, nhà kinh doanh, dòng vốn và các tập đoàn lớn cùng hòa vào nhau. Và lời nhắn gửi đáng nhớ nhất anh dành cho người trẻ: hãy thoải mái với sự bất định, hãy chủ động trong các mối quan hệ, bởi "điều tệ nhất có thể xảy ra khi mình nói chuyện với những người hơn mình, đó là cùng lắm họ không trả lời".

The Founder - Cuộc hẹn 5 năm với ông Nguyễn Duy Hưng

Cao trào của FES là phần The Founder, nơi nhà báo Dương Ngọc Trinh đối thoại cùng ông Nguyễn Duy Hưng - Chủ tịch HĐQT SSI và Chủ tịch PAN Group, người đã dành hơn ba thập kỷ tham gia xây dựng hai hạ tầng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam: dòng vốn và giá trị nông nghiệp. Người dẫn tiết lộ đây là cuộc phỏng vấn chị đã "book anh Hưng từ 5 năm trước".

Mở đầu bằng loạt câu hỏi nhanh, ông Hưng từ chối lựa chọn giữa việc bán SSI hay PAN, ví cả hai như những "đứa con" của mình. Khi được hỏi đã từng gian lận hay chưa, ông đưa ra một phân tách đáng suy ngẫm giữa con người cá nhân và người đứng đầu doanh nghiệp: với tư cách Chủ tịch SSI và PAN, câu trả lời là chưa.

Triết lý xuyên suốt chia sẻ của ông là chữ "phù hợp". Ông tin mọi người sinh ra đều có một thế mạnh, vấn đề chỉ là tìm được môi trường và công việc phù hợp; bằng cấp, theo ông, chỉ là "cái cân" khi người ta chưa có gì khác để đánh giá. Ông kể về quãng thời gian từng phụ mẹ trông xe để vượt qua khó khăn, và niềm vui đến từ việc hoàn thành mục tiêu của công việc chứ không phải từ việc so sánh với người khác.

Về niềm tin, ông cho rằng thứ duy nhất con người kiểm soát được là niềm tin vào chính mình, và chính vì thế ông xây dựng doanh nghiệp theo nguyên tắc "xây dựng hệ thống để kiểm soát con người, chứ không dùng con người để kiểm soát hệ thống" - kể cả ông cũng không đứng ngoài hệ thống đó.

Đáng nhớ nhất là khi ông đúc kết ba yếu tố để một con người thành công, như một thông điệp gửi thẳng tới các sinh viên trong khán phòng: phải có năng lực phù hợp, phải có lòng trắc ẩn, và phải đứng đắn với pháp luật. Ông kể lần mất ngủ duy nhất trong đời là khi đi du học, bị buộc thôi học vì một quyết định "đúng với khả năng, đúng với lòng trắc ẩn, nhưng lại không đúng với quy định" - và chính lần đó đã giúp ông nhận ra cần đủ cả ba yếu tố.

Khi được hỏi điều gì giúp ông xây lại nếu mọi thành tựu quay về số không, ông đáp: "Hãy nhắm mắt lại, tất cả những gì của ngày hôm qua là giấc mơ, còn tất cả những gì từ bây giờ đến ngày mai là cuộc sống thật" - và bắt đầu hoạch định lại chiến lược cho chính mình như một tổ chức.

Ở phần khép lại, khi được hỏi về nguồn vốn tiềm năng nhất của Việt Nam hiện nay, ông Hưng cho rằng đó chính là hình ảnh một quốc gia trẻ đang thay đổi từng ngày trong mắt bạn bè quốc tế - và quan trọng hơn cả, là chính những người trẻ đang ngồi trong khán phòng. Ông nhắn nhủ rằng thế hệ đi trước "không tranh giành hết các cơ hội", và người trẻ còn rất nhiều dư địa để cống hiến và gặt hái.

Một điểm hẹn thường niên cho thế hệ kiến tạo

Nếu thế hệ cha anh để lại nền độc lập của dân tộc, thì thông điệp mà FES 2026 gửi gắm là: thế hệ hôm nay có trách nhiệm xây dựng sự tự chủ về tri thức, công nghệ và sáng tạo - để Việt Nam không chỉ tham gia, mà còn góp phần tạo ra tương lai cùng thế giới.

Khép lại tại Dinh Độc Lập, ba câu chuyện trong một ngày - da nhân tạo sinh học từ vỏ sắn của Cassava Peel, ứng dụng AI Motion Capture của DIMO, và hành trình đồng kiến tạo ba thập kỷ của ông Nguyễn Duy Hưng - cùng trả lời cho chủ đề "Tài sản đầu tiên của thế hệ công dân số": tài sản ấy không nằm ở vốn liếng có sẵn, mà ở năng lực nhìn ra giá trị nơi người khác bỏ qua, ở sự bền bỉ và ở niềm tin vào chính mình.

Đây là bằng chứng cho khẳng định những gì diễn ra hôm nay "không chỉ là một chương trình, mà là bước khởi đầu" để FES trở thành một điểm hẹn thường niên - nơi những góc nhìn giá trị được gặp gỡ, đối thoại và lan tỏa, vì một thế hệ hiểu và làm chủ tài chính. Toàn bộ nội dung tiếp tục được phát lại trên các nền tảng số của FES và Vũ trụ Đồng tiền, xin kính mời quý khán giả cùng đón xem.