Giá trị của di sản trong xu thế phát triển mới

Đền thờ Anh hùng lực lượng vũ trang Võ Thị Sáu Ảnh:Trung tâm Bảo tồn Di tích Quốc gia Côn Đảo

Định hình bản sắc thành phố biển

Bên cạnh tài nguyên thiên nhiên, vùng đất này còn là nơi lưu giữ một kho tàng di sản văn hóa - lịch sử phong phú, gắn liền với các giai đoạn kháng chiến, giao thoa văn hóa và đời sống cộng đồng biển. Những lớp ký ức ấy vừa làm giàu thêm bản sắc địa phương vừa mở ra hướng phát triển du lịch bền vững và khác biệt.

Côn Đảo là điểm nhấn không thể thiếu trong chuỗi di sản văn hóa - lịch sử nơi đây. Từng là "địa ngục trần gian" với hệ thống nhà tù khét tiếng, Côn Đảo ngày nay trở thành không gian tưởng niệm và tri ân, thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm trong các hành trình "về nguồn". Nhà tù Côn Đảo, chuồng cọp, phòng biệt giam, khu xử bắn… là những chứng tích sống động của lịch sử. Nghĩa trang Hàng Dương - nơi yên nghỉ của đồng chí Lê Hồng Phong (cố Tổng Bí thư Đảng cộng sản Việt Nam), Anh hùng lực lượng vũ trang Võ Thị Sáu, Chí sĩ yêu nước Nguyễn An Ninh, Anh hùng lực lượng vũ trang Vũ Văn Hiếu và các chiến sĩ cách mạng, …đã trở thành biểu tượng thiêng liêng của tinh thần yêu nước và ý chí bất khuất.

Tại khu vực đất liền của Vũng Tàu, hệ thống di tích trải rộng từ trung tâm đô thị đến các vùng ven và nông thôn. Bạch Dinh, tòa dinh thự kiểu Pháp bên sườn núi Lớn, phản ánh thời kỳ giao thoa Đông - Tây, giữa bản địa và thuộc địa. Các cụm pháo đài như trận địa Cầu Đá, núi Tao Phùng, Ăngten ViBa… hiện vẫn còn lưu giữ hầm pháo, đường hầm và các tàn tích quân sự, có thể phát triển thành tuyến du lịch lịch sử - cảnh quan kết hợp thực tế ảo.

Các di tích cách mạng như nhà ông Trương Quang Vinh, căn cứ Bàu Sen hay Bến Lộc An, nơi tiếp nhận vũ khí theo đường mòn Hồ Chí Minh trên biển, đều mang ý nghĩa đặc biệt, vừa là không gian giáo dục truyền thống, vừa có thể tích hợp với du lịch sinh thái và cộng đồng. Những không gian này đang dần được quan tâm phục dựng, hướng tới trở thành một phần quan trọng trong bản đồ du lịch di sản.

Ngoài ra, đời sống văn hóa bản địa là yếu tố bổ sung quan trọng cho bức tranh du lịch văn hóa -lịch sử tại Vũng Tàu. Đình Thắng Tam, nơi thờ cá Ông, và lễ hội Nghinh Ông diễn ra hằng năm là minh chứng sống động cho tín ngưỡng biển cả của cư dân miền duyên hải. Các làng nghề truyền thống ở Long Hải, Phước Hải, Gò Găng… như làm nước mắm, đóng ghe, chế biến hải sản… vẫn còn tồn tại và có tiềm năng lớn nếu được gắn với du lịch trải nghiệm.

Động lực phát triển trong cấu trúc vùng mới

Từ ngày 1/7, với việc TP Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu hợp nhất về mặt hành chính và hình thành không gian liên kết phát triển mới, các giá trị di sản văn hóa - lịch sử tại Vũng Tàu không còn là nguồn lực đơn lẻ mà đã bước vào một giai đoạn phát triển mới, với vai trò như một chất keo gắn kết vùng, định vị bản sắc và tạo lợi thế cạnh tranh.

Sự kết nối giữa TP Hồ Chí Minh - đô thị trung tâm với các di tích lịch sử nổi bật như Dinh Độc Lập, Bến Nhà Rồng, địa đạo Củ Chi - với Bình Dương - vùng đất giàu bản sắc với nhiều lễ hội dân gian và làng nghề truyền thống - cùng Vũng Tàu - điểm đến kết hợp hài hòa giữa lịch sử, tâm linh và không gian biển đảo - đang tạo nên một hệ sinh thái du lịch văn hóa đầy tiềm năng. Trong cấu trúc này, Vũng Tàu và Côn Đảo giữ vai trò là điểm nối ra biển, góp phần mở rộng không gian du lịch và tạo mạch kết nối liền mạch giữa các điểm di tích lịch sử từ thành thị đến biển đảo.

Một tuyến du lịch "về nguồn" có thể bắt đầu từ các địa chỉ đỏ tại TP Hồ Chí Minh, đi qua những cơ sở cách mạng ở Vũng Tàu, tới Bến Lộc An, và kết thúc tại Nhà tù Côn Đảo. Chuỗi này vừa có chiều sâu lịch sử vừa tạo cảm xúc xuyên suốt cho du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ trong các chương trình giáo dục truyền thống. Ngoài ra, các tuyến du lịch kiến trúc - mỹ thuật, các lễ hội tín ngưỡng biển, hay du lịch làng nghề gắn kết ven biển - vùng công nghiệp - trung tâm đô thị sẽ mở ra những không gian trải nghiệm đa dạng, liên tục và đặc sắc.

Việc tích hợp các di sản văn hóa - lịch sử vào bản đồ phát triển vùng còn giúp phân bổ lại dòng khách, giảm áp lực cho các khu vực trung tâm, đồng thời tạo cơ hội để cộng đồng địa phương trở thành chủ thể trong phát triển du lịch. Nếu được quy hoạch và kết nối bài bản sẽ trở thành đòn bẩy phát triển du lịch hiệu quả, bền vững. Bên cạnh việc phục vụ du khách, các giá trị di sản còn góp phần hình thành bản sắc đô thị mới, tăng cường liên kết cộng đồng và giữ gìn căn tính vùng trong một không gian phát triển rộng mở, hiện đại.