Giá trị văn hóa của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ

Diễn đàn do Viện Nghiên cứu các vấn đề về Tôn giáo và Tín ngưỡng tổ chức, với sự tham gia của hàng chục chuyên gia, nhà khoa học, nghệ nhân thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ trên cả nước.

Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ là một hình thức thờ cúng người Mẹ hóa thân ở các miền trời, sông nước, rừng núi được hình thành trên nền tảng của tín ngưỡng thờ Nữ thần. Người dân thờ cúng Thánh Mẫu Liễu Hạnh cùng với các vị Thánh Mẫu cai quản miền trời, rừng, nước, những nhân vật lịch sử hoặc huyền thoại có công với nước, với dân. Theo thư tịch và huyền thoại, bà là tiên nữ giáng trần, làm người, rồi qui y Phật giáo, được tôn vinh là “Mẫu nghi thiên hạ”, một trong bốn vị thánh bất tử của người Việt. Từ thế kỷ XVI, tín ngưỡng này trở thành một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống xã hội và tâm thức người dân, đáp ứng nhu cầu và khát vọng của đời sống con người.

Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu tam phủ của người Việt phân bố ở nhiều địa phương: Tây Bắc, Đông Bắc, Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, thành phố Hồ Chí Minh, lan tỏa và được thực hành ở nhiều địa phương trong cả nước.

Ngày 1 tháng 12 năm 2016, tại Phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 11 của UNESCO diễn ra tại thành phố Addis Ababa, nước Cộng hòa dân chủ Liên bang Ethiopia, di sản Thực hành Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã chính thức được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Tại diễn đàn, các chuyên gia, nhà khoa học, nghệ nhân, thanh đồng thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ đã tập trung thảo luận ba chủ đề chính, gồm: Giá trị văn hóa của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ; Thách thức, hạn chế và biến tướng trong Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt hiện nay; Giải pháp bảo tồn và lan tỏa giá trị Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt trong xã hội hiện nay. Cùng với đó đề xuất nhiều giải pháp, khuyến nghị thiết thực từ góc độ nghiên cứu, quản lý, đến cộng đồng thực hành, trong đó nhấn mạnh đến vai trò giáo dục, truyền thông để lan tỏa giá trị Đạo Mẫu một cách chuẩn mực và sáng tạo, nhằm khẳng định lại những giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa, tâm linh giá trị văn hóa đặc biệt của Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt, đồng thời tạo không gian học thuật và đối thoại đa chiều giữa giới nghiên cứu, nhà quản lý văn hóa, nghệ nhân thực hành, cộng đồng tín ngưỡng và giới trẻ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu các vấn đề về Tôn giáo và Tín ngưỡng, khẳng định: "Diễn đàn không chỉ là sự kiện mở đầu cho chuỗi hoạt động thường niên về Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, mà còn là một dấu mốc khởi động hành trình đồng hành cùng cộng đồng trong gìn giữ và phát huy di sản. Đây là cơ hội để chúng ta khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam trước dòng chảy hội nhập, lan tỏa những giá trị nhân văn sâu sắc của Đạo Mẫu vào đời sống đương đại, đồng thời khơi dậy ý thức trách nhiệm của toàn xã hội trong việc bảo tồn di sản không chỉ như một niềm tự hào, mà còn như một cam kết bền vững cho các thế hệ mai sau".

Trong khuôn khổ diễn đàn, Ban Tổ chức đã giới thiệu triển lãm hơn 30 bức ảnh ghi lại khoảnh khắc ấn tượng của các thanh đồng khi Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt.

Kết thúc diễn đàn lần thứ Nhất, Viện Nghiên cứu các vấn đề về Tôn giáo và Tín ngưỡng công bố chủ đề Diễn đàn thường niên lần thứ 2 năm 2026 với chủ đề: "Tín ngưỡng thờ Mẫu trong cộng đồng và không gian đương đại".