Giữ hồn Tết quê bên những căn hộ cao tầng

Những ngày giáp Tết Bính Ngọ, mọi nẻo đường TP Hồ Chí Minh đông đúc và nhộn nhịp hơn bởi những hoạt động mua sắm, những chuyến xe rời thành phố về quê. Len lỏi trong đó vẫn có những không gian chậm lại một nhịp để tìm về với cái Tết xưa. Ở đó, Tết không bắt đầu từ siêu thị hay đơn hàng trực tuyến, mà từ những đôi tay cùng nhau gói bánh, từ tiếng cười nói râm ran bên nồi bánh chưng, bánh tét - ngay giữa lòng các khu chung cư hiện đại.

Tết "ghé thăm" cộng đồng cư dân mới

Tại chung cư CitiAlto (phường Cát Lái, TP Hồ Chí Minh), nơi phần lớn cư dân chỉ mới chuyển về sinh sống khoảng một năm, hàng chục hộ gia đình đã cùng nhau tổ chức hoạt động gói bánh chưng, bánh tét dịp Tết. Không sân đình, không mái rạ, nhưng vẫn là bếp củi quen thuộc của làng quê xưa, tinh thần quây quần ngày Tết vẫn được tái hiện trong không gian sinh hoạt chung của chung cư.

Anh Lê Anh Huy, thành viên ban tổ chức, cho biết ý tưởng xuất phát rất giản dị: tạo một hoạt động để những cư dân mới có dịp gặp gỡ, làm quen và cảm nhận Tết. Khi biết được kế hoạch, ban quản lý chung cư đã ủng hộ một phần kinh phí và tạo điều kiện về không gian để cư dân tự tay chuẩn bị mọi công đoạn.

Anh Lê Anh Huy

“Hôm gói bánh là một ngày rất vui. Có già, có trẻ cùng tham gia. Trẻ nhỏ gói bánh ú, người lớn tuổi lau lá, chuẩn bị thịt từ trưa. Buổi chiều khoảng 4 giờ bắt đầu gói và mọi người cùng nhau nấu bánh đến đêm. Với nhiều gia đình không về quê ăn Tết, khoảnh khắc ấy trở thành một buổi đoàn viên khác, giản dị nhưng ấm áp".

Toàn khu chung cư đã cùng nhau chuẩn bị hơn 70 kg nếp, 20 kg đậu và 20 kg thịt. Nhưng điều cư dân nhấn mạnh không nằm ở con số. "Quan trọng là tạo ra một không gian sự kiện để mọi người cùng ngồi lại với nhau," chị Bảo Xuyên, cư dân CitiAlto, chia sẻ. Theo chị, nhiều người mới chuyển về còn chưa biết mặt hàng xóm, lại thêm không ít gia đình không có điều kiện về quê ăn Tết, nên hoạt động này như một chiếc cầu nối tự nhiên.

"Ngày xưa, Tết là lúc ông bà, cha mẹ quây quần bên bếp lửa hồng. Giờ sống giữa đô thị, tụi em cố gắng giữ lại khoảnh khắc đó, cùng nhau nấu bánh chưng, bánh tét, cùng ngồi chờ bánh chín," chị nói. Từ việc góp lá, góp thịt, mượn nồi bếp từ các hàng quán xung quanh đến sự háo hức của từng người tham gia, không khí Tết được tạo nên không phải bằng nghi lễ, mà bằng sự chung tay.

Chung cư - "làng mới" của đô thị hiện đại

Nếu tại CitiAlto, hoạt động gói bánh là một dấu mốc đáng nhớ của cộng đồng cư dân mới, thì ở chung cư Him Lam Phú An (phường Phước Long, TP Hồ Chí Minh), nét sinh hoạt cộng đồng đã được duy trì qua nhiều năm, trở thành "thông lệ" nhiều cư dân mong chờ những ngày giáp Tết.

Những ngày cận Tết, công viên nội khu của chung cư không còn là không gian tĩnh lặng thường ngày, mà trở thành nơi hội tụ của mùi lá chuối, mùi nếp mới, tiếng cười nói rộn ràng. Theo đại diện ban quản lý, hoạt động gói bánh tập thể được chuẩn bị từ trước cả tháng, với sự phối hợp chặt chẽ giữa ban quản trị và cư dân. Các công đoạn được phân công rõ ràng: nhóm chọn và rửa lá, nhóm ngâm gạo – đãi đậu, nhóm chuẩn bị nhân thịt, dây buộc, khuôn gói, nhóm lo nồi và củi lửa. 

Giữa không gian truyền thống rộn ràng, những người lớn tuổi có kinh nghiệm gói bánh chưng bánh Tét đóng vai trò hạt nhân, họ vừa gói bánh vừa hướng dẫn các gia đình trẻ và trẻ nhỏ từ cách xếp lá, đong nếp đến định hình chiếc bánh sao cho vuông vắn, chắc tay. Quá trình ấy không chỉ tạo ra những chiếc bánh hoàn chỉnh, mà còn là sự chuyển giao ký ức Tết một cách trực tiếp, sống động.

"Ngày thường đi thang máy chỉ kịp gật đầu chào nhau, nay ngồi chung chiếu mới thấy bác hàng xóm khéo tay, anh tầng dưới lại nhiệt tình đến vậy," anh Lê Duy Hải (35 tuổi), một cư dân, chia sẻ. Với anh, cái Tết của cư dân cùng nhau vun đắp không còn là chuyện riêng của từng gia đình, mà là câu chuyện chung của "cả làng".

Hồn Tết quê trong hình hài đô thị

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Ths Chương trình Fulbright Việt Nam, người nghiên cứu nhiều hoạt động chính trị - xã hội, những hoạt động như gói bánh chưng, bánh tét tập thể tại chung cư không phải là phong trào nhất thời, mà phản ánh một quá trình tái cấu trúc đời sống văn hóa cộng đồng trong bối cảnh đô thị hóa. Cư dân tìm cách kiến tạo những không gian sinh hoạt chung mới để duy trì sự gắn kết.

Khi hàng triệu người di cư lên thành phố, nếu không có những hoạt động cộng đồng, đời sống đô thị rất dễ rơi vào tình trạng "ở cạnh nhau mà không biết nhau". Việc cư dân tự nguyện tụ họp, cùng gói bánh, cùng trang trí, cùng chơi trò dân gian chính là cách tái tạo tinh thần làng xã trong một hình thức mới.

Xu hướng sinh hoạt văn hóa cộng đồng này cũng phù hợp với định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam trong giai đoạn mới nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh từ cơ sở. Những mô hình Tết cộng đồng tại chung cư chính là minh chứng rất sinh động cho tinh thần đó: văn hoá không chỉ do cơ quan tổ chức, mà do người dân tự đứng ra kiến tạo.

Chung cư hôm nay có thể trở thành "làng mới", sân sinh hoạt chung thay cho ký ức sân đình. Điều quan trọng không nằm ở hình thức, mà ở tinh thần sum họp, sẻ chia - cái hồn cốt của Tết Việt.

Từ những nồi bánh chưng, bánh tét đỏ lửa giữa chung cư, có thể thấy Tết vẫn đang sống, đang thích nghi và đang tìm được chỗ đứng trong nhịp thở hiện đại của đô thị. Khi người dân tự tay gói bánh, cùng nhau chờ bánh chín suốt đêm, họ không chỉ chuẩn bị cho một cái Tết, mà còn âm thầm giữ lại hồn Tết quê - giữa những căn hộ cao tầng của thành phố hôm nay.