Hà Nội: kiểm soát nguồn phát thải từ giao thông là yêu cầu cấp thiết

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí luôn là một câu chuyện nhức nhối, việc kiểm soát nguồn phát thải từ các phương tiện giao thông đang được thành phố Hà Nội đặt ra như một yêu cầu cấp bách. Mặc dù đề án Vùng phát thải thấp vừa tạm hoãn thông qua để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, nhưng lộ trình hướng tới một đô thị xanh, sạch và phát triển bền vững của Thủ đô vẫn là một chiến lược kiên định, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả hạ tầng lẫn các chính sách an sinh.

Áp lực khổng lồ từ thực trạng giao thông nội đô

Hà Nội hiện đang phải gồng mình gánh chịu sức ép rất lớn từ sự gia tăng chóng mặt của phương tiện giao thông cá nhân. Theo số liệu thống kê, thành phố hiện quản lý khoảng 6,9 triệu xe mô tô, xe gắn máy cùng hàng chục nghìn xe điện các loại, đó là chưa kể đến một lượng lớn phương tiện từ các địa phương lân cận thường xuyên đổ về nội đô lưu thông. Với tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân luôn duy trì ở mức 4-5% mỗi năm, tình trạng ùn tắc giao thông và ô nhiễm môi trường đang diễn biến hết sức phức tạp.

Bức tranh giao thông càng trở nên ngột ngạt hơn trước sự bùng nổ của thương mại điện tử, kéo theo một lực lượng khổng lồ xe ôm công nghệ và người giao hàng (shipper) hoạt động liên tục trên đường phố. Báo cáo từ các ứng dụng gọi xe cho thấy, chỉ tính riêng ba hãng lớn gồm Be Group, Grab và GSM, lượng xe gắn máy tham gia kinh doanh vận tải đã lên tới hơn 126.000 chiếc. Dạo quanh các tuyến phố tại thủ đô, không khó để bắt gặp hình ảnh xe máy bủa vây kín vỉa hè trước các trung tâm thương mại. Số lượng khổng lồ phương tiện sử dụng động cơ đốt trong này hoạt động bất kể ngày đêm, trực tiếp tạo ra nguồn phát thải khổng lồ bóp nghẹt chất lượng không khí Thủ đô.

Kiên định lộ trình đô thị xanh dù tạm lùi thời gian phê duyệt

Đứng trước thách thức trên, Hà Nội đã xác định việc kiểm soát phương tiện là "bước đệm trong lộ trình đô thị xanh", từng bước xây dựng cơ chế hạn chế phương tiện phát thải cao thông qua mô hình Vùng phát thải thấp (LEZ). Theo dự thảo, thành phố quy định cấm triệt để các phương tiện gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch tham gia kinh doanh vận tải qua ứng dụng công nghệ hoạt động trong vùng lõi, đồng thời hạn chế theo khung giờ đối với xe ôm truyền thống.

Tuy nhiên, để một chính sách có sức tác động sâu rộng đến hàng triệu người dân được thực thi hiệu quả, khâu chuẩn bị cơ sở pháp lý và hạ tầng đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối. Cập nhật mới nhất trong sáng ngày 11/5/2026, tại kỳ họp chuyên đề thứ 2, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đã quyết định chưa xem xét thông qua Nghị quyết Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 do hồ sơ trình duyệt chưa bảo đảm đầy đủ điều kiện về thông tin.

Dù vậy, Phó chủ tịch Thường trực Hội đồng Nhân dân thành phố Trần Thế Cương đã khẳng định rõ, việc chưa thông qua tại kỳ họp này không làm thay đổi lộ trình kiểm soát phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại khu vực trung tâm. Lãnh đạo thành phố dự kiến sẽ xem xét và thông qua đề án tại kỳ họp gần nhất, quyết tâm bám sát mốc thời gian dự kiến triển khai thí điểm tại phường Hoàn Kiếm từ ngày 1/7 tới đây.

Góc nhìn chuyên gia: Phải đồng bộ hạ tầng và bảo vệ sinh kế

Nhìn nhận dưới góc độ quản lý môi trường, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, đánh giá việc thiết lập Vùng phát thải thấp là xu hướng tất yếu của các đô thị hiện đại, hoàn toàn phù hợp với định hướng phát triển xanh. Chuyên gia này nhấn mạnh: "Tôi cho rằng đây là bước đi cần thiết và không thể chậm trễ hơn. Chất lượng môi trường sống của người dân phải được đặt lên hàng đầu. Nếu không kiểm soát tốt nguồn phát thải, đặc biệt là phát thải từ giao thông, Hà Nội sẽ tiếp tục đối mặt với áp lực rất lớn về ô nhiễm không khí".

Đồng tình với tính cấp thiết của chủ trương, song các chuyên gia cũng thẳng thắn chỉ ra rằng việc hạn chế xe xăng không thể chỉ dừng lại ở các mệnh lệnh hành chính. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị An phân tích, để chính sách thực sự khả thi và đi vào đời sống, Hà Nội cần dồn lực đầu tư mạnh mẽ hơn nữa cho hệ thống giao thông công cộng, xe điện, hạ tầng xanh, cũng như hoàn thiện mạng lưới trạm sạc và các điểm đỗ xe trung chuyển.

Đặc biệt, đằng sau mỗi chiếc xe ôm hay xe giao hàng là chén cơm của cả một gia đình. Do đó, việc xây dựng cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp đối với nhóm lao động chịu tác động trực tiếp như xe ôm, shipper hay các hộ kinh doanh nhỏ lẻ là điều kiện tiên quyết để tạo ra sự đồng thuận trong xã hội. Việc Hội đồng Nhân dân thành phố tạm hoãn thông qua đề án để hoàn thiện kỹ lưỡng hồ sơ chính là một khoảng lùi cần thiết, giúp các cơ quan quản lý tính toán thấu đáo hơn bài toán chuyển đổi sinh kế và năng lực hạ tầng.

Kiểm soát nguồn phát thải từ giao thông là một hành trình gian nan nhưng không thể thoái lui. Khi các điểm nghẽn về hạ tầng trạm sạc được khơi thông, các cơ chế hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện được ban hành minh bạch, Vùng phát thải thấp sẽ không chỉ là một ranh giới cấm xe, mà sẽ trở thành một "bước đệm" vững chắc đưa Hà Nội thực sự bước vào kỷ nguyên của một đô thị văn minh, xanh và bền vững.