Hạ tầng mở đường cho tăng trưởng kinh tế

Tầm nhìn 2045: Kết nối đa phương thức đồng bộ

Hoàn thiện hạ tầng giao thông đồng bộ là đột phá chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tầm nhìn đến năm 2045: Việt Nam phải có hệ thống hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao; kết nối thông suốt lãnh thổ với thế giới. Đổi mới quy hoạch, đưa hạ tầng thành ngành kinh tế chiến lược là tất yếu.

Theo ghi nhận của Bộ Xây dựng, hiện tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa đạt tới 10% tổng sản lượng hàng hóa vận chuyển. Đường bộ gánh tới 75,1%, trong khi thủy nội địa đạt 19,8%, đường biển 4,9%, đường sắt 0,18% và hàng không vỏn vẹn 0,02%. Ông Đỗ Công Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông, Bộ Xây dựng đã thẳng thắn chỉ ra tính kết nối còn yếu do thiếu điểm gom hàng, trạm trung chuyển và cảng cạn ICD hiệu quả, gây quá tải lớn cho đường bộ.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh chỉ đạo tái cấu trúc phát huy thế mạnh từng phương thức: đường bộ kết nối đầu - cuối; đường sắt đi đường dài; đường thủy đi khối lượng lớn chi phí thấp và hàng hải tập trung xuất nhập khẩu. Chuyển đổi sang tổ chức vận tải tích hợp, chuỗi liên thông trên các hành lang Bắc - Nam, Đông - Tây giúp Việt Nam bứt phá thành trung tâm logistics thế giới.

Hà Nội: Quy hoạch TOD và "đòn bẩy" từ Luật Thủ đô

Tại các siêu đô thị, theo các chuyên gia điểm nghẽn giao thông đang bào mòn nguồn lực. TS Phan Lê Bình, Trưởng Văn phòng đại diện Công ty tư vấn OCG (Nhật Bản) đánh giá ùn tắc gây thiệt hại cho Hà Nội khoảng 1 tỷ USD mỗi năm, làm giảm năng suất và sức khỏe khi người dân lãng phí 1,5 - 2 giờ mỗi ngày trên đường.

Ông Phan Trường Thành, Trưởng phòng Tài chính Đầu tư, Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết Thủ đô hiện có khoảng 9,4 triệu xe. Tốc độ tăng xe cá nhân đạt 4-5%/năm, trong khi hạ tầng chỉ tăng 0,25-0,3%/năm; diện tích đất dành cho giao thông đạt 12,5%, thấp hơn mức quy hoạch là 20-26%.

Hà Nội xác định đường sắt đô thị là "xương sống" để kiến tạo đô thị đa cực. Trong đó, phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) là giải pháp đột phá cốt lõi. Quy hoạch Thủ đô định hướng phát triển khoảng 163 vị trí TOD (gần 20.000 ha) để thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả quỹ đất dọc tuyến metro nhằm tạo nguồn tài chính tái đầu tư giao thông công cộng. TS Phan Lê Bình nhận định mô hình TOD là động lực kết nối các trung tâm và thúc đẩy giãn dân tự nhiên sang bờ Bắc sông Hồng.

Hà Nội đang đẩy nhanh các tuyến Vành đai 2.5, 3, 4, 5 gắn với 7 cây cầu vượt sông Hồng (như cầu Hồng Hà, Thượng Cát, Vân Phúc). Sự đầu tư này không chỉ giảm tải cho Vành đai 3, mà còn hiện thực hóa tư duy quy hoạch mới: Lấy sông Hồng làm trục trung tâm để phát triển đồng bộ hai bên bờ Bắc - Nam, dịch chuyển dân cư tự nhiên từ nội đô sang bờ Bắc.

Nút thắt về thời gian và thủ tục đã được tháo gỡ nhờ Luật Thủ đô năm 2026 cùng các cơ chế đặc thù của Quốc hội (Nghị quyết số 188/2025/QH15 về phát triển đường sắt đô thị, Nghị quyết số 258/2025/QH15 cho dự án lớn), giúp rút ngắn quy trình đầu tư từ 5-10 năm xuống còn 1-2 năm, tạo hành lang pháp lý tháo gỡ vướng mắc giải phóng mặt bằng và huy động vốn.

TP Hồ Chí Minh - Đồng Nai và Hải Phòng: Những cực tăng trưởng giao thoa

Nỗ lực đột phá hạ tầng giao thông còn thể hiện sinh động qua các vùng động lực kinh tế trọng điểm. TP Hồ Chí Minh và Đồng Nai là cặp đô thị dẫn dắt phát triển vùng. PGS.TS Trần Quang Phú (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải TP Hồ Chí Minh) đánh giá các dự án kết nối liên vùng phản ánh tư duy mới: "cùng quy hoạch, cùng đầu tư, cùng phát triển và cùng hưởng lợi". Sân bay Long Thành chuẩn bị vận hành thử từ tháng 9-11/2026, dự kiến khai thác ngày 1/12/2026 với 7.100 - 9.000 nhân công. Đồng bộ với đó là các dự án cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh - Long Thành, Vành đai 3, Vành đai 4 TP Hồ Chí Minh kết nối sân bay với cảng Cái Mép - Thị Vải. Đồng thời, Nghị quyết số 255/NQ-CP kéo dài metro Bến Thành - Suối Tiên đến Đồng Nai và Sân bay Long Thành là bước đi chiến lược định vị Đồng Nai thành "trái tim trung chuyển" thế hệ mới.

Tại Hải Phòng, hạ tầng là "động cơ" cốt lõi giúp thực hiện mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 13% trở lên mỗi năm giai đoạn 2026-2030 theo Nghị quyết số 11-NQ/TU. Hải Phòng đẩy nhanh các công trình lớn như tuyến Vành đai 2 (với cầu Hải Thành hướng biển), đường kết nối Đông - Tây và đường nối Quốc lộ 5 với Quốc lộ 10 giúp rút ngắn quãng đường từ 50km xuống dưới 30km. Lãnh đạo thành phố Hải Phòng đã ráo riết chỉ đạo các địa phương phải xây dựng "đường găng tiến độ" khoa học để kịp thời tháo gỡ khó khăn giải phóng mặt bằng và vật liệu, phát huy hiệu quả đầu tư công.

Giải pháp bền vững: Tiết giảm chi phí logistics và quản lý chất lượng dài hạn

Hạ tầng giao thông hoàn thiện giúp nâng cao năng lực cạnh tranh. TS Nguyễn Quốc Việt (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) phân tích: Giao thông thuận lợi giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, tối ưu chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics và hàng tồn kho. Kết nối này giúp các địa phương xa trung tâm tăng sức hút đầu tư và liên kết vào chuỗi giá trị. Để đáp ứng tiến độ cuối năm, ông Việt khuyến nghị cần chủ động điều phối, rà soát nhu cầu vật liệu và chuẩn bị trước nguồn lực, tránh thiếu hụt cục bộ.

Dưới góc nhìn thận trọng, TS Nguyễn Trí Hiếu (Chuyên gia kinh tế) cảnh báo áp lực tiến độ không được phép lấn át tiêu chuẩn chất lượng, kỹ thuật và môi trường, tránh làm phát sinh chi phí sửa chữa hay giảm tuổi thọ công trình lớn. Ông Hiếu nhấn mạnh cơ quan quản lý cần đánh giá công trình dựa trên hiệu quả khai thác thực tế và kết nối lâu dài, thay vì chỉ căn cứ vào tỷ lệ giải ngân: "Tiến độ là quan trọng, nhưng chất lượng và hiệu quả khai thác mới quyết định giá trị của khoản đầu tư".

Có thể thấy, sự bứt phá đồng bộ về thể chế, mô hình quy hoạch TOD và sự quyết liệt triển khai kết nối đa phương thức là chìa khóa để Việt Nam tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tạo động lực phát triển thông minh, xanh và bền vững.