Hạ tầng mở lối cho siêu đô thị TP Hồ Chí Minh phát triển

Phát triển trên nền tảng đa chức năng

Sau khi mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh không còn có thể vận hành như một đô thị đơn lẻ, dồn phần lớn chức năng vào lõi cũ. Thành phố mới đã tổ chức lại trên nền tảng đa chức năng bao gồm: trung tâm tài chính - dịch vụ - đổi mới sáng tạo; vùng công nghiệp công nghệ cao; vùng cảng biển - logistics - kinh tế biển; các đô thị vệ tinh và hành lang dân cư, thương mại, sản xuất mới. Các chuyên gia cho rằng, những lĩnh vực này chỉ thực sự trở thành một chỉnh thể nếu được kết nối bằng sân bay Long Thành, vành đai 3, vành đai 4, cao tốc, cảng biển, đường sắt đô thị và các trục liên vùng.

Kể từ ngày 30/4/2026, Đồng Nai chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương cùng liên kết với TP Hồ Chí Minh đang mở ra vận hội mới, liên kết giữa 2 thành phố sẽ thành động lực tăng trưởng quan trọng của vùng. Cụ thể, sân bay Long Thành là một mảnh ghép quyết định. Theo thông kết luận ngày 21/4/2026 của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh quyết tâm đưa Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 vào khai thác trong năm 2026; dự án đã cơ bản đáp ứng các mốc tiến độ quan trọng và tổ chức thành công chuyến bay kỹ thuật đầu tiên ngày 19/12/2025. Đây không chỉ là một sân bay mới, mà là cửa ngõ để vùng TP Hồ Chí Minh tham gia sâu hơn vào mạng lưới trung chuyển hàng không, thương mại, du lịch, logistics và dịch vụ quốc tế.

Nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh, nếu Long Thành là cửa ngõ hàng không, thì đường vành đai 3 và vành đai 4 là mạng lưới kết nối hiệu quả không gian phát triển TP Hồ Chí Minh. Vành đai 3 giúp giảm áp lực cho lõi đô thị, kết nối khu công nghiệp, cảng, sân bay, đô thị vệ tinh và các trục cao tốc. Đoạn qua địa bàn thành phố trước sáp nhập dài hơn 47 km đã đạt khoảng 75% và dự kiến hoàn thành cuối năm 2026. Con số này cho thấy hạ tầng đang chuyển từ kỳ vọng sang hiện thực, dù áp lực tiến độ vẫn rất lớn.

Cùng với đó, hệ thống cảng biển mở ra một trục tăng trưởng chiến lược. TP Hồ Chí Minh có khoảng 110 km bờ biển, trải dài từ Cần Giờ đến Vũng Tàu, Hồ Tràm và Côn Đảo. Đồng thời, thành phố cũng sở hữu hệ thống cảng biển quy mô lớn, trong đó cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải thuộc nhóm cảng container lớn của thế giới, có khả năng kết nối trực tiếp các tuyến hàng hải xuyên Thái Bình Dương và châu Âu. Các cảng Cát Lái, Hiệp Phước cùng mạng lưới logistics tại Bình Dương đang tạo nên một hệ sinh thái vận tải - xuất nhập khẩu hoàn chỉnh.

Chính vì vậy, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, gắn với kinh tế biển, quy hoạch thành phố sẽ hình thành hệ thống cảng biển Cái Mép - Cần Giờ hiện đại, trở thành trung tâm logistics của thành phố và của cả vùng phía Nam. Đây là định hướng rất quan trọng, bởi siêu đô thị không chỉ cần nơi ở, nơi làm việc, mà còn cần cửa ngõ giao thương đủ lớn để kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hạ tầng: đòn bẩy bứt phá

Hạ tầng chiến lược chỉ tạo hiệu quả khi hình thành và kết nối tốt mạng lưới giao thông. Một tuyến metro nếu chỉ giải quyết đi lại nội đô thì hiệu quả có giới hạn; nhưng nếu kết nối với TOD, trung tâm tài chính, ga đường sắt, bến cảng, sân bay và khu đô thị mới, sẽ tạo ra cấu trúc phát triển khác. Theo ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh, thành phố đang mở rộng không gian đô thị theo mô hình siêu đô thị đa trung tâm, trong đó các cực công nghiệp, logistics và dịch vụ được kết nối thành chuỗi giá trị liên hoàn. Nhóm dự án logistics - cảng biển vì thế không phải là những công trình đơn lẻ, mà là mắt xích trong chuỗi logistics liên vùng, kết nối trực tiếp với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và hệ thống giao thông Đông Nam Bộ.

Những chuyển động gần đây cho thấy hạ tầng đang ngày càng thu hút các nhà đầu tư ở TP Hồ Chí Minh. Cụ thể, Tập đoàn Gemadept cùng Hãng tàu CMA CGM (Pháp) đã động thổ dự án cảng nước nước sâu Gemalink giai đoạn 2 với tổng vốn khoảng 6.000 tỉ đồng dự kiến hoàn thành và vận hành vào quý IV/2027. Tính cả hai giai đoạn, cảng có chiều dài cầu bến hơn 1,4 km, công suất trên 3 triệu TEU/năm. Dự kiến trong dịp 30/4, TP Hồ Chí Minh cũng khởi công thêm hai dự án lớn: Cảng tổng hợp, container Cái Mép Hạ vốn khoảng 50.800 tỷ đồng và Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ vốn khoảng 128.872 tỷ đồng, tương đương gần 5 tỷ USD. Đây là các dự án không chỉ đầu tư cho phát triển logistics, mà với cả tham vọng xây dựng trung tâm tài chính hàng hải quốc tế.

Cùng với đó, cảng Cái Mép Hạ được đầu tư trên diện tích 351,2 ha, công suất thiết kế 11 triệu TEU/năm; giai đoạn 1 có vốn gần 14.900 tỷ đồng, công suất 2 triệu TEU/năm, dự kiến khai thác từ quý IV/2028. Dự án có hệ thống bến cảng dài 7,5 km, tiếp nhận tàu container đến 250.000 DWT, tương đương 24.000 TEU. Trong khi đó, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ có diện tích khoảng 571 ha, công suất dự kiến đạt 4,8 triệu TEU vào năm 2030 và 16,9 triệu TEU vào năm 2047. Những con số này cho thấy TP Hồ Chí Minh đang tập trung đầu tư vào hạ tầng cảng biển như một trụ cột cạnh tranh mới.

Ở góc độ tài chính, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh, cho rằng phát triển trung tâm tài chính hàng hải gắn với vai trò của thành phố trong chuỗi logistics, xuất nhập khẩu và thương mại quốc tế sẽ mở ra dư địa lớn. Khi các dịch vụ như tài trợ đóng mới tàu, bảo hiểm hàng hải, tài trợ thương mại, phái sinh hàng hóa và quản lý rủi ro vận tải biển được cung cấp tại trung tâm tài chính, chi phí vốn của doanh nghiệp sẽ giảm, đồng thời hình thành thị trường tài chính hàng hải gắn với dòng chảy hàng hóa thật.

Không chỉ cảng biển, thành phố còn kêu gọi đầu tư 9 tuyến đường sắt đô thị chiến lược giai đoạn 2026-2030, trong đó có các tuyến kết nối An Hạ, Củ Chi, Thủ Thiêm, Bình Dương và Vũng Tàu - Bà Rịa - Phú Mỹ. Đây là giải pháp căn cơ để giảm ùn tắc, mở dư địa phát triển và nâng chất lượng sống đô thị. TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP Hồ Chí Minh, nhận định thành phố đang đồng loạt tăng tốc từ metro, đường vành đai, cao tốc, cầu lớn đến các dự án cửa ngõ; "khi tất cả cùng chuyển động, tiến độ các dự án mới có thể đảm bảo đúng tiến độ và chất lượng".

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh đầu tư cho hạ tầng là chiến lược phát triển lâu dài, mở ra một siêu đô thị vùng năng động, hiện đại, có sức lan tỏa; xứng tầm với siêu đô thị quốc tế trong tương lai gần.