Hàng không thế giới cắt giảm hai triệu ghế trong tháng 5 do giá nhiên liệu bay tăng vọt

Bước vào tháng 5 năm 2026, ngành công nghiệp hàng không toàn cầu đang phải đối mặt với một đợt điều chỉnh quy mô hoạt động đáng kể, bắt nguồn từ những áp lực khổng lồ của chi phí năng lượng. Theo dữ liệu từ công ty phân tích hàng không Cirium, các hãng hàng không trên thế giới đã buộc phải loại bỏ khoảng hai triệu chỗ ngồi khỏi lịch trình khai thác trong tháng này. Sự sụt giảm này tương đương với khoảng 13.000 chuyến bay bị hủy bỏ trên phạm vi toàn cầu sau các đợt điều chỉnh gần đây. Mặc dù con số này chỉ chiếm chưa tới 2% tổng công suất của ngành hàng không thế giới, nhưng nó lại là một chỉ báo rõ ràng nhất cho thấy mức độ tổn thương của các hãng bay trước những biến động khó lường của thị trường nhiên liệu do cuộc khủng hoảng tại khu vực Trung Đông châm ngòi từ cuối tháng 2 vừa qua.

Chiến lược cắt giảm hai triệu ghế ngồi này không chỉ đơn thuần đến từ việc các hãng hàng không quyết định hủy bỏ hoàn toàn các chuyến bay đã lên lịch, mà còn xuất phát từ một giải pháp tình thế mang tính kỹ thuật khác là chuyển đổi khai thác. Cụ thể, nhiều hãng đã chủ động chuyển sang sử dụng các loại máy bay có kích thước nhỏ hơn và sức chứa thấp hơn nhằm mục đích tiết kiệm nhiên liệu một cách tối đa trên cùng một chặng đường. Đợt cắt giảm này đã tác động mạnh mẽ đến các trung tâm trung chuyển hàng không lớn của thế giới. Điển hình như các tuyến bay qua hai thành phố Munich và Istanbul đã ghi nhận sự sụt giảm mạnh nhất về lưu lượng chuyến bay. Những hãng bay lớn như hãng hàng không quốc gia Đức Lufthansa hay Turkish Airlines đã phải tiến hành những đợt cắt giảm hết sức mạnh tay để bảo vệ biên lợi nhuận. Trong đó, đáng chú ý nhất là việc Lufthansa đã quyết định loại bỏ tới 20.000 chuyến bay ở các chặng ngắn, một phần lớn trong số đó do công ty con của hãng là CityLine đảm nhận việc vận hành.

Nguyên nhân sâu xa và trực tiếp dẫn đến làn sóng cắt giảm khổng lồ này chính là sự leo thang căng thẳng không ngừng tại khu vực Trung Đông. Mức giá của nhiên liệu máy bay trên thị trường quốc tế đã tăng vọt một cách chóng mặt, thậm chí được ghi nhận là đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi những cuộc tấn công quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra. Cùng với đó, nguy cơ gián đoạn hoặc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz – tuyến đường thủy vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất của thế giới – đã dấy lên nỗi lo sợ về một cuộc khủng hoảng thiếu hụt nhiên liệu trên diện rộng. Đối mặt với cơn bão giá này, không phải hãng hàng không nào cũng bị tác động ngay lập tức và toàn diện. Một số hãng hàng không giá rẻ có quy mô lớn tại châu Âu như EasyJet và Wizz Air hiện tại vẫn tự tin tuyên bố giữ nguyên toàn bộ kế hoạch bay cho mùa hè này. Lợi thế của họ nằm ở việc đã thiết lập sẵn các hợp đồng phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu từ trước, giúp họ tạm thời tạo ra được một tấm khiên chắn vững chắc. Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng chỉ ra rằng phần chi phí nhiên liệu nằm ngoài phạm vi bảo hiểm hoặc chưa được phòng ngừa rủi ro vẫn có thể tạo ra những gánh nặng tài chính hết sức nặng nề cho các hãng này trong tương lai gần.

Mặc dù tình trạng khan hiếm nhiên liệu chưa diễn ra ngay lập tức do ngành hàng không thường có năng lực đảm bảo nguồn cung dự trữ trong khoảng sáu tuần, các tổ chức quốc tế đã bắt đầu gióng lên hồi chuông cảnh báo. Nếu cuộc xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông tiếp tục kéo dài và gây gián đoạn các chuỗi cung ứng hàng hải toàn cầu, toàn bộ châu Âu có nguy cơ phải đối mặt với một đợt thiếu hụt nhiên liệu máy bay nghiêm trọng trong những tháng tới. Đáng chú ý, một báo cáo nghiên cứu từ các nhà phân tích của ngân hàng đầu tư Goldman Sachs đã chỉ đích danh Vương quốc Anh là quốc gia dễ bị tổn thương nhất tại châu Âu trong kịch bản tồi tệ này. Nền kinh tế Anh hiện đang phụ thuộc nặng nề vào nguồn nhiên liệu máy bay ngoại nhập với tư cách là nước nhập khẩu ròng lớn nhất, trong khi mức dự trữ nội địa lại đang ở mức thấp và năng lực của các nhà máy lọc dầu trong nước cũng đang trong tình trạng suy giảm đáng báo động. Báo cáo của Goldman Sachs nhấn mạnh rằng lượng hàng tồn kho nhiên liệu tại Anh hoàn toàn có thể bị đẩy xuống "mức thấp nguy hiểm", và sự sụt giảm này sẽ gia tăng khả năng buộc các cơ quan quản lý phải tính đến việc áp dụng các biện pháp phân phối hạn chế, hay phân phối theo định mức đối với nhiên liệu bay.

Tại Vương quốc Anh, tính đến thời điểm hiện tại mới chỉ có 111 chuyến bay bị hủy bỏ ròng khỏi lịch trình khai thác tại Sân bay quốc tế London Heathrow. Tuy nhiên, cả chính phủ Anh và giới chức ngành hàng không đều đang tỏ ra cực kỳ thận trọng trước những rủi ro chực chờ. Để đối phó với tình hình khó khăn hiện tại và tránh sự hỗn loạn vào phút chót cho hành khách đi nghỉ mát mùa hè, chính phủ Anh đã chuẩn bị sẵn các biện pháp phòng ngừa từ sớm. Một trong những chính sách quan trọng là nới lỏng quy định "sử dụng hoặc mất quyền" (use-it-or-lose-it) đối với các slot cất hạ cánh tại các sân bay. Biện pháp này mang lại sự linh hoạt lớn, cho phép các hãng hàng không có quyền chủ động hủy bớt các chuyến bay có tỷ lệ lấp đầy thấp mà không phải lo sợ việc bị tước mất các quyền khai thác đối với những khung giờ bay giá trị đó trong mùa giải tiếp theo. Hơn thế nữa, các bộ trưởng cũng cho biết các hãng bay được phép chủ động gộp các chuyến bay có nhiều lịch trình đến cùng một địa điểm trong cùng một ngày nhằm mục đích tối ưu hóa tải trọng và ngăn chặn lãng phí nhiên liệu cho những chiếc máy bay vận hành trong tình trạng trống khách.

Đánh giá về tình hình thị trường hiện tại, Bộ trưởng Giao thông vận tải Anh, bà Heidi Alexander, người đã thông qua các biện pháp nới lỏng với ngành hàng không, đã lên tiếng trấn an dư luận khi khẳng định rằng hiện tại chưa có bất kỳ sự "khủng hoảng nguồn cung cấp bách" nào xảy ra. Dù vậy, bà cũng nhấn mạnh rằng chính phủ đang chủ động chuẩn bị các phương án ứng phó ngay từ lúc này nhằm mang lại sự chắc chắn dài hạn cho các gia đình có kế hoạch du lịch, đồng thời cố gắng tránh khỏi mọi tình trạng gián đoạn không đáng có tại các cổng khởi hành trong mùa hè. Song song với các chính sách về điều hành bay, các nhà máy lọc dầu trong nước tại Anh cũng đã nhận được yêu cầu phải tăng cường tối đa sản lượng nhiên liệu máy bay như một phần thiết yếu của kế hoạch dự phòng. Bất chấp những sức ép lớn từ phía các doanh nghiệp trong ngành hàng không, các bộ trưởng của chính phủ Anh vẫn kiên quyết từ chối các đề xuất liên quan đến việc cắt giảm thuế nhiên liệu hoặc nới lỏng những quy định kiểm soát về tác động môi trường cũng như các tiêu chuẩn về tiếng ồn.

Sự kết hợp giữa các biến động địa chính trị phức tạp, giá nhiên liệu leo thang và những rủi ro đứt gãy nguồn cung tiềm ẩn đang tạo ra một bức tranh thị trường đầy rẫy những thách thức to lớn. Khi chưa có bất kỳ dấu hiệu hạ nhiệt nào từ các điểm nóng toàn cầu, ngành hàng không quốc tế đang buộc phải bước vào giai đoạn kinh doanh cốt lõi của mùa hè năm 2026 với một tâm thế vô cùng thận trọng. Bài toán cân đối chi phí và duy trì mạng lưới hoạt động hứa hẹn sẽ tiếp tục là phép thử khắc nghiệt cho khả năng sinh tồn và thích ứng của các hãng bay trên toàn cầu.