Hàng không toàn cầu 2026: Bức tranh tương phản giữa lợi nhuận kỷ lục và gánh nặng chi phí

Bước sang năm 2026, ngành hàng không toàn cầu đang đứng trước một nghịch lý lớn: lợi nhuận dự kiến đạt mức kỷ lục nhưng biên lợi nhuận ròng lại vô cùng mỏng manh. Giữa bối cảnh "bão" chi phí từ biến động địa chính trị, thuế phí gia tăng và áp lực chuyển đổi xanh, các hãng bay đang phải chật vật tìm bài toán sinh tồn. Tại Việt Nam, sức ép này cũng không ngoại lệ, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tối ưu hóa hạ tầng và công nghệ để duy trì đà tăng trưởng.

"Sống mòn" trên biên lợi nhuận mỏng

Theo các dự báo mới nhất, ngành hàng không thế giới được kỳ vọng sẽ thu về khoản lợi nhuận lên tới 41 tỷ USD trong năm nay. Tuy nhiên, con số hào nhoáng này không che giấu được thực tế khắc nghiệt: biên lợi nhuận ròng của các hãng hàng không vẫn chỉ đạt 3,9%, tương đương việc thu về vỏn vẹn 7,90 USD trên mỗi hành khách. Tình hình thậm chí còn khó khăn hơn tại thị trường châu Á - Thái Bình Dương khi mức lợi nhuận bình quân chỉ đạt 3,2 USD cho mỗi hành khách.

Lý giải về bức tranh tương phản này, ông Sheldon Hee, Phó Chủ tịch khu vực Châu Á Thái Bình Dương của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), chỉ ra hàng loạt thách thức bủa vây từ chuỗi cung ứng đến bất ổn toàn cầu. Theo ông Hee: "Các vấn đề trong chuỗi cung ứng hàng không – vũ trụ tiếp tục hạn chế khả năng đáp ứng nhu cầu vận chuyển của các hãng". Thêm vào đó, xung đột địa chính trị đang tác động tiêu cực tới hoạt động khai thác, làm phát sinh chi phí khổng lồ do đóng cửa không phận, nhiễu sóng GNSS và buộc các hãng phải thay đổi đường bay vì lý do an toàn.

Gánh nặng từ "bão" thuế phí và rào cản hạ tầng

Bên cạnh yếu tố địa chính trị, các hãng bay còn đang phải oằn mình cõng gánh nặng từ hệ thống hạ tầng và các chính sách vĩ mô. Ông Hee thẳng thắn nhìn nhận: "Sự phát triển hạ tầng sân bay và điều hành không lưu hiện chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng nhu cầu". Ngoài ra, gánh nặng thuế và tình trạng điều tiết quá mức, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi hành khách, đang dẫn tới những hệ quả ngoài mong muốn và đẩy chi phí của các hãng bay lên cao.

Làn sóng tăng thuế và phí tại châu Âu là minh chứng rõ nét nhất cho áp lực này. Điển hình, Đức đã tăng thuế hàng không từ 12,73 Euro lên 15,53 Euro cho hành khách bay nội địa và châu Âu, trong khi Pháp áp dụng "Eco-tax" mới và tăng phí sân bay Paris thêm 20%. Hàng loạt quốc gia khác như Áo, Bỉ, Anh, Tây Ban Nha hay Ý cũng đồng loạt tăng thuế môi trường và phí dịch vụ hạ cánh.

Đứng trước thực trạng này, lãnh đạo IATA đưa ra lời cảnh báo: "Trong bối cảnh các hãng hàng không châu Á – Thái Bình Dương chỉ thu về 3,2 USD lợi nhuận mỗi hành khách, bất kỳ sự gia tăng thuế nào cũng có thể đe dọa tính khả thi của đường bay và khả năng kết nối". Hơn nữa, việc tốc độ sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) đang chậm lại cũng cản trở quá trình khử carbon và chưa thể giúp các hãng bay kéo giảm chi phí.

Thực tế tại Việt Nam: Giải bài toán hạ tầng để đón cơ hội bứt phá

Nằm trong khu vực có tốc độ tăng trưởng 7,3% - nhanh nhất thế giới, Việt Nam được IATA đánh giá là một thị trường tăng trưởng quan trọng với số lượng hành khách dự báo tăng trưởng mạnh mẽ trong 20 năm tới. Hiện tại, ngành hàng không đang đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế Việt Nam khi tạo ra 2,5 triệu việc làm và đóng góp khoảng 17,5 tỷ USD vào GDP.

Điểm nhấn chiến lược của hàng không Việt Nam chính là Cảng hàng không quốc tế Long Thành, nơi có tiềm năng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không lớn của khu vực. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực trong bối cảnh chi phí toàn cầu leo thang, ông Hee nhấn mạnh: "Sự thành công của một trung tâm trung chuyển còn phụ thuộc vào mạng lưới hãng hàng không mạnh, hạ tầng và chi phí khai thác hiệu quả, kết nối không lưu vững chắc, quy trình trung chuyển thuận lợi và kết nối giao thông mặt đất...".

Để trực tiếp giải quyết bài toán chi phí và vận hành, các cơ quan hàng không Việt Nam đang tích cực hợp tác cùng IATA để triển khai các giải pháp mang tính cấu trúc. Cụ thể, IATA đang trực tiếp tham gia hỗ trợ Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) trong quá trình chuẩn bị khai thác (ORAT) nhằm đưa Cảng HKQT Long Thành vào hoạt động hiệu quả.

Bên cạnh đó, để tiết giảm chi phí và nâng cao trải nghiệm, xu hướng số hóa đang được đẩy mạnh với các sáng kiến như One ID (đơn giản hóa hành trình bằng sinh trắc học) và One Record (tích hợp dữ liệu hàng hóa). Về mặt phát triển bền vững, Việt Nam cũng đã thể hiện cam kết khi tham gia tự nguyện vào hệ thống CORSIA từ ngày 1/1/2026 và ưu tiên ứng dụng SAF.

Nhìn chung, năm 2026 mang đến nhiều tín hiệu khởi sắc về doanh thu nhưng lại đặt ra bài toán sinh tồn đầy cam go về quản trị chi phí. Đối với hàng không Việt Nam, việc chủ động số hóa, nâng cao hiệu suất khai thác hạ tầng mới như sân bay Long Thành và áp dụng tiêu chuẩn xanh sẽ là "chìa khóa" để vượt qua những thách thức toàn cầu này.