Điện thoại thông minh, internet và mạng xã hội đang trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại, giúp việc học tập, kết nối và giải trí trở nên dễ dàng hơn. Tuy nhiên, đi cùng với đó là không ít hệ lụy, đặc biệt khi người sử dụng là trẻ nhỏ. Khi chưa đủ khả năng kiểm soát hành vi, nhận diện đúng – sai, nhiều trẻ dễ bị cuốn vào thế giới mạng và dần lệ thuộc lúc nào không hay. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để công nghệ trở thành công cụ hữu ích, thay vì trở thành “cái bẫy” đối với trẻ.
Trường hợp một học sinh lớp 9 là minh chứng rõ nét. Em sử dụng điện thoại hơn 10 giờ mỗi ngày, chủ yếu để xem các video ngắn và mạng xã hội. Sau một thời gian, tinh thần không tỉnh táo, sinh hoạt bị đảo lộn, ban đêm thức, ban ngày ngủ, việc học sa sút nghiêm trọng. Khi bị gia đình thu điện thoại, em có biểu hiện mất bình tĩnh, cáu gắt, thậm chí la hét. Trong 3 năm qua, em đã nhiều lần phải vào viện điều trị rối loạn tâm thần. Người nhà bệnh nhân cho biết, việc kiểm soát là rất khó khăn khi em gần như phụ thuộc hoàn toàn vào điện thoại, có ngày không thể đi học vì thức khuya và sử dụng thiết bị quá nhiều.
Theo các chuyên gia, ở lứa tuổi vị thành niên, trẻ rất dễ rơi vào trạng thái “nghiện” và phụ thuộc vào mạng xã hội, thiết bị di động. PGS.TS. Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng điều này xuất phát từ đặc điểm sinh học và tâm lý của lứa tuổi. Ở giai đoạn này, não bộ chưa hoàn thiện, đặc biệt là vùng kiểm soát cảm xúc, trong khi cơ chế thưởng – dopamine lại dễ bị kích thích, khiến trẻ dễ hình thành sự phụ thuộc. Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý – xã hội khi trẻ đang trong quá trình mở rộng quan hệ và tiếp nhận thông tin cũng khiến các em dễ bị thu hút bởi thế giới mạng.
Ở chiều ngược lại, mạng xã hội và công nghệ nếu được định hướng đúng có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả trong học tập. Cô giáo Hà Yến Linh, giáo viên Trường THCS Thái Thịnh, TP. Hà Nội, cho biết việc ứng dụng công nghệ giúp tạo ra các hình thức học tập tương tác, tạo động lực và hứng thú cho học sinh. Thông qua các hoạt động như trò chơi học tập hay bài giảng tương tác, học sinh trở nên năng động, sáng tạo hơn, đồng thời giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy.
Cùng với đó, các nhà trường cũng chú trọng việc giúp học sinh tự nhận thức, phân biệt rõ tác động tích cực và tiêu cực của mạng xã hội để sử dụng đúng cách. Thầy Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh, TP. Hà Nội, cho rằng việc áp dụng các quy định về độ tuổi hay quản lý là cần thiết, song không nên quá cứng nhắc. Quan trọng là định hướng để học sinh tiếp cận các nền tảng có ích, từ đó dần hình thành thói quen và nhận thức đúng đắn khi sử dụng công nghệ.
Theo UNICEF, hơn 80% trẻ từ 12 đến 15 tuổi tại Việt Nam sử dụng internet mỗi ngày, nhiều em dành tới 8–9 giờ, cao gấp nhiều lần so với khuyến cáo. Việc kiểm soát của người lớn chỉ mang tính tức thời, trong khi sự tự giác và nhận thức của trẻ mới là yếu tố quyết định. Những trẻ từng nghiện điện thoại có nguy cơ tái nghiện nhiều lần, ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý và sự phát triển.
Trong bối cảnh đó, gia đình được xem là “hàng rào” đầu tiên giúp trẻ hình thành thói quen sử dụng công nghệ lành mạnh. Sự đồng hành, định hướng và làm gương của cha mẹ sẽ quyết định việc mạng xã hội trở thành công cụ hỗ trợ hay “cái bẫy” đối với trẻ.
Bình luận (0)