Khói lửa lan rộng khắp Trung Đông

Iran thông báo đã phát động một làn sóng tấn công mới nhằm vào các mục tiêu của Israel và các căn cứ, cơ sở của Mỹ tại Iraq, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Bahrain, Kuwait, Saudi Arabia, Jordan và Oman.

Sau vụ sát hại lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, lực lượng Hezbollah tại Lebanon cũng chính thức tham chiến, khiến tình hình khu vực trở nên căng thẳng ở mức chưa từng có. Trung Đông hiện đứng trước nguy cơ bước vào một giai đoạn xung đột hoàn toàn mới.

Tình hình khu vực căng như dây đàn

Lực Lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran thông báo đã khởi động làn sóng tấn công mới nhằm vào các mục tiêu của Israel và Mỹ trong khu vực, sử dụng loạt tên lửa và thiết bị bay không người lái quy mô lớn. Quân đội nước này tuyên bố đã bắn 4 tên lửa đạn đạo nhắm vào tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Hải quân Mỹ.

Một số máy bay chiến đấu của Mỹ đã bị bắn hạ. Lính Mỹ cũng đã có thương vong.

Cuộc chiến có thêm nhân tố mới khi lực lượng Hezbollah tham chiến bằng loạt rocket nhằm vào thành phố Haifa của Israel, kích hoạt loạt không kích ồ ạt của quân đội Israel vào thủ đô Beirut của Lebanon. Nhiều nhân vật cấp cao của Hezbollah là mục tiêu của các đợt tấn công này.

Cũng theo quân đội Israel, mọi phương án đều đang được cân nhắc, kể cả khả năng mở chiến dịch tấn công trên bộ vào Lebanon.

Không chỉ tấn công và đáp trả, các bên liên quan liên tiếp đưa ra các tuyên bố cứng rắn. Trên một bài đăng trên mạng xã hội X, Tổng Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani khẳng định Tehran sẽ không đàm phán với Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump thì phát đi tín hiệu rằng chiến dịch tấn công quân sự của Mỹ - Israel nhằm vào các mục tiêu của Iran có thể kéo dài trong nhiều tuần cho đến khi Washington đạt được tất cả các mục tiêu đề ra.

Câu hỏi đặt ra lúc này không chỉ là diễn biến quân sự, mà là hệ quả chiến lược và pháp lý đối với trật tự quốc tế. Ông Ghasan Melhem - Giám đốc Khoa Khoa học Chính trị, Đại học Lebanon - cho rằng: "Có vẻ như khu vực đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn khác sau khi các cuộc đàm phán thất bại và ngôn ngữ chiến tranh, sức mạnh quân sự quay trở lại".

Căng thẳng tiếp tục leo thang khi Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh hôm qua nhấn mạnh Các quốc gia Vùng Vịnh sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ an ninh và ổn định, cũng như lãnh thổ và người dân.

Nguy cơ lớn nhất hiện nay là có thêm các nước lớn tham chiến. Các động thái từ châu Âu đang khiến dư luận lo ngại về điều này. Pháp hiện đã điều động nhóm tác chiến tàu sân bay Charles de Gaulle đến phía Đông Địa Trung Hải. Anh đã đồng ý cho Mỹ dùng căn cứ của mình để thực hiện các đòn tấn công phòng vệ trước Iran.

Khả năng can dự của các quốc gia châu Âu

Việc Anh, Pháp và Đức phát tín hiệu sẵn sàng can dự vào tình hình Iran cho thấy châu Âu đang bước vào một giai đoạn ứng phó cứng rắn hơn khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang. Anh là nước thể hiện vai trò an ninh rõ nhất, khi sẵn sàng cho Mỹ dùng căn cứ của mình cho các đòn đánh mà London mô tả là "phòng thủ" và lực lượng Anh đã tham gia hoạt động đánh chặn. Trong khi đó, Pháp và Đức vẫn nghiêng nhiều về giải pháp ngoại giao, phối hợp với đồng minh và tăng hiện diện để bảo vệ các tuyến hàng hải chiến lược. Trong ngắn hạn, Anh, Pháp và Đức nhiều khả năng sẽ gia tăng sức ép với Iran, phối hợp chặt chẽ hơn với các đồng minh, nhưng vẫn cố giữ giới hạn để tránh bị cuốn vào một cuộc xung đột quy mô lớn tại Trung Đông.

Ở cấp độ châu Âu thì Liên minh châu Âu đã và đang triển khai sứ mệnh hải quân ở Biển Đỏ từ 2024, và nay đang nâng mức cảnh giới, tăng cường lực lượng để phòng ngừa và bảo vệ lợi ích an ninh, kinh tế của châu Âu trong bối cảnh khu vực này có vai trò rất quan trọng với thương mại quốc tế và an ninh năng lượng. Tuy nhiên, điều cần nhấn mạnh là các nước châu Âu hiện vẫn muốn kiểm soát mức độ can dự, chủ yếu theo hướng tăng hiện diện an ninh, bảo vệ các tuyến hàng hải chiến lược và ngăn xung đột lan rộng, thay vì trực tiếp mở ra một mặt trận quân sự mới.

Nỗ lực giảm nhiệt căng thẳng

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang và có nguy cơ lan rộng, Liên hợp quốc, Trung Quốc và Nga đã kêu gọi các bên liên quan khẩn trương quay lại bàn đàm phán.

Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Volker Turk kêu gọi tất cả các bên kiềm chế, hạ nhiệt căng thẳng và trở lại bàn đàm phán. Ông nhắc lại nguyên tắc bảo vệ dân thường là ưu tiên hàng đầu theo luật pháp quốc tế.

Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã điện đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov nhằm thúc đẩy Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc họp khẩn về tình hình Iran.

Trung Quốc khẳng định, phản đối việc sử dụng vũ lực, kêu gọi lập tức chấm dứt hoạt động quân sự, ngăn xung đột lan rộng, đồng thời sớm nối lại đối thoại và đàm phán.

Ngoại trưởng Nga Lavrov cho biết Moscow chia sẻ lập trường với Bắc Kinh và sẵn sàng tăng cường phối hợp tại các diễn đàn đa phương, kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức và trở lại con đường ngoại giao.

Hoạt động qua Eo biển Hormuz bị đình trệ

Các hãng vận tải hàng đầu thế giới đồng loạt thông báo tạm ngừng hoạt động qua Eo biển Hormuz - tuyến đường thủy chiến lược, vận chuyển gần 25% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Tập đoàn vận tải biển Đan Mạch Maersk đã quyết định tạm ngừng tất cả các chuyến tàu đi qua Eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới, với lý do đảm bảo an toàn.

Trước đó, một số hãng vận tải biển của Đức và Pháp cũng đã đưa ra các cảnh báo tương tự, yêu cầu tàu của họ tránh xa Eo biển Hormuz.

Tổng giám đốc Tổ chức Hàng hải Quốc tế đã kêu gọi các công ty vận tải biển thận trọng tối đa và khuyến nghị các tàu nên tránh đi qua khu vực bị ảnh hưởng cho đến khi điều kiện được cải thiện.