Kinh nghiệm quản lý "cơn bão" phim ngắn từ các nước

Quỹ đạo phát triển của phim ngắn cho thấy sản phẩm truyền hình mới này chuyển dịch sang thành ngành công nghiệp bằng những hành vi tiêu dùng nhỏ hàng ngày. Khán giả mở điện thoại, xem một tập phim, xem tiếp một tập nữa. Nền tảng có thêm thời gian sử dụng. Nhà sản xuất có thêm một kênh phân phối. Doanh nghiệp nhìn thấy một phương thức tiếp cận khách hàng mới. Địa phương nhìn thấy một cách quảng bá điểm đến. Từng mắt xích nhỏ tạo thành một thị trường lớn. Và khi thị trường đủ lớn, câu hỏi cũng thay đổi. Không còn chỉ là "người xem có thích phim ngắn không" mà là làm thế nào để một ngành được sinh ra từ tốc độ của Internet có thể duy trì sức sống bằng chất lượng của nội dung hấp dẫn, tích cực?

Trung Quốc đang xây dựng một hệ thống quản lý trực tiếp và phân tầng đối với phim ngắn. Hàn Quốc đã đưa một phần trách nhiệm phân loại nội dung OTT cho doanh nghiệp. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) chủ yếu tiếp cận nội dung nghe nhìn theo loại hình dịch vụ, mức độ rủi ro và nhóm người dùng cần được bảo vệ.

Từ năm 2024, Tổng cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia Trung Quốc (NRTA) đã tăng cường yêu cầu về cấp phép, đăng ký và quản lý nội dung phim ngắn. Tân Hoa Xã cho biết từ ngày 1/6/2024, các phim ngắn được phát hành hoặc quảng bá trên nền tảng trực tuyến phải có giấy phép phát hành hoặc số đăng ký tương ứng. Đến ngày 1/9/2026, quy định mới xác định phim ngắn là các tác phẩm có thời lượng mỗi tập dưới 20 phút, có chủ đề, tuyến truyện liên tục và nhân vật rõ ràng; đồng thời áp dụng đối với nhiều kênh phát sóng và thiết bị, từ website, ứng dụng, nền tảng phân phối đến truyền hình, IPTV, điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị khác.

Sự xuất hiện của một quy định riêng cho phim ngắn cho thấy quy mô của loại hình này đã thay đổi. Nó không còn được nhìn đơn thuần như một sản phẩm phụ của video ngắn mà trở thành một lĩnh vực nội dung đủ lớn để cần một khung quản lý riêng, đồng thời được đặt trong bài toán phát triển của ngành nghe nhìn.

Một bộ phim có thể được quảng bá trực tiếp trên nền tảng mà khán giả đang sử dụng. Người xem quyết định rất nhanh có xem tiếp hay không. Nhà sản xuất cũng nhận được phản ứng của thị trường nhanh hơn. Trong mô hình đó, lượt xem là điều kiện để tồn tại, nhưng lượt xem đơn thuần không bảo đảm tuổi thọ của một tác phẩm. Khi thị trường đã có hàng chục nghìn sản phẩm, một câu chuyện phải cạnh tranh không chỉ với phim cùng thể loại mà với toàn bộ lượng nội dung đang xuất hiện trên màn hình của người dùng. Đó là lý do ngành phim ngắn đang bước sang một giai đoạn khác: không chỉ tìm cách thu hút sự chú ý, mà phải tìm cách biến sự chú ý thành giá trị lâu dài.

Phim ngắn được chia thành ba loại dựa trên mức đầu tư và tính chất đề tài. Loại 1 gồm các tác phẩm có mức đầu tư lớn hoặc liên quan đến những chủ đề đặc biệt; loại 2 là các tác phẩm có mức đầu tư tương đối thấp và đề tài thông thường; loại 3 có mức đầu tư thấp hơn và cũng thuộc nhóm đề tài thông thường.

Cách thiết kế này cho thấy một logic quản lý khá rõ: không nhất thiết áp cùng một quy trình đối với mọi sản phẩm. Nội dung có mức độ nhạy cảm hoặc quy mô lớn được đặt trong một tầng quản lý chặt hơn, trong khi những sản phẩm thông thường có thể đi theo quy trình phù hợp với mức độ rủi ro.

Một điểm khác cũng đáng chú ý là nền tảng không chỉ là nơi phát sóng nội dung mà còn phải có một cơ chế kiểm duyệt bao gồm tổng biên tập chịu trách nhiệm chung, thực hiện kiểm tra trước khi phát và xử lý nội dung vi phạm sau khi phát sóng. Như vậy, mô hình Trung Quốc có thể được nhìn qua ba lớp: phân loại tác phẩm, phân bổ trách nhiệm kiểm duyệt, trách nhiệm của nền tảng.

Hàn Quốc đưa ra một hướng tiếp cận khác. Từ năm 2023, cơ quan quản lý Hàn Quốc chỉ định các doanh nghiệp OTT, trong đó có Netflix, Watcha và Wavve, thực hiện cơ chế tự phân loại nội dung OTT. Theo Bộ này, bảy doanh nghiệp được chỉ định bắt đầu trực tiếp phân loại nội dung từ tháng 6/2023. Điều đáng chú ý ở đây không phải là việc doanh nghiệp được tự do phân loại, mà là một phần công việc được chuyển từ cơ quan quản lý sang chính doanh nghiệp cung cấp dịch vụ. Trong môi trường mà lượng nội dung tăng nhanh và thời gian phát hành ngày càng rút ngắn, cơ chế này có thể giúp quá trình phân loại thích ứng nhanh hơn với tốc độ của thị trường. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: cơ chế tự phân loại OTT của Hàn Quốc không đồng nghĩa với một hệ thống riêng dành cho phim ngắn. 

Nếu Trung Quốc đi sâu vào một loại hình nội dung cụ thể, EU lại lựa chọn một cách tiếp cận rộng hơn. Chỉ thị về Dịch vụ truyền thông nghe nhìn (Audiovisual Media Services Directive - AVMSD) điều phối pháp luật của các nước thành viên đối với các dịch vụ nghe nhìn, bao gồm truyền hình truyền thống và dịch vụ theo yêu cầu trên Internet. Thay vì xây dựng một bộ quy tắc riêng cho phim ngắn, EU phân biệt giữa dịch vụ tuyến tính và dịch vụ theo yêu cầu, từ đó áp dụng các mức độ điều tiết khác nhau. Với dịch vụ theo yêu cầu, người dùng chủ động lựa chọn nội dung và thời điểm xem nên một số quy định được thiết kế khác với truyền hình tuyến tính. 

Tuy nhiên, khi liên quan đến bảo vệ trẻ em, yêu cầu trở nên cụ thể hơn. Với những nội dung có khả năng gây tổn hại nghiêm trọng cho trẻ em trên dịch vụ theo yêu cầu, EU yêu cầu phải có biện pháp để trẻ em không dễ dàng tiếp cận, chẳng hạn mã PIN hoặc các hệ thống xác minh độ tuổi. Khi phát sóng phim, các nền tảng cũng phải có âm thanh, chỉ dẫn cảnh báo về độ tuổi xem phim trên màn hình nhằm giúp người xem có thể biết rõ hơn về tính chất của các phim. Đây là điều rất đáng chú ý khi bàn về phim ngắn.