Kinh tế đêm: Cuộc cạnh tranh giữ chân du khách sau hoàng hôn

Kinh tế đêm đang trở thành cuộc đua mới giữa các đô thị du lịch Việt Nam. Ảnh: Quang Thăng

Tại Việt Nam, kinh tế đêm đang vượt ra khỏi khuôn khổ của những phố đi bộ hay chợ đêm truyền thống để trở thành một chiến lược phát triển mới của các đô thị du lịch. Từ TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Huế đến Đà Nẵng, Hội An hay Phú Quốc, nhiều địa phương đang bước vào cuộc đua xây dựng những “thành phố không ngủ” mang bản sắc riêng.

Không chỉ bán hàng sau 22 giờ

Nhiều năm qua, khái niệm kinh tế đêm tại Việt Nam thường được hiểu khá hẹp: mở thêm hàng quán, kéo dài thời gian hoạt động hoặc tổ chức vài tuyến phố đi bộ cuối tuần.

Tuy nhiên, xu hướng hiện nay cho thấy kinh tế đêm không còn là câu chuyện “bán muộn hơn vài tiếng”, mà là xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm kéo dài từ chiều tối đến rạng sáng.

Đó là lúc du khách lên du thuyền trên sông Sài Gòn, thưởng thức các chương trình thực cảnh ở Huế, tham gia tour đêm Văn Miếu tại Hà Nội, khám phá Chợ Lớn dưới ánh đèn hay dạo bước giữa không gian đèn lồng của phố cổ Hội An.

Điểm cốt lõi của kinh tế đêm nằm ở khả năng giữ chân du khách lâu hơn, khiến họ chi tiêu nhiều hơn và quan trọng nhất là tạo được trải nghiệm đáng nhớ.

Trong bối cảnh ngành du lịch chuyển mạnh sang xu hướng lấy trải nghiệm làm trung tâm, ban đêm trở thành khoảng thời gian giàu cảm xúc nhất của đô thị. Khi nhiệt độ dịu xuống, ánh sáng lên ngôi và nhịp sống thay đổi, các thành phố có cơ hội kể một phiên bản khác về chính mình.

Mỗi địa phương đang đi tìm một “cá tính đêm”

Thay vì phát triển theo một công thức chung, nhiều địa phương đang cố gắng xây dựng bản sắc riêng cho kinh tế đêm, dựa trên lợi thế văn hóa, lịch sử và không gian đô thị của mình.

Hà Nội chọn con đường “đêm di sản”. Thủ đô đang khai thác chiều sâu văn hóa nghìn năm thông qua tour đêm di tích, không gian sáng tạo, nghệ thuật truyền thống và trải nghiệm văn hóa sống. Từ Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long đến không gian Hồ Văn, Hà Nội đang kể lại những lớp trầm tích lịch sử bằng ánh sáng, âm nhạc và công nghệ trình diễn hiện đại.

Huế chọn di sản cung đình làm hạt nhân cho các sản phẩm du lịch đêm. Các chương trình như Dạ yến Hoàng cung, Hoàng cung huyền ảo hay chuỗi hoạt động ven sông Hương cho thấy cố đô đang tìm cách biến không gian di sản thành sân khấu trải nghiệm ban đêm giàu cảm xúc.

Trong khi đó, TP Hồ Chí Minh chọn hướng phát triển năng động và đa trải nghiệm hơn. Thành phố đang mở rộng hệ sinh thái du lịch đêm từ phố ẩm thực, Chợ Lớn, du thuyền sông Sài Gòn đến các show nghệ thuật, tour lịch sử, xe buýt hai tầng và các sản phẩm kết hợp trải nghiệm trực thăng ngắm thành phố với du thuyền trên sông Sài Gòn.

Ở miền Trung, Đà Nẵng và Hội An cũng đang định vị kinh tế đêm theo hai màu sắc khác nhau. Đà Nẵng đẩy mạnh các show trình diễn, lễ hội, giải trí ven biển và sự kiện quốc tế, trong khi Hội An giữ lợi thế từ không gian phố cổ, đèn lồng, nghệ thuật dân gian và nhịp sống chậm.

Khi kinh tế đêm cần một trung tâm điều phối

"Sáng đèn nhưng thiếu nội dung" có lẽ là thực trạng phổ biến nhất của kinh tế đêm tại nhiều đô thị hiện nay. Phần lớn mô hình hiện nay vẫn mang tính rời rạc, thiếu liên kết và chưa tạo được chuỗi trải nghiệm đủ dài. Sau 22 giờ, lựa chọn của du khách ở không ít nơi vẫn chủ yếu xoay quanh ăn uống, dạo phố và mua sắm nhỏ lẻ.

Điểm nghẽn lớn hơn nằm ở thể chế và quản trị đô thị. Kinh tế đêm không chỉ thuộc ngành du lịch. Nó liên quan trực tiếp đến quy hoạch đô thị, giao thông công cộng, tiếng ồn, an ninh, môi trường, cấp phép biểu diễn, hạ tầng chiếu sáng và cả sinh kế cộng đồng.

Nhưng ở nhiều nơi, việc quản lý vẫn bị chia cắt theo từng ngành riêng lẻ. Điều này khiến các sản phẩm khó vận hành theo yêu cầu linh hoạt của một nền kinh tế diễn ra liên tục suốt đêm.

Không ít chuyên gia cho rằng Việt Nam đang thiếu một cơ chế điều phối đủ mạnh cho kinh tế đêm - một "nhạc trưởng" có khả năng kết nối văn hóa, du lịch, doanh nghiệp, giao thông và cộng đồng cư dân vào cùng một chiến lược phát triển.

Đêm sẽ là “mặt tiền mới” của du lịch Việt Nam?

Du khách quốc tế ngày nay không chỉ muốn tham quan ban ngày rồi trở về khách sạn nghỉ ngơi. Họ muốn sống cùng thành phố, cảm nhận nhịp văn hóa địa phương và tìm kiếm những trải nghiệm chỉ xuất hiện khi đêm xuống.

Đó cũng là lý do kinh tế đêm ngày càng gắn chặt với công nghiệp văn hóa, công nghệ trình diễn và du lịch trải nghiệm.

Việt Nam đang có lợi thế hiếm có để phát triển lĩnh vực này: di sản phong phú, văn hóa vùng miền đa dạng, ẩm thực hấp dẫn, khí hậu nhiệt đới và nhịp sống đô thị trẻ.

Từ phố cổ Hà Nội, Chợ Lớn ở TP Hồ Chí Minh, bờ sông Hương của Huế đến những bãi biển miền Trung, mỗi địa phương đều có thể tạo nên một “nét văn hóa đêm” rất riêng.

Nhưng để biến tiềm năng thành sức mạnh kinh tế thật sự, điều cần không chỉ là thêm ánh đèn hay kéo dài giờ hoạt động. Điều quan trọng hơn là tạo ra những trải nghiệm đủ khác biệt để du khách muốn ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và nhớ về Việt Nam như một điểm đến sống động cả khi thành phố bước qua nửa đêm.

Trong tương lai, sức hấp dẫn của một điểm đến có thể không chỉ được đo bằng những gì diễn ra dưới ánh mặt trời, mà còn bằng những trải nghiệm được tạo ra sau khi thành phố lên đèn. Cuộc đua phát triển kinh tế đêm vì thế không đơn thuần là kéo dài thời gian hoạt động, mà là cuộc cạnh tranh về bản sắc, sáng tạo và khả năng kể câu chuyện riêng của mỗi đô thị. Ai tạo được một “gương mặt đêm” đủ khác biệt, người đó sẽ giữ chân du khách lâu hơn và giành lợi thế trong bản đồ du lịch mới.