Kinh tế thần tượng - “Cỗ máy in tiền” của thời đại số

Thế giới thần tượng: Từ sân khấu đến thị trường

Trong thời đại mà một bài đăng Instagram có thể mang về hàng triệu USD và một tour diễn có thể kích cầu du lịch cả quốc gia, "kinh tế thần tượng" đang trở thành một mỏ vàng thực sự - nơi cảm xúc, nghệ thuật và tiền bạc đan xen chặt chẽ.

Kinh tế thần tượng không còn là khái niệm mới mẻ, nhưng sức ảnh hưởng của nó trong kỷ nguyên số thì ngày càng rõ rệt. Đây là toàn bộ chuỗi giá trị thương mại xoay quanh các cá nhân nổi tiếng, từ ca sĩ, diễn viên, người mẫu, đến những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Thần tượng ngày nay không chỉ là người biểu diễn mà là "thương hiệu sống" đa nền tảng, là trung tâm của một hệ sinh thái gồm âm nhạc, thời trang, quảng cáo, thương mại điện tử, du lịch, tài chính và công nghệ.

Hai cường quốc giải trí là Mỹ và Hàn Quốc đã đi tiên phong trong việc "hái ra tiền" từ mô hình này. Nhưng mỗi nước lại có một chiến lược khác nhau: Mỹ dùng sức mạnh thị trường để lan tỏa, còn Hàn Quốc dùng thần tượng như một công cụ chiến lược quốc gia, tạo nên kỳ tích khi xuất khẩu văn hóa bằng... thần tượng. Các nhóm nhạc K-pop như BTS, Blackpink, EXO hay TWICE trở thành hiện tượng âm nhạc và là biểu tượng văn hóa toàn cầu, đại diện cho làn sóng Hallyu hiện đại.

Theo thống kê từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc, riêng nhóm nhạc BTS mang về hơn 5 tỷ USD mỗi năm - tương đương 0,5% GDP quốc gia. Khi BTS tuyên bố tạm ngừng hoạt động để thực hiện nghĩa vụ quân sự vào năm 2022, cổ phiếu của công ty quản lý HYBE lập tức sụt giảm gần 25%. Điều đó cho thấy thị trường tài chính Hàn Quốc nhạy cảm như thế nào với biến động trong thế giới thần tượng.

Không chỉ BTS, tour diễn Born Pink của Blackpink năm 2023 cũng trở thành "con gà đẻ trứng vàng" khi thu về hơn 260 triệu USD từ hơn 60 buổi biểu diễn. Trên hết, các thần tượng K-pop còn góp phần không nhỏ vào việc tăng trưởng ngành du lịch, mỹ phẩm, giáo dục và tiêu dùng cao cấp.

Đằng sau mỗi ca sĩ, nhóm nhạc là một chuỗi sản phẩm ăn theo trải dài khắp mọi lĩnh vực: từ album, lightstick, áo thun, poster, đến các dòng mỹ phẩm và thời trang hợp tác, các thương hiệu quốc tế đua nhau săn đón gương mặt thần tượng K-pop làm đại diện; Giá trị cổ phiếu của các "ông lớn" như HYBE, SM Entertainment, YG và JYP Entertainment lên xuống phụ thuộc vào hoạt động của nghệ sĩ….

Tất cả những điều này biến thần tượng thành tài sản chiến lược - một dạng "xuất khẩu vô hình" có giá trị tương đương công nghệ và ô tô.

Nếu Hàn Quốc là điển hình của chiến lược bài bản, thì Mỹ là vùng đất nơi thần tượng được tạo nên bởi sức mạnh thị trường. Từ thập niên 1950, Hollywood đã tạo ra những ngôi sao toàn cầu như Elvis Presley, Marilyn Monroe, Michael Jackson… và duy trì sức nóng ấy đến tận ngày nay với Beyoncé, Taylor Swift, Lady Gaga hay Billie Eilish.

Trong số đó, Taylor Swift nổi lên như một "siêu thần tượng kinh tế". Tour diễn Eras Tour của cô không chỉ lập kỷ lục doanh thu hơn 1 tỷ USD từ bán vé, mà còn mang lại ảnh hưởng kinh tế hơn 5 tỷ USD, từ khách sạn, vận chuyển, nhà hàng đến tiêu dùng địa phương. Ở một số thành phố tại Mỹ, giới chức trách thậm chí phải điều chỉnh kế hoạch giao thông và an ninh chỉ vì... Taylor Swift tổ chức concert.

Không dừng ở sân khấu và thảm đỏ, kinh tế thần tượng tại Mỹ đang được tiếp thêm năng lượng từ mạng xã hội. MrBeast - YouTuber nổi tiếng với doanh thu hàng trăm triệu USD mỗi năm từ video, quảng cáo và các sản phẩm như burger, chocolate. Những cái tên như Charli D'Amelio, Addison Rae hay Emma Chamberlain cũng xây dựng đế chế truyền thông của riêng mình, nơi mỗi video TikTok hay Instagram post có thể thu về hàng trăm nghìn đô.

Ngành influencer marketing tại Mỹ hiện được định giá từ 11-12 tỷ USD/năm, và tiếp tục tăng trưởng nhờ Gen Z và Gen Alpha. Với sự hỗ trợ của thuật toán, lượng người theo dõi có thể chuyển hóa trực tiếp thành giá trị thương mại, từ hợp đồng quảng cáo đến sản phẩm kinh doanh riêng.

Người hâm mộ - không lương nhưng "quyền lực"

Một trong những động cơ thúc đẩy kinh tế thần tượng mạnh mẽ nhất chính là... người hâm mộ. Nhưng không đơn thuần là người tiêu dùng, họ còn là người tạo ra giá trị. Người hâm mộ giúp thần tượng đứng đầu bảng xếp hạng, lan tỏa hình ảnh và bảo vệ thương hiệu nghệ sĩ trước truyền thông và dư luận.

Cộng đồng ARMY (BTS), BLINK (Blackpink), Swifties (Taylor Swift) hay Beyhive (Beyoncé) thực chất là "hệ thống tiếp thị tự nguyện" khổng lồ, có thể khiến một sản phẩm âm nhạc trở thành hiện tượng toàn cầu chỉ sau một đêm.

Ở Hàn Quốc, các fandom thuê biển quảng cáo ở ga tàu điện ngầm để mừng sinh nhật thần tượng, tổ chức từ thiện, trồng rừng hay gây quỹ cứu trợ dưới danh nghĩa nghệ sĩ. Tại Mỹ, Swifties từng khiến hệ thống bán vé Ticketmaster sập chỉ vì nhu cầu quá lớn, đồng thời vận động bầu cử, đề cử thần tượng cho giải thưởng quốc tế.

Ngày nay, người hâm mộ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ, mà là lực lượng định hình chính sách marketing, ảnh hưởng đến chiến lược thương hiệu và thậm chí tham gia vào hành trình phát triển sản phẩm của thần tượng.

Kinh tế thần tượng ngày nay không còn đơn thuần là ngành giải trí, mà là trụ cột của nền kinh tế sáng tạo toàn cầu. Mỹ và Hàn Quốc là hai minh chứng sống động cho việc đầu tư đúng hướng vào văn hóa có thể mang lại "siêu lợi nhuận", ảnh hưởng toàn diện từ kinh tế, xã hội đến chính trị và giáo dục.

Tuy nhiên, phát triển kinh tế thần tượng bền vững đòi hỏi sự cân bằng giữa thương mại và nhân văn. Khi thần tượng trở thành biểu tượng quốc gia, thì việc bảo vệ sức khỏe tinh thần, quyền cá nhân và môi trường nghệ thuật lành mạnh phải trở thành ưu tiên hàng đầu. Vì sau tất cả, thần tượng cũng chỉ là con người và nền kinh tế quanh họ nên được xây dựng không chỉ bằng lợi nhuận, mà còn bằng sự tử tế.