Lai Châu: Đưa chăm sóc sức khỏe đến gần hơn với người dân vùng cao

Ở những bản vùng cao, nơi khoảng cách đến cơ sở y tế đôi khi không chỉ được tính bằng cây số mà còn bởi những cung đường khó đi, việc được khám sức khỏe ngay tại nơi mình sinh sống mang một ý nghĩa rất cụ thể. Người dân không phải dành nhiều thời gian cho một chuyến đi xa; người già, người khó khăn trong đi lại có thêm cơ hội được bác sĩ kiểm tra sức khỏe; những dấu hiệu bất thường cũng có điều kiện được phát hiện sớm hơn.

Tại Mù Cả, việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí đang đưa một chủ trương chăm lo sức khỏe Nhân dân đến gần hơn với cuộc sống của đồng bào vùng cao. Thay vì chờ người dân tìm đến cơ sở y tế, cán bộ y tế xuống tận bản, đưa điểm khám đến gần từng cộng đồng dân cư.

Đằng sau sự thay đổi về khoảng cách ấy là một cách tiếp cận mang ý nghĩa nhân văn: để điều kiện địa lý, hoàn cảnh kinh tế hay khó khăn trong đi lại không trở thành rào cản đối với quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân.

Khi bác sĩ về bản

Tại bản Gò Cứ, những ngày tổ chức khám sức khỏe, người dân chủ động đến điểm khám, mang theo giấy tờ cần thiết để được cán bộ y tế kiểm tra và tư vấn.

Với những người đã quen với việc muốn khám bệnh phải đi một quãng đường xa, một điểm khám ngay tại bản mang đến sự thuận tiện rất rõ ràng.

Ông Lỳ Gò Xá, người dân bản Gò Cứ, cho biết trước đây, mỗi khi có nhu cầu kiểm tra sức khỏe, người dân phải sắp xếp thời gian để đến cơ sở y tế. Bởi vậy, khi cán bộ y tế xuống tận bản khám miễn phí, ông và nhiều người dân tích cực tham gia.

"Được cán bộ y tế về tận bản khám bệnh, chúng tôi rất thuận tiện. Không phải đi xa, không mất nhiều thời gian mà còn được bác sĩ tư vấn cụ thể về tình trạng sức khỏe. Qua khám, người dân cũng hiểu hơn việc thường xuyên kiểm tra sức khỏe là cần thiết, không nên chỉ khi đau ốm mới đến cơ sở y tế", ông Lỳ Gò Xá chia sẻ.

Sự thuận tiện mà người dân Gò Cứ cảm nhận cũng chính là một trong những giá trị thiết thực của việc đưa hoạt động chăm sóc sức khỏe về cơ sở.

Ở địa bàn vùng cao, dân cư phân tán, giao thông giữa các bản còn khó khăn, khoảng cách địa lý có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Đối với người cao tuổi, người gặp khó khăn trong đi lại hay những gia đình ở xa trung tâm, trở ngại ấy càng lớn hơn.

Bởi vậy, đưa điểm khám về bản không đơn thuần là thay đổi địa điểm khám. Quan trọng hơn, dịch vụ y tế được đưa đến gần người dân, giúp thu hẹp khoảng cách tiếp cận chăm sóc sức khỏe giữa những địa bàn còn nhiều khó khăn với khu vực thuận lợi hơn.

Bác sĩ Lỳ Cao Ly, Giám đốc Trạm Y tế xã Mù Cả cho biết, việc đưa các điểm khám đến gần người dân là giải pháp phù hợp với đặc thù của địa bàn vùng cao.

"Khi tổ chức khám tại các bản, chúng tôi thuận lợi hơn trong việc tiếp cận người dân, nhất là những trường hợp ở xa trung tâm, người cao tuổi hoặc người gặp khó khăn trong đi lại. Qua thăm khám, cán bộ y tế không chỉ kiểm tra sức khỏe mà còn tư vấn, hướng dẫn người dân cách phòng bệnh, theo dõi những dấu hiệu bất thường và đến cơ sở y tế khi cần thiết", bác sĩ Lỳ Cao Ly cho biết.

Giá trị của những lần bác sĩ về bản vì thế không dừng lại ở một kết quả khám. Qua tiếp xúc trực tiếp, người dân được hướng dẫn về phòng bệnh, dinh dưỡng, theo dõi sức khỏe; đồng thời từng bước thay đổi tâm lý chỉ tìm đến cơ sở y tế khi đã đau, đã có biểu hiện bệnh.

Từ cuối tháng 6 đến tháng 9/2026, UBND xã Mù Cả phối hợp với Trạm Y tế xã, Bệnh viện Đa khoa Mường Tè và các cơ quan, đơn vị liên quan triển khai khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân. Hoạt động được tổ chức linh hoạt giữa khám tại Trạm Y tế và khám lưu động tại các bản để phù hợp với điều kiện địa hình và đặc điểm dân cư phân tán.

Đến thời điểm tổng kết, hoạt động khám đã được tổ chức tại 9/9 bản theo kế hoạch. Trong tổng số 3.221 người qua rà soát, có 2.926 người đang có mặt tại địa phương và toàn bộ số người này đã được khám sức khỏe. Với 295 người vắng mặt, địa phương đã rà soát, nắm thông tin về việc khám sức khỏe ngoài tỉnh hoặc ngoài địa bàn.

Để có được kết quả này, việc khám sức khỏe không chỉ là công việc riêng của cán bộ y tế. Cấp ủy, chính quyền địa phương đã huy động các cơ quan, đơn vị, trưởng bản, người có uy tín và các tổ chức chính trị - xã hội cùng tham gia tuyên truyền, vận động người dân.

Ở những bản xa, trưởng bản và người có uy tín trở thành cầu nối để thông tin về chương trình đến từng gia đình. Chính cách tổ chức từ cơ sở giúp một chính sách chung được triển khai phù hợp hơn với điều kiện sống, sinh hoạt và sản xuất của người dân vùng cao.

Ông Hà Đình Nhuận, Phó Chủ tịch UBND xã Mù Cả, cho biết địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông đi lại khó khăn, trong khi thời gian triển khai có thời điểm trùng với mùa người dân tập trung sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, tổ chức khám lưu động tại các bản là giải pháp phù hợp để người dân có thể tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn.

"Kết quả 100% người dân có mặt tại địa phương được khám là sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị và ngành Y tế, đồng thời thể hiện sự đồng thuận, hưởng ứng của Nhân dân", ông Hà Đình Nhuận cho biết.

Không chỉ là một lần khám

Nếu chỉ nhìn vào số người đã được khám, ý nghĩa của chương trình mới được phản ánh ở một phần.

Điều quan trọng hơn nằm ở những thay đổi có thể được tạo ra sau mỗi lần thăm khám, người dân đã biết mình cần theo dõi chỉ số sức khỏe nào; trường hợp có dấu hiệu bất thường được hướng dẫn khám chuyên sâu ra sao; người chưa có biểu hiện bệnh cũng bắt đầu hình thành thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ thay vì chờ đến lúc đau ốm.

Qua thăm khám, người dân Mù Cả được tư vấn về chế độ dinh dưỡng, phòng bệnh, cách theo dõi sức khỏe và hướng xử trí khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Những trường hợp cần tiếp tục theo dõi hoặc khám chuyên sâu được ngành Y tế định hướng, chuyển tuyến phù hợp.

Đó cũng là tiền đề để chuyển dần từ chăm sóc sức khỏe khi người dân mắc bệnh sang quản lý, theo dõi sức khỏe ngay từ cơ sở.

Tuy nhiên, để giá trị của mỗi lần khám được nối dài, việc hình thành và cập nhật hồ sơ sức khỏe cho người dân là công việc cần tiếp tục hoàn thiện.

Theo báo cáo, đến thời điểm tổng kết, Mù Cả đã nhập liệu hồ sơ khám sức khỏe cho 619 người. Con số này còn thấp so với 2.926 người có mặt tại địa phương đã hoàn thành khám. Nguyên nhân được xác định là hệ thống tài khoản và việc liên thông hồ sơ sức khỏe chưa hoạt động ổn định.

Khoảng cách giữa số người đã được khám và số hồ sơ đã được cập nhật cho thấy một phần việc quan trọng vẫn đang ở phía trước. Bởi khi thông tin sức khỏe được lưu giữ, cập nhật và quản lý liên tục, kết quả của một đợt khám mới có thể trở thành dữ liệu phục vụ quá trình theo dõi sức khỏe lâu dài của từng người dân.

Mù Cả vì vậy tiếp tục đặt mục tiêu rà soát những trường hợp chưa hoàn thiện hồ sơ, tổ chức khám vét và có phương án hỗ trợ riêng đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người mắc bệnh hoặc không có khả năng đi lại. Cùng với đó là tiếp tục tuyên truyền để người dân hiểu rõ lợi ích của khám định kỳ, chủ động theo dõi sức khỏe thay vì chỉ tìm đến cơ sở y tế khi đã mắc bệnh.

Ở những địa bàn vùng cao, biên giới còn nhiều khó khăn, một chủ trương hướng đến người dân đôi khi được nhận diện từ những điều rất cụ thể. Đội ngũ y tế đến gần hơn, quãng đường đi khám được rút ngắn, người cao tuổi không phải vất vả đi xa, nguy cơ sức khỏe có cơ hội được phát hiện sớm.

Từ những điểm khám đặt ngay tại bản ở Mù Cả, chủ trương chăm sóc sức khỏe Nhân dân đang được cụ thể hóa bằng cách đưa dịch vụ y tế đến gần những người cần được quan tâm hơn. Và lâu dài, những lần khám miễn phí, điều được hướng tới là để người dân vùng cao từng bước hình thành thói quen phòng bệnh, được theo dõi sức khỏe thường xuyên và không bị bỏ lại phía sau bởi những trở ngại của địa hình hay điều kiện sống.