Lạm phát Mỹ có xu hướng nóng trở lại

"Hiệu ứng Trung Đông" trong nhiều lĩnh vực kinh tế Mỹ

Cuộc xung đột tại Trung Đông lúc này đã đi qua được gần một tháng rưỡi. Dù đang trong tiến trình ngừng bắn, triển vọng về một thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn còn đang là một dấu hỏi lớn. Các tác động từ xung đột Trung Đông đang dần ngấm vào nhiều nền kinh tế, bao gồm cả những nền kinh tế lớn và ít chịu tác động trực tiếp về nguồn cung dầu khí từ Trung Đông, chẳng hạn như Mỹ.

Điều này đã được thể hiện rõ khi nhìn vào các dữ liệu lạm phát tại Mỹ gần nhất được công bố hồi tuần trước. Nếu như ở tháng 2, lạm phát giá cả tiêu dùng cá nhân (PCE) vẫn ổn định, thì ngay sau đó, chỉ số giá tiêu dùng CPI của tháng 3 lại cho thấy một sự đảo chiều chóng mặt khi lạm phát đã lên đến 3,3%, tăng vọt 0,9 điểm phần trăm so với tháng trước và là con số cao nhất từ năm 2024 đến nay.

Nếu tính theo tháng, mức tăng của chỉ số CPI lên tới 0,9% - gấp ba lần tháng trước đó và chạm mức đỉnh cao nhất trong vòng 4 năm qua. Sự tăng nóng của dữ liệu CPI, đang làm dấy lên những lo ngại về một vòng xoáy lạm phát mới với nền kinh tế Mỹ, tương tự như khi xung đột tại Ukraine bắt đầu hồi năm 2022.

Nguyên nhân chủ đạo, rõ ràng đến từ những biến động khó lường trên thị trường năng lượng cũng như chuỗi cung ứng toàn cầu sau khi xung đột nổ ra ở Trung Đông. Những vấn đề này đang tạo ra một hiệu ứng lan rộng, kéo chi phí của nhiều lĩnh vực đi lên, và từ đó tác động tới túi tiền của người dân Mỹ.

Sinh sống tại bang Louisiana, những ngày gần đây, ông Shannon đang chứng kiến hóa đơn mỗi lần đi đổ xăng tăng vọt, lên tới 64 USD để đổ đầy bình cho chiếc xe tải cỡ trung và máy cắt cỏ - một con số đáng kể với ngân sách của một người về hưu như ông.

Ông Shannon King - Người dân bang Louisiana cho biết: "Với những người hưởng lương hưu cố định như tôi, mọi thứ bây giờ thật tệ. Giá cả lên xuống thất thường, nhiều món hàng trước đây tôi mua, giờ có thể không mua được nữa".

Làn sóng giá cả tăng đang len lỏi vào hầu hết các trạm xăng, siêu thị hay trang đặt vé máy bay của nhiều người dân Mỹ. Đi lại, mua sắm hay lên kế hoạch du lịch, tất cả đều đang phải thận trọng hơn trong mỗi quyết định chi tiêu.

Một người dân tâm sự: "Nếu giá vé vẫn giữ ở mức này, tôi sẽ chỉ đi máy bay khi thực sự cần thiết và phải đặt vé sớm. Nhiều người bay cùng chuyến với tôi vừa rồi cũng phàn nàn vì vé đắt hơn".

Với nhiều doanh nghiệp, thách thức chính từ biến động Trung Đông là những gián đoạn chuỗi cung ứng và chi phí logistics tăng vọt. Một số doanh nghiệp như chuỗi cửa hàng cà phê đã phải chấp nhận hi sinh lợi nhuận để giữ giá cả ổn định, tránh xáo trộn cho đối tác cũng như khách hàng.

Ông Mohamed Nasser – Giám đốc vận hành, Chuỗi cửa hàng Haraz Coffee House tâm sự: "Từ khi xung đột bắt đầu, giá nguyên liệu đầu vào và chi phí vận tải quốc tế của chúng tôi đều tăng. Chúng tôi chấp nhận gánh phần chi phí đó để hỗ trợ các đối tác nhượng quyền cũng như giữ ổn định cho thương hiệu".

Theo các chuyên gia, biến động từ Trung Đông đang lan tỏa toàn diện qua kênh chi phí đầu vào. Khi nhiều yếu tố đầu vào cùng tăng giá, chúng sẽ tạo ra một hiệu ứng cộng hưởng, tác động vào mọi khâu sản xuất và tiêu dùng trong nền kinh tế.

Ông Joseph Eisenhauer – Trưởng khoa Kinh doanh, Đại học Detroit Mercy cho biết: "Năng lượng và các chi phí vận hành nằm trong mọi khâu: từ vận chuyển giữa trang trại và cửa hàng, cho đến thắp sáng hay làm mát cho các cửa hàng tạp hóa. Tất cả những yếu tố đó đều có thể đội mặt bằng giá lên cao" – một chuyên gia cho biết.

Ngay cả trong kịch bản tốt nhất là xung đột được giải quyết sớm thông qua đàm phán, cũng phải mất nhiều tháng để nguồn cung năng lượng và chuỗi cung ứng trở lại bình thường, giúp hạ nhiệt lạm phát. Điều đó có nghĩa là mặt bằng giá cả tại Mỹ có thể tiếp tục duy trì ở mức cao trong những tháng tới.

Nông dân Mỹ đứng trước thách thức kép

Hiệu ứng từ xung đột Trung Đông rõ ràng là một sức ép lớn đến tình hình giá cả tại Mỹ. Nhưng khi nhìn vào dữ liệu, có thể thấy lạm phát tại Mỹ vốn đã có xu hướng nóng trở lại từ trước, với chỉ số giá PCE cơ bản - thước đo lạm phát chủ chốt của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Fed - đã tăng 3 tháng liên tiếp ở mức tăng từ 3% trở lên.

Vốn đã phải chịu áp lực chi phí do lạm phát neo cao từ trước, nhiều người nông dân tại Mỹ nay khó lại càng thêm khó, khi phải đối diện với chi phí nhiên liệu và phân bón tăng mạnh từ xung đột. Nhiều trang trại ở vùng Trung Tây - các bang trọng điểm về nông nghiệp tại Mỹ đang bước vào vụ mùa với tâm thế thận trọng hơn bao giờ hết.

Chiến sự tại Trung Đông đã làm gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến trung chuyển quan trọng của dầu mỏ và phân bón toàn cầu - khiến giá dầu diesel và phân bón tăng đáng kể. Đây lại là những yếu tố đầu vào thiết yếu đối với các trang trại trồng ngô và đậu tương tại Trung Tây nước Mỹ.

Ông Doug Bartek - Nông dân bang Nebraska cho biết: "Khó khăn lớn nhất hiện nay là chi phí đầu vào: phân bón, hạt giống, hóa chất, phụ tùng… tất cả đều tăng mạnh. Tôi cảm thấy người nông dân đang bị dồn vào thế rất khó xoay sở".

Theo ông Bartek, áp lực càng lớn hơn nữa khi các nhà cung cấp có thời điểm đã đẩy giá phân bón tăng từ 400 lên 600 USD mỗi tấn chỉ trong thời gian ngắn, làm đảo lộn kế hoạch chuẩn bị vụ mùa của nhiều nông hộ.

Trong khi chi phí đầu vào tăng mạnh, giá đậu tương lại tiếp tục chịu áp lực do nguồn cung toàn cầu dồi dào. Thị trường xuất khẩu cũng chưa phục hồi hoàn toàn, sau khi các biến động thuế quan năm ngoái khiến Trung Quốc giảm nhập khẩu đậu tương Mỹ. Dù Bắc Kinh đã nối lại mua hàng, xuất khẩu đậu tương Mỹ sang thị trường này hiện vẫn thấp hơn khoảng 15-20% so với mức thông thường, do sự cạnh tranh từ Brazil.

Ông Robb Ewoldt - Nông dân bang Iowa chia sẻ: "Chi phí của chúng tôi đang cao hơn nhiều, trong khi giá nông sản lại thấp. Điều đó khiến việc có lãi và duy trì dòng tiền dương trở nên rất khó khăn".

Tâm lý thận trọng hiện đang bao trùm nhiều cộng đồng nông nghiệp. Nhiều nông dân phải tạm hoãn đầu tư máy móc mới, cắt giảm chi phí và tập trung duy trì hoạt động hiện tại.

Ông Brian Duncan - Nông dân bang Illinois nêu ý kiến: "Đây là giai đoạn đáng lo ngại. Chúng tôi đang cố gắng cắt giảm chi tiêu, chưa tính đến đầu tư mới và chờ thị trường ổn định hơn hoặc chi phí đầu vào giảm xuống".

Từ những cánh đồng Trung Tây, câu chuyện của nông dân Mỹ lúc này cho thấy rõ tác động dây chuyền của biến động địa chính trị toàn cầu: một cuộc xung đột ở Trung Đông giờ đây có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mùa vụ, từng quyết định sản xuất tại các trang trại cách xa nửa vòng trái đất.

Fed trước "bài toán khó" về lãi suất

Rõ ràng, nền kinh tế số một thế giới vẫn đang rất khó khăn để có thể vượt qua lạm phát, khi tình trạng này vừa đồng thời mang tính cấu trúc dai dẳng, lại vừa có thể biến động "nóng" từ các tác nhân như xung đột tại Trung Đông.

Điều đó đã khiến cho dự báo của các chuyên gia thêm phần kém lạc quan. Theo ông Stephen Kates, chuyên gia phân tích vĩ mô của hãng dịch vụ tài chính Bankrate, dự báo hiện nay là lạm phát tại Mỹ sẽ tiếp tục ở ngưỡng 3% trong cả năm - đó là chưa tính tới những kịch bản xấu hơn như xung đột sẽ leo thang trở lại.

Ông Kates cũng nhận định rằng, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Fed có thể sẽ không cắt giảm lãi suất lần nào nữa trong năm nay, khi mà bài toán đang trở nên phức tạp hơn nhiều đối với cơ quan này.

Thị trường cũng có chung quan điểm thận trọng này, khi tỷ lệ dự báo Fed giữ nguyên lãi suất ở cuộc họp tháng 6 tới là trên 99% và khả năng lãi suất giữ nguyên cho đến hết năm là hơn 70%.

Trong biên bản cuộc họp tháng 3 được công bố hồi tuần trước, không chỉ giữ nguyên lãi suất, một số nhà hoạch định chính sách của Fed đã bắt đầu tính đến khả năng phải tăng lãi suất trở lại, nếu biến động thị trường năng lượng tiếp tục kéo dài và gây sức ép với giá cả tại Mỹ.

Xung đột Trung Đông đang khiến dư địa hành động của Fed nhằm thực hiện "mục tiêu kép" của mình bị thu hẹp đáng kể: tiếp tục giảm lãi suất có thể khiến vòng xoáy lạm phát vượt kiểm soát, trong khi tăng lãi suất vội vã lại có thể đẩy nền kinh tế vào suy thoái. Những điều này khiến các dữ liệu về kinh tế và giá cả các tháng tới trở nên đặc biệt quan trọng để có thể đánh giá được những bước đi tiếp theo của cơ quan này.