Làm sạch dữ liệu thuế: Gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường

963.000 người nộp thuế "biến mất"

Hiện có khoảng 963.000 người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh và vẫn còn nợ thuế, gồm khoảng 325.000 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh. Đáng chú ý, nhiều đơn vị trong số này đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng vẫn chưa hoàn tất thủ tục giải thể hoặc chấm dứt hiệu lực pháp lý.

Theo ghi nhận thực tế của phóng viên VTV, có những doanh nghiệp không còn nhân viên, không phát sinh giao dịch và đã ngừng hoạt động trên thực tế. Tuy nhiên, trên hồ sơ pháp lý, các doanh nghiệp này vẫn tồn tại. Đây là thực trạng của khoảng 963.000 người nộp thuế, gồm doanh nghiệp và hộ kinh doanh trên cả nước hiện nay.

"Lần trước đến đây, doanh nghiệp vẫn còn treo biển hiệu nên tôi đã chụp lại. Nhưng hôm nay quay lại thì biển hiệu đã được tháo gỡ hoàn toàn", một người dân cho biết.

Đằng sau những cánh cửa đóng kín là nhiều câu chuyện khác nhau. Có trường hợp kinh doanh thua lỗ, mất khả năng thanh toán và buộc phải ngừng hoạt động. Có trường hợp chủ doanh nghiệp rời bỏ địa chỉ đăng ký kinh doanh. Tuy nhiên, cơ quan thuế cũng phát hiện không ít doanh nghiệp "ma", được thành lập chỉ nhằm mục đích mua bán hóa đơn.

Ông Vũ Hồng Long - Phó trưởng Thuế TP Hà Nội cho biết: "Cơ quan thuế sẽ gặp khó khăn trong việc liên hệ, đôn đốc người nộp thuế kê khai nợ thuế và thu hồi nợ thuế. Qua công tác quản lý cho thấy, người nộp thuế lợi dụng việc thông thoáng của pháp luật về thành lập doanh nghiệp đăng ký knh doanh, do đó đã thành lập các doanh nghiệp không kinh doanh thực chất để mua bán hóa đơn".

Không phải tất cả các trường hợp bỏ địa chỉ kinh doanh đều xuất phát từ hành vi trốn tránh nghĩa vụ thuế. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa thể hoàn tất thủ tục giải thể hoặc phá sản do các quy trình pháp lý còn phức tạp, kéo dài.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLaw cho biết: "Khi doanh nghiệp muốn giải thể thì phải làm thủ tục song song với việc giải thể khi đăng ký kinh doanh. Nhưng cơ quan đăng ký kinh doanh chỉ giải thể khi doanh nghiệp đó phải làm thủ tục quyết toán thuế với cơ quan thuế. Thành ra một số hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp thì chọn luôn giải pháp là cứ vứt đấy rồi mở doanh nghiệp khác để hoạt động".

Thành lập doanh nghiệp hiện nay chỉ mất vài ngày. Nhưng để giải thể hay phá sản, nhiều doanh nghiệp phải mất hàng tháng, thậm chí nhiều năm. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến số lượng doanh nghiệp ngừng hoạt động trên thực tế nhưng vẫn tồn tại trên giấy tờ ngày càng gia tăng.

Đề xuất trao thêm quyền cho cơ quan thuế

Để xử lý dứt điểm tình trạng doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh kéo dài, Bộ Tài chính đề xuất trao thêm quyền cho cơ quan thuế. Theo dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế 2025, cơ quan thuế sẽ được quyền nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản đối với hai nhóm doanh nghiệp.

Thứ nhất, doanh nghiệp đã bỏ địa chỉ kinh doanh từ 3 năm trở lên nhưng không thực hiện thủ tục khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Thứ hai, doanh nghiệp bị cưỡng chế nợ thuế, đã áp dụng các biện pháp cưỡng chế khác trong thời gian từ 3 năm trở lên nhưng vẫn không thu hồi được khoản nợ thuế.

Đề xuất này được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý để xử lý các doanh nghiệp không còn khả năng hoạt động, qua đó góp phần làm sạch dữ liệu người nộp thuế và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

Song song với việc tăng quyền cho cơ quan thuế, nhiều chuyên gia cho rằng cần cải cách mạnh hơn các thủ tục giải thể, phá sản. Bởi khi việc gia nhập thị trường ngày càng thuận lợi, thì việc rời khỏi thị trường cũng cần đơn giản và minh bạch hơn.

Đề xuất đơn giản hóa thủ tục giải thể, phá sản

Song song với việc tăng quyền cho cơ quan thuế, nhiều chuyên gia cho rằng cần cải cách mạnh hơn các thủ tục giải thể, phá sản. Bởi khi việc gia nhập thị trường ngày càng thuận lợi, thì việc rời khỏi thị trường cũng cần đơn giản và minh bạch hơn.

Giải thể hay phá sản doanh nghiệp trên thực tế không phải là một thủ tục đơn giản. Để hoàn tất quá trình này, doanh nghiệp phải thực hiện hàng loạt thủ tục liên quan đến thuế, bảo hiểm, thanh lý tài sản và quyết toán các nghĩa vụ tài chính.

Theo các chuyên gia, để xử lý hiệu quả tình trạng doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh, cần phân loại rõ từng nhóm doanh nghiệp để có những phương án xử lý phù hợp.

"Quan điểm của tôi, khi cơ quan thuế yêu cầu phá sản thì tòa án nên xem xét để phân chia ra. Những doanh nghiệp nào mà họ thực sự đã không còn địa điểm kinh doanh, họ không còn tài sản thì nên nhanh chóng thanh lý và tuyên bố phá sản, giúp cho họ nhanh chóng rút khỏi thị trường. Còn đối với những doanh nghiệp nào mà thực sự họ gặp khó khăn, nên tạo điều kiện để giãn nợ thuế cho họ, thậm chí họ cam kết trả nợ thuế thì từ đó giúp họ phục hồi kinh doanh", bà Bùi Thị Lệ Phương - Giám đốc Công ty TNHH Tài chính kế toán thuế Centax nêu ý kiến.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SBLaw cho biết: "Cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan bảo hiểm xã hội để đơn giản hóa thủ tục giải thể doanh nghiệp. Đối với những doanh nghiệp không còn nghĩa vụ về thuế và các nghĩa vụ tài chính khác, quy trình giải thể cần được rút ngắn, có thể hoàn tất trong khoảng 5 - 7 ngày. Doanh nghiệp gia nhập thị trường nhanh như thế nào thì khi rút khỏi thị trường cũng cần được thực hiện thuận lợi và nhanh chóng như vậy".

Theo đại diện Cục Thuế, mốc thời gian 3 năm được đề xuất nhằm tạo cơ hội cho những doanh nghiệp gặp khó khăn tạm thời có thể phục hồi hoạt động.

Việc rà soát, phân loại và xử lý các doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh cũng là một trong những nội dung trọng tâm của chiến dịch "Làm sạch mã số thuế, tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh" mà ngành Thuế đang triển khai, nhằm nâng cao chất lượng dữ liệu người nộp thuế và tạo môi trường kinh doanh minh bạch hơn.

"Đối với các doanh nghiệp không có dấu hiệu rủi ro, cơ quan thuế sẽ phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh để rút ngắn tối đa thời gian xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế và thực hiện thủ tục giải thể. Đối với các trường hợp có yếu tố rủi ro, cơ quan thuế sẽ tiến hành kiểm tra theo đúng quy định của pháp luật về quản lý thuế, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xử lý nhằm rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường", ông Nguyễn Đức Huy - Phó Trưởng ban Nghiệp vụ thuế, Cục Thuế, Bộ Tài chính thông tin.

Đại diện Cục Thuế cho biết, việc xử lý 963.000 người nộp thuế bỏ địa chỉ kinh doanh, trong đó có nhiều trường hợp còn nợ thuế và tồn đọng hồ sơ nhiều năm, sẽ cần thời gian, nguồn lực và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

Một môi trường kinh doanh minh bạch không chỉ cần những doanh nghiệp được thành lập nhanh, mà còn cần những doanh nghiệp ngừng hoạt động được rút lui một cách rõ ràng, đúng pháp luật. Đây được xem là một trong những điều kiện quan trọng để bảo đảm dữ liệu doanh nghiệp phản ánh đúng thực trạng của nền kinh tế.