Luật Thương mại điện tử: Định hình cuộc chơi kinh tế số

Ảnh minh hoạ

Sự tăng trưởng bùng nổ về doanh thu đi kèm với những thay đổi mạnh mẽ về hành lang pháp lý, đặc biệt là khi Luật Thương mại điện tử có hiệu lực vào ngày 1/7 tới đây, đang tạo ra một "bộ lọc tự nhiên" vô cùng khắc nghiệt.

Nhà bán cạnh tranh ngày càng khốc liệt

Theo báo cáo của Metric.vn, thị trường Thương mại điện tử Việt Nam đầu năm 2026 là một bức tranh tăng trưởng rực rỡ nhưng cũng đầy tính phân hóa. Kết thúc quý I/2026, toàn thị trường ghi nhận mức doanh thu khổng lồ lên tới gần 148,6 nghìn tỷ đồng trên 4 sàn (Shopee, TikTok Shop, Lazada, Tiki), tăng trưởng 46,60% so với cùng kỳ năm ngoái. Tổng sản lượng giao dịch đạt 1.138,6 triệu sản phẩm được bán ra.

Tuy nhiên, đằng sau sự tăng trưởng đó là một thực tế cạnh tranh khốc liệt dành cho các nhà bán hàng. Quý I ghi nhận có 490.900 shop phát sinh đơn hàng, tăng 3,91% so với cùng kỳ.

Đáng chú ý là sự dịch chuyển mạnh mẽ về chất lượng dòng tiền: Nhóm gian hàng chính hãng (Shop Mall) dù chỉ chiếm vỏn vẹn 2,47% tổng số lượng shop trên sàn, nhưng lại thâu tóm tới 32,4% tổng doanh số. Thậm chí, dù số lượng Shop Mall giảm 13%, doanh số từ nhóm này lại tăng vọt tới 53%.

Những con số này là minh chứng rõ nét cho thấy người tiêu dùng đang ngày càng khắt khe hơn, ưu tiên các sản phẩm có thương hiệu, nguồn gốc rõ ràng và uy tín. Các rào cản về thuế, phí và chính sách định danh của sàn đang trở thành một "bộ lọc tự nhiên", dồn doanh thu về tay những doanh nghiệp có năng lực vận hành chuyên nghiệp.

Sự tăng trưởng mạnh mẽ tập trung ở các ngành hàng thiết yếu như Làm đẹp (đạt 24,4 nghìn tỷ đồng), Nhà cửa – Đời sống (18,2 nghìn tỷ đồng) và Thời trang nữ (21 nghìn tỷ đồng) cũng định hình rõ xu hướng tiêu dùng hiện tại.

Trước bối cảnh thị trường đang bị siết chặt và sự lấn lướt của các gian hàng chính hãng, câu hỏi đặt ra là nhà bán hàng cá nhân, quy mô nhỏ và vừa cần làm gì để tồn tại và tăng trưởng?

Theo ông Đoàn Quyền Anh, CEO Công ty Cổ phần EDUCI Group, các nhà bán hàng cá nhân đang gặp bất lợi rất lớn so với doanh nghiệp vì thiếu hệ sinh thái, quy trình nhân sự và không có lợi thế cạnh tranh về giá. Để phá vỡ thế khó này, nhà bán hàng cần thay đổi tư duy ở 3 khía cạnh cốt lõi:

Thứ nhất, việc tìm ra "sản phẩm win" (sản phẩm tạo ra doanh thu vượt trội) là yếu tố ưu tiên. Đặc biệt, trên các nền tảng thiên về nội dung như TikTok Shop, nhà bán nên tập trung vào các mặt hàng dễ sản xuất video, livestream và để mức giá đại chúng để gia tăng tỷ lệ chuyển đổi.

“Với mức phí sàn hiện lên tới 23-25%, lợi nhuận của nhà bán hàng trên các sản phẩm đại trà gần như ‘mỏng như tờ giấy’. Do đó, các nhà bán hàng nên coi sàn TMĐT là kênh thâu tóm khách hàng, chấp nhận hòa vốn hoặc lỗ nhẹ ở đơn đầu. Sau đó điều hướng tệp khách hàng này về các nền tảng sở hữu riêng (như website, mini app) để chăm sóc và tối ưu hóa lợi nhuận trong những lần mua lặp lại”, ông Quyền Anh chia sẻ.

Chờ đợi một sân chơi minh bạch, công bằng

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, những nỗ lực từ bản thân các nhà bán hàng trong việc tìm kiếm sản phẩm hay tối ưu vận hành dù cần thiết, nhưng vẫn là chưa đủ nếu thiếu đi một sân chơi minh bạch, công bằng.

Ngày 1/7 tới đây, Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực. Những quy định mới được kỳ vọng sẽ định hình lại "cuộc chơi kinh tế số", chuyển đổi mô hình từ quản lý thủ công sang quản lý dựa trên nền tảng dữ liệu số.

Bộ Công thương đã đưa ra hàng loạt quy định siết chặt kỷ cương đối với các sàn TMĐT. Cụ thể, các nền tảng phải có trách nhiệm gỡ bỏ nội dung vi phạm chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận được yêu cầu, kiểm duyệt thông tin hàng hóa trước khi cho hiển thị, xác thực danh tính người bán nước ngoài và công khai tên, mã số thuế của nhà bán.

Bên cạnh đó, hoạt động livestream bán hàng được đưa vào khuôn khổ pháp lý với những quy chế rõ ràng, buộc các nền tảng phải có công cụ cảnh báo hàng hóa kém chất lượng và sẵn sàng dừng phát sóng nếu vi phạm.

Trước sự thay đổi này, ông Đỗ Hữu Hưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam cho rằng, khi luật mới đi vào thực tiễn, nhà bán hàng thực chất lại là đối tượng ít phải lo lắng nhất.

“Mục tiêu cốt lõi của luật và các nghị định lần này là nhằm ràng buộc trách nhiệm của các ‘ông lớn’, tức các sàn TMĐT trong việc nộp thuế, kiểm soát chất lượng hàng hóa và thực hiện các thủ tục xác minh danh tính (KYC) trong hoạt động livestream. Tuy nhiên, các nhà bán hàng tuyệt đối không được chủ quan. Việc phải làm ngay lúc này là tuân thủ tốt các quy định hiện hành về thuế, hóa đơn, chứng từ nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa”, ông Hưng nhận định.

Trong giai đoạn "cá nước đục", nhiều người kinh doanh có thể lách luật, nhưng khi hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, việc kinh doanh "chuẩn chỉ" ngay từ đầu là nhằm phát triển bền vững. Sự minh bạch này không phải là gánh nặng, mà là cơ hội để thanh lọc thị trường, loại bỏ những đối thủ cạnh tranh không lành mạnh, bán hàng giả, hàng nhái ra khỏi cuộc chơi.

Năm 2026 đánh dấu một thời kỳ "lửa thử vàng" của thương mại điện tử Việt Nam. Để không bị bỏ lại phía sau, các nhà bán hàng không thể chỉ trông chờ vào may mắn hay các công cụ tăng trưởng "nóng". Sự kết hợp giữa năng lực thích ứng chiến lược (tối ưu vận hành, đa kênh) và sự minh bạch hóa, tuân thủ pháp luật sẽ là cánh cửa để doanh nghiệp phát triển trong thời kỳ thương mại số mới.