Minh bạch dữ liệu sản xuất để phát triển chuỗi nông sản

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản đã chính thức đi vào vận hành được gần nửa tháng trên cả nước. Tại các địa phương, việc hướng dẫn người dân, hợp tác xã kết nối và cập nhật dữ liệu cũng đang tích cực triển khai. Thực tế cho thấy thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở việc thay đổi tư duy, cách làm của người sản xuất. Và quan trọng là làm sao để mỗi dữ liệu đưa lên hệ thống đều phản ánh đúng quá trình sản xuất một cách trung thực và minh bạch nhất.

Nhiều năm qua, mọi công việc trên nương chè đều được lưu lại trong những cuốn sổ. Nhưng giờ đây, những đôi tay chỉ quen bón phân, chăm chè lại làm quen với một công việc mới: cập nhật nhật ký điện tử để tạo dữ liệu truy xuất cho chính sản phẩm của mình.

Ông Nguyễn Bằng Giang - Hộ nông dân trồng chè ở xã La Bằng, tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: "Bước đầu cũng hơi bỡ ngỡ, nhưng sau một hai lần cảm thấy dễ làm và thao tác thành thạo".

Chị Hà Thị Phương - Hộ nông dân trồng chè ở xã La Bằng, tỉnh Thái Nguyên cho biết: "Hướng dẫn chúng tôi từng chút thì mới biết, hướng dẫn ào ào là chúng tôi không biết. Chúng tôi rất muốn làm theo cách mới".

Để một hộ dân sử dụng thành thạo hệ thống cập nhật dữ liệu đều phải được hướng dẫn trực tiếp. Trong khi hiện vẫn thiếu nhân lực kỹ thuật, số lượng cán bộ hỗ trợ còn mỏng, khiến số lượng các nông hộ tại hợp tác xã chè tham gia thực hiện cập nhật dữ liệu mới chỉ chiếm chưa đến 10%. Dù vậy, hiện tại đơn vị triển khai sớm đã bắt đầu ghi nhận những tín hiệu tích cực từ thị trường.

Bà Đào Thanh Hảo - Giám đốc Hợp tác xã Chè Hảo Đạt nêu ý kiến: "Gần ba tháng trở lại đây, chúng tôi thấy tăng trưởng so với trước khoảng 12%-13%".

Một nông hộ có thể khai báo bón phân, phun thuốc hôm nay. Nhưng dữ liệu được kiểm chứng như thế nào lại là một câu chuyện khác. Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng yêu cầu công tác hậu kiểm của các địa phương phải thực hiện thường xuyên, nghiêm túc để dữ liệu phản ánh trung thực quá trình sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Long - Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định: "Khi doanh nghiệp, người dân, hộ nông dân cập nhật thông tin, dữ liệu về lô hàng, sản phẩm của mình, các cơ quan chuyên môn, các cấp sẽ đối chiếu bằng các nguồn dữ liệu do chính các cơ quan quản lý hiện nay đối chiếu xem đúng là sản phẩm đó được sản xuất tại bản nông hộ đó có tất cả đáp ứng các yêu cầu theo quy định của pháp luật hay không".

Bà Phạm Thị Lý - Giám đốc Trung tâm Doanh nghiệp hội nhập và Phát triển, Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa Việt Nam đưa ra ý kiến: "Chúng ta hiểu rằng cơ quan quản lý sẽ hậu kiểm dữ liệu này trong quá trình cần thiết phải truy ngược lại cơ sở dữ liệu bên trong".

Minh bạch dữ liệu giúp nông sản nâng cao giá trị, nhưng cũng đồng nghĩa với việc mọi thông tin đều phải công khai và sẵn sàng chịu sự kiểm chứng. Nếu không may xảy ra sự cố về an toàn thực phẩm, chính dữ liệu sẽ kể lại toàn bộ hành trình tạo ra sản phẩm. Bởi thế, ngoài ứng dụng công nghệ, chính là trách nhiệm và sự trung thực của người sản xuất - yếu tố quyết định để xây dựng niềm tin cho chính sản phẩm nông sản trên thị trường.