Mỹ - Iran kết thúc vòng đàm phán hạt nhân mới nhất tại Geneva

Bộ trưởng Ngoại giao Oman Badr Albusaidi gặp gỡ Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Jared Kushner, tại Geneva, Thụy Sĩ, ngày 26/2/2026 (Ảnh: AP)

Đàm phán đạt "tiến triển đáng kể" nhưng còn khác biệt lớn

Đại diện Mỹ và Iran ngày 26/2 đã kết thúc vòng đàm phán mới nhất về chương trình hạt nhân của Tehran mà chưa đạt được thỏa thuận cụ thể, song nhất trí tiếp tục các cuộc thảo luận kỹ thuật trong tuần tới tại Vienna (Áo), nơi đặt trụ sở của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi, nước trung gian cho các cuộc tiếp xúc, cho biết hai bên đã đạt được "tiến triển đáng kể trong đàm phán" nhưng không công bố chi tiết.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi mô tả đây là một trong những vòng thương lượng "căng thẳng và kéo dài nhất", cho biết các bên đã đi sâu vào những yếu tố cốt lõi của một thỏa thuận, bao gồm các bước đi hạt nhân và vấn đề dỡ bỏ trừng phạt.

Tuy nhiên, truyền hình nhà nước Iran khẳng định Tehran tiếp tục bảo lưu quyền làm giàu uranium, phản đối đề xuất chuyển uranium ra nước ngoài và yêu cầu chấm dứt các biện pháp trừng phạt quốc tế. Đây là những điểm còn khác biệt lớn so với yêu cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người mong muốn Iran chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium, thu hẹp chương trình tên lửa tầm xa và ngừng hỗ trợ các lực lượng vũ trang trong khu vực.

Iran khẳng định chương trình hạt nhân của mình phục vụ mục đích hòa bình và chỉ chấp nhận đàm phán về vấn đề hạt nhân, không mở rộng sang các nội dung khác như tên lửa đạn đạo hay quan hệ với các nhóm vũ trang khu vực.

Những ẩn số phía trước

Các cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh Mỹ triển khai lực lượng quân sự quy mô lớn nhất tại Trung Đông trong nhiều thập niên. Hiện Washington duy trì hơn một chục tàu chiến trong khu vực, trong đó có tàu sân bay USS Abraham Lincoln cùng nhiều tàu khu trục và tàu chiến khác. Việc hai tàu sân bay Mỹ đồng thời hiện diện tại khu vực được xem là động thái hiếm thấy.

Ngoại trưởng Iran Araghchi cảnh báo nếu xung đột bùng phát, các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực có thể trở thành mục tiêu hợp pháp, kéo theo nguy cơ chiến tranh lan rộng. "Đó sẽ là một kịch bản rất tồi tệ, không có bên nào chiến thắng", ông nhấn mạnh.

Theo ông Ali Vaez, chuyên gia của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), việc phái đoàn Mỹ không rời bàn đàm phán ngay lập tức cho thấy hai bên vẫn tồn tại "điểm chung nhất định", dù khả năng đột phá chưa rõ ràng.

Các vòng thương lượng trước đó đã đổ vỡ sau khi Israel tiến hành chiến dịch quân sự kéo dài 12 ngày nhằm vào Iran hồi tháng 6/2025, với sự tham gia không kích của Mỹ vào một số cơ sở hạt nhân. Dù mức độ thiệt hại chưa được công bố đầy đủ, nhiều cơ sở hạ tầng hạt nhân của Iran được cho là đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Theo đánh giá của tình báo Mỹ, Iran chưa tái khởi động chương trình vũ khí hạt nhân, song đã thực hiện một số hoạt động có thể tạo điều kiện để phát triển thiết bị hạt nhân nếu quyết định chính trị được đưa ra. Trước đó, sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015, Iran đã nâng mức làm giàu uranium lên 60% - tiến sát ngưỡng 90% cần thiết cho vũ khí hạt nhân.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gần đây nhận định Iran "luôn tìm cách tái thiết các yếu tố trong chương trình hạt nhân", đồng thời nhấn mạnh Washington ưu tiên giải pháp ngoại giao, dù không loại trừ các lựa chọn khác.

Giới chuyên gia cho rằng mục tiêu cuối cùng của Washington vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng, rằng liệu Mỹ chỉ tìm kiếm một thỏa thuận hạt nhân chặt chẽ hơn hay hướng tới thay đổi sâu rộng hơn trong cấu trúc chính trị Iran. Bất kỳ hành động quân sự quy mô lớn nào cũng tiềm ẩn nguy cơ đẩy khu vực vào vòng xoáy bất ổn mới, ảnh hưởng đến an ninh năng lượng toàn cầu, nhất là tại eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch trên thế giới.

Trong bối cảnh đó, việc hai bên nhất trí tiếp tục đàm phán tại Vienna được xem là tín hiệu tích cực, song chặng đường đi tới một thỏa thuận toàn diện vẫn còn nhiều thách thức.