Nà Hang (Tuyên Quang): Chính quyền địa phương 2 cấp nhìn từ hiệu quả phục vụ người dân

Sau gần một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, những chuyển động ở cơ sở cho thấy cải cách bộ máy không còn dừng ở thiết kế tổ chức mà đã đi vào cách thức vận hành cụ thể, nơi người dân trực tiếp cảm nhận sự thay đổi. Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi bước đầu, áp lực đối với cấp xã – nơi "đón" phần lớn công việc từ cấp huyện – cũng dần hiện rõ.

Tại xã Nà Hang (tỉnh Tuyên Quang), địa bàn được hình thành trên cơ sở sáp nhập ba đơn vị hành chính trước đây, mô hình mới được triển khai đồng bộ ngay sau khi kiện toàn tổ chức. Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã trở thành "đầu mối" tiếp nhận và giải quyết phần lớn thủ tục hành chính, vận hành theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông.

"Chỉ trong khoảng hai tháng đầu sau khi mô hình đi vào vận hành ổn định, trung tâm đã tiếp nhận khoảng 2.400 lượt công dân đến giao dịch. Gần 1.000 lượt được giải quyết ngay trong ngày đối với các thủ tục chứng thực, xác nhận; hàng trăm hồ sơ được tiếp nhận và xử lý qua hệ thống một cửa điện tử." – Chủ tịch UBND xã Nà Hang Bùi Thị Xuyên thông tin tới VTV Times.

Những con số này không chỉ phản ánh nhu cầu giao dịch hành chính tại cơ sở mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của cấp xã trong chuỗi vận hành của bộ máy hành chính.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở sự thay đổi về quy trình. Một số thủ tục trước đây người dân phải thực hiện qua nhiều khâu trung gian, thậm chí phải di chuyển lên cấp huyện nay đã được giải quyết trực tiếp tại xã. Trong lĩnh vực đất đai, việc tiếp nhận và xử lý hồ sơ ngay tại cơ sở giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí đi lại, tạo thuận lợi hơn cho người dân.

"Chúng tôi đang cố gắng chuyển từ "quản lý theo cấp" sang "phục vụ theo nhu cầu". Tôi cho rằng, khi khoảng cách giữa chính quyền và người dân được rút ngắn, hiệu quả phục vụ không chỉ được đo bằng quy trình mà còn bằng khả năng đáp ứng trực tiếp tại nơi gần dân nhất" – Đại diện lãnh đạo xã Nà Hang cho biết.

Trong buổi làm việc với PV VTV Times, Chủ tịch UBND xã Nà Hang cũng thẳng thắn thừa nhận, những sự thay đổi đó cũng đặt ra áp lực không nhỏ đối với đội ngũ cán bộ cấp xã. Khi các khâu trung gian được cắt giảm đồng nghĩa với việc dồn về cơ sở cũng tăng lên. Không còn chỉ là khâu tiếp nhận và chuyển hồ sơ, cán bộ xã nay phải trực tiếp xử lý nhiều nội dung chuyên môn vốn trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện.

Thực tế tại Nà Hang cho thấy, bộ máy sau sáp nhập đã được tinh gọn, các cơ quan chuyên môn được tổ chức lại theo hướng giảm đầu mối, tăng tính liên thông. Việc bố trí lãnh đạo kiêm nhiệm – như Phó Chủ tịch UBND xã đồng thời đảm nhiệm vai trò Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công – là một giải pháp nhằm tối ưu hóa nguồn lực. Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý và chuyên môn của từng vị trí.

Trong khi đó, trình độ giữa các cán bộ, công chức chưa đồng đều, tốc độ thích ứng với cơ chế mới còn khác nhau. Khối lượng công việc tăng, phạm vi nhiệm vụ rộng, dẫn đến nguy cơ quá tải và ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết một số công việc. Đây là vấn đề không riêng ở một địa phương mà có lẽ là thách thức chung của nhiều địa phương trong giai đoạn chuyển đổi mô hình tổ chức.

Một điểm nghẽn khác cũng dần bộc lộ là yếu tố công nghệ và thói quen sử dụng dịch vụ công của người dân. Trong cuộc trò chuyện với PV VTV Times, đại diện lãnh đạo xã Nà Hang thẳng thắn thừa nhận, dù hệ thống một cửa điện tử đã được triển khai nhưng việc thanh toán trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia vẫn còn hạn chế. "Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhiều người dân chưa có tài khoản ngân hàng hoặc chưa quen với các dịch vụ thanh toán số. Điều này khiến một phần quy trình vẫn phải xử lý theo phương thức trực tiếp, làm giảm hiệu quả kỳ vọng của chuyển đổi số." – Chủ tịch UBND xã Bùi Thị Xuyên cho biết.

Nhìn một cách tổng thể, việc tinh gọn bộ máy bước đầu đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan được rà soát, điều chỉnh theo hướng giảm chồng chéo; nguồn lực được tập trung, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy tinh gọn không đồng nghĩa với giảm áp lực công việc mà trong nhiều trường hợp, lại làm tăng cường độ làm việc tại từng vị trí.

Điều này đặt ra yêu cầu về sự đồng bộ trong cải cách. Việc sắp xếp tổ chức cần đi kèm với nâng cao năng lực đội ngũ, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, cũng như tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và cung cấp dịch vụ công. Nếu thiếu sự đồng bộ, việc phân cấp mạnh về cơ sở có thể làm gia tăng áp lực thực thi, hay nói cách khác, sẽ không phát huy tối được tối đa hiệu quả cải cách.

Nhìn từ thực tiễn tại Nà Hang, có thể thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra những thay đổi rõ nét trong cách thức phục vụ người dân. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu mới chỉ phản ánh một phần của quá trình chuyển đổi. Để mô hình này vận hành ổn định, bền vững, cần tiếp tục hoàn thiện cả về thể chế, tổ chức và con người.

Cải cách bộ máy, suy cho cùng, không chỉ là câu chuyện sắp xếp lại các đầu mối, mà còn là quá trình tái thiết cách thức vận hành của toàn bộ hệ thống hành chính. Khi người dân có thể giải quyết công việc ngay tại cấp xã, đó là một bước tiến. Nhưng để bước tiến ấy trở thành trạng thái ổn định, đòi hỏi một nền tảng đủ vững về năng lực thực thi – điều chỉ có thể kiểm chứng qua chính thực tiễn vận hành ở cơ sở.