NASA phát hiện hàng nghìn “thế giới mới” từ dữ liệu vũ trụ

(Ảnh: NASA)

ExoMiner++ do các nhà khoa học của NASA phát triển, đang mở ra bước tiến trong việc phát hiện các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời, khi rà soát kho dữ liệu khổng lồ từ vệ tinh khảo sát không gian TESS và xác định hàng nghìn ứng viên hành tinh mới.

Theo NASA, đến nay các nhà khoa học đã phát hiện hơn 6.000 hành tinh ngoài hệ Mặt Trời (ngoại hành tinh) - tức các hành tinh quay quanh những ngôi sao khác ngoài Mặt Trời. Hơn một nửa số này được tìm thấy nhờ dữ liệu từ sứ mệnh Kepler trước đây và sứ mệnh hiện tại là TESS (Vệ tinh khảo sát ngoại hành tin quá cảnh). Tuy nhiên, kho dữ liệu công khai của hai sứ mệnh vẫn còn chứa đựng nhiều tín hiệu chưa được khai thác hết.

Năm 2021, nhóm nghiên cứu tại NASA Ames Research Center đã phát triển phần mềm ExoMiner - một công cụ mã nguồn mở sử dụng trí tuệ nhân tạo - để xác nhận 370 ngoại hành tinh mới từ dữ liệu Kepler. Trên cơ sở đó, phiên bản nâng cấp mang tên ExoMiner++ đã được huấn luyện đồng thời bằng dữ liệu của cả Kepler và TESS, cho phép mở rộng phạm vi tìm kiếm.

Theo một nghiên cứu đăng trên Tạp chí Thiên văn học Astronomical Journal, trong lần chạy thử nghiệm đầu tiên, ExoMiner++ đã xác định khoảng 7.000 mục tiêu từ dữ liệu TESS có khả năng là ứng viên hành tinh. Các tín hiệu này nhiều khả năng bắt nguồn từ hành tinh, song vẫn cần được quan sát bổ sung bằng các kính thiên văn khác để xác nhận chính thức.

ExoMiner++ hoạt động bằng cách sàng lọc hàng trăm nghìn tín hiệu mờ nhạt ghi nhận khi một thiên thể đi qua phía trước ngôi sao chủ, từ đó phân biệt đâu là tín hiệu do hành tinh gây ra, đâu là hiện tượng thiên văn khác như sao đôi che khuất lẫn nhau. Các nhà khoa học cho rằng trí tuệ nhân tạo đặc biệt phù hợp với nhiệm vụ này, khi khối lượng dữ liệu ngày càng lớn.

NASA nhấn mạnh ExoMiner++ được cung cấp miễn phí dưới dạng mã nguồn mở, cho phép các nhà nghiên cứu trên toàn thế giới tải về và sử dụng để tiếp tục săn tìm ngoại hành tinh trong kho dữ liệu ngày càng mở rộng của TESS. Theo ông Kevin Murphy, Giám đốc dữ liệu khoa học của NASA, việc chia sẻ công cụ và dữ liệu công khai sẽ thúc đẩy tốc độ khám phá khoa học và nâng cao khả năng kiểm chứng kết quả nghiên cứu.

Trong thời gian tới, nhóm phát triển đặt mục tiêu nâng cấp ExoMiner++ để không chỉ đánh giá các tín hiệu đã được liệt kê sẵn, mà còn có khả năng tự động phát hiện tín hiệu trực tiếp từ dữ liệu thô. Những tiến bộ này được kỳ vọng sẽ hỗ trợ các sứ mệnh tương lai, trong đó có Kính thiên văn Không gian Nancy Grace Roman của NASA, dự kiến ghi nhận hàng chục nghìn lần quá cảnh của ngoại hành tinh.