Người phụ nữ Thái giữ lửa nghề truyền thống giữa đại ngàn

Giữa đại ngàn Tây Bắc hùng vĩ, nơi xã biên giới Pa Tần (tỉnh Lai Châu) ngày ngày vang tiếng gió rừng và nhịp sống còn nhiều gian khó, có một căn bếp nhỏ luôn đỏ lửa. Từ căn bếp ấy, chị Lù Thị Cảnh, người phụ nữ dân tộc Thái, đã bền bỉ gìn giữ nghề làm bánh khẩu xén – món bánh truyền thống gắn bó với đời sống của đồng bào nơi vùng biên. Không chỉ giữ nghề cho gia đình, chị Cảnh còn từng bước đưa hương vị núi rừng vươn xa, xây dựng thương hiệu đặc sản Pa Tần, góp phần thắp lên khát vọng khởi nghiệp, làm giàu bền vững trên mảnh đất phên dậu Tổ quốc.

Giữ nghề từ căn bếp của mẹ

Khẩu xén – trong tiếng Thái có nghĩa là “bánh giòn” – là món bánh quen thuộc trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi của đồng bào Thái. Nguyên liệu giản dị: gạo nếp nương, mè, lạc, đường… nhưng để làm ra mẻ bánh thơm ngon, giòn tan lại đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và nhiều công đoạn công phu.

Chị Lù Thị Cảnh nhớ lại: "Từ nhỏ tôi đã theo mẹ ngồi bên bếp lửa, học cách chọn nếp, xay bột, tráng bánh rồi phơi nắng. Khi ấy chỉ nghĩ làm để ăn trong nhà, biếu họ hàng, chưa bao giờ nghĩ có ngày bánh khẩu xén lại trở thành kế sinh nhai".

Cuộc sống nơi vùng biên Pa Tần còn nhiều thiếu thốn. Đất sản xuất ít, việc làm không ổn định, thu nhập của gia đình chị Cảnh chủ yếu trông vào nương rẫy. Những lúc nông nhàn, chị lại làm bánh bán cho bà con trong xã, cho các phiên chợ vùng cao. Mỗi mẻ bánh làm ra đều được chị chăm chút, giữ đúng hương vị truyền thống như mẹ đã truyền dạy.

Ban đầu, việc làm bánh chỉ mang tính tự phát. Bán được bao nhiêu hay bấy nhiêu, không có bao bì, nhãn mác, đầu ra bấp bênh. Nhưng chính những lời khen mộc mạc của bà con: “Bánh nhà Cảnh giòn, thơm, ăn không ngán” đã gieo trong chị suy nghĩ phải làm sao để giữ nghề lâu dài và có thêm thu nhập cho gia đình.

"Càng lớn, tôi càng lo khi thấy nghề làm bánh truyền thống của người Thái dần mai một. Nếu mình không làm, không giữ thì rồi con cháu sẽ chỉ còn biết qua ký ức", chị Cảnh tâm sự. Từ trăn trở ấy, chị nung nấu ý định biến nghề làm bánh truyền thống thành sinh kế lâu dài, vừa giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, vừa tạo thu nhập ổn định cho gia đình.

Năm 2021, chị Cảnh chính thức bắt tay vào khởi nghiệp với nghề làm bánh khẩu xén. Khó khăn chồng chất khi vốn liếng ít, kinh nghiệm quản lý chưa có, thị trường tiêu thụ còn hạn hẹp. Tuy nhiên, bằng tinh thần dám nghĩ, dám làm và sự cần cù của người phụ nữ vùng cao, chị kiên trì từng bước tháo gỡ.

Trong quá trình đó, chị nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Pa Tần thông qua các lớp tập huấn khởi nghiệp, các chương trình hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế. Đặc biệt, lực lượng Bộ đội Biên phòng đứng chân trên địa bàn đã tích cực phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền địa phương tuyên truyền, động viên người dân mạnh dạn phát triển kinh tế, giữ gìn bản sắc văn hóa gắn với xây dựng thế trận lòng dân vững chắc nơi biên giới.

Nhờ được tạo điều kiện tham gia các phiên chợ nông sản, hội chợ thương mại, hội nghị kết nối, giới thiệu sản phẩm OCOP trong và ngoài tỉnh, sản phẩm bánh khẩu xén của chị Cảnh ngày càng được nhiều người biết đến.

Từ gian bếp nhỏ đến đặc sản vùng biên

Để làm ra chiếc bánh khẩu xén đạt chất lượng, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm. Theo chị Cảnh, gạo nếp quyết định phần lớn độ ngon của bánh, phải là loại hạt to, mẩy, thơm mùi lúa mới. Sắn tươi sau khi thu hoạch được sơ chế kỹ lưỡng, loại bỏ nhựa để đảm bảo an toàn.

Xôi sau khi đồ chín phải giã ngay khi còn nóng để tạo độ dẻo, nhuyễn, rồi trộn đều cùng đường phên, vừng… theo công thức gia truyền. Bánh được dàn mỏng, phơi trên phên tre trong bóng râm thoáng gió để se lại. Khi rán, bánh nở phồng, giòn tan, mang hương vị đặc trưng của gạo nếp nương vùng núi.

Từ món bánh vốn chỉ xuất hiện trong gian bếp ngày Tết, khẩu xén Lù Cảnh mang đậm hương vị núi rừng Tây Bắc nay đã trở thành đặc sản được sản xuất quanh năm, có mặt ở nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh.

Giữ trọn công thức truyền thống, chị Cảnh đồng thời chủ động đổi mới cách tiếp cận thị trường. Với sự hỗ trợ, hướng dẫn của các tổ chức đoàn thể và cán bộ địa phương, chị mạnh dạn đầu tư bao bì, nhãn mác, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử.

Riêng năm 2025, chị đã bán ra thị trường khoảng 1 tấn bánh, giá bán tại nhà 100.000 đồng/kg. Nhiều thời điểm cao điểm, mỗi ngày chị làm gần một tạ bánh nhưng vẫn không đủ cung cấp cho nhu cầu của khách hàng trong và ngoài tỉnh.

Đồng hành để phát triển bền vững

Nhận thấy tiềm năng của mô hình, chính quyền xã Pa Tần đang tiếp tục hỗ trợ chị Cảnh hoàn thiện thủ tục đăng ký sản phẩm, từng bước xây dựng thương hiệu bánh khẩu xén gắn với địa danh vùng biên. Các chương trình hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, kết nối tiêu thụ sản phẩm cũng được triển khai đồng bộ.

Bà Sìn Thị Thủy, Phó Chủ tịch Hội LHPN xã Pa Tần cho biết: "Chị Cảnh là hội viên tiêu biểu, luôn tiên phong trong các phong trào của Hội. Không chỉ giữ được nghề truyền thống, chị còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ bà con cùng phát triển kinh tế, vươn lên xóa đói giảm nghèo".

Theo Thiếu tá Bàn Vũ Hậu, Chi Chính trị viên Đồn Biên phòng Pa Tần (Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu), việc hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống chính là nền tảng quan trọng để xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định và phát triển bền vững. Những mô hình như của chị Cảnh không chỉ tạo sinh kế, mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và lực lượng Bộ đội Biên phòng.

Thiếu tá Bàn Vũ Hậu cho biết: Việc hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống chính là nền tảng quan trọng để xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định và phát triển bền vững. Những mô hình như của chị Cảnh không chỉ tạo sinh kế, mà còn góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và lực lượng Bộ đội Biên phòng.

Trong căn bếp nhỏ nơi vùng biên, lửa vẫn cháy đều mỗi ngày. Những mẻ bánh khẩu xén thơm giòn ra lò, theo chân bộ đội biên phòng, cán bộ hội phụ nữ, du khách… đi khắp mọi miền. Từ căn bếp ấy, khát vọng làm giàu chân chính, bền vững đang lan tỏa, góp phần tô thêm sắc màu ấm áp cho bức tranh đời sống nơi phên dậu Tổ quốc.