Nguy cơ thiếu hụt lương thực toàn cầu do xung đột Iran

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, nếu gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài, rủi ro thiếu hụt lương thực có thể gia tăng đáng kể, đặc biệt tại các nước đang phát triển. Chương trình Lương thực Thế giới ước tính thêm gần 45 triệu người có thể rơi vào tình trạng thiếu ăn nghiêm trọng nếu giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng. Nguyên nhân đến từ chi phí đầu vào nông nghiệp tăng mạnh, khi khoảng 1/3 lượng phân bón và 1/4 dầu mỏ toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Dù hiện tại giá lương thực mới tăng 2,4% trong tháng gần nhất, giới phân tích cảnh báo tác động thực sẽ đến muộn do độ trễ truyền dẫn chi phí. Trong khi đó, dự trữ ngũ cốc toàn cầu vẫn ở mức cao kỷ lục, giúp thị trường tạm thời giữ ổn định nhưng chưa đủ để loại bỏ rủi ro trong trung hạn.

Trong thời gian qua, xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung phân bón toàn cầu khi sản xuất tại các nước Vùng Vịnh đình trệ và kéo theo rủi ro đối với an ninh lương thực toàn cầu. Vùng Vịnh là một trong những trung tâm sản xuất phân bón quan trọng nhất của thế giới. Bà Sarah Marlow, Tổng biên tập mảng phân bón toàn cầu tại Argus Media cho biết khu vực này sản xuất gần 1/2 sản lượng lưu huỳnh được bán trên toàn cầu và khoảng 1/3 sản lượng urê - phân bón được giao dịch nhiều nhất thế giới. Ngoài ra, khu vực cũng cung cấp khoảng 25% lượng amoniac toàn cầu, một nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phân bón.

Tuy nhiên, kể từ khi xung đột Mỹ-Israel với Iran bùng phát, nhiều nhà máy sản xuất phân bón, đặc biệt tại Qatar, đã phải ngừng hoạt động. Trong khi đó, eo biển Hormuz - tuyến vận tải hàng hải quan trọng của thế giới - phần lớn vẫn không thể lưu thông. Diễn biến này khiến giá phân bón toàn cầu tăng vọt và Liên hợp quốc bày tỏ đặc biệt lo ngại về tác động xấu đối với các nước đang phát triển.

Nhiều quốc gia sản xuất lương thực lớn như Mỹ và Australia phụ thuộc đáng kể vào nguồn urê và phốt phát từ các nước Vùng Vịnh. Brazil – nước sản xuất đậu tương lớn nhất thế giới – nhập khẩu phần lớn urê từ Qatar và Iran, trong khi Ấn Độ phụ thuộc vào nguồn phốt phát từ Saudi Arabia. Châu Á cũng là khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn cung từ Vùng Vịnh. Theo số liệu năm 2024, khu vực này nhập khẩu 64% amoniac và hơn 50% lưu huỳnh cùng phốt phát từ Trung Đông.

Sự gián đoạn nguồn cung phân bón đang ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất nông nghiệp. Chuyên gia Sylvain Pellerin thuộc Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Pháp (INRAE) cho rằng nhu cầu đối với các loại phân bón chứa nitơ như urê, amoni nitrat và kali vẫn không ngừng tăng, đặc biệt tại châu Á. Nếu thiếu 3 loại đầu vào quan trọng này, sản lượng cây trồng toàn cầu có thể giảm tới 1/3.