Nguyệt Nha Tuyền - Nửa vầng trăng trong cát

Nguyệt Nha Tuyền - Nửa vầng trăng trong cát.

Có một nơi giữa lòng hoang mạc mênh mông, nơi cát vàng trôi dạt như sóng mà vẫn tồn tại một vệt nước cong như lưỡi liềm, đó là Nguyệt Nha Tuyền (Yueyaquan), "viên ngọc nhỏ" giữa sa mạc Gobi khắc nghiệt của tỉnh Cam Túc, Trung Quốc. Từ trên cao nhìn xuống, mặt hồ mang hình dáng vầng trăng non, một nửa ẩn trong bờ cát, một nửa soi vào trời biếc, như dấu vết của thần linh còn sót lại sau cuộc sáng tạo địa cầu.

Giữa sa mạc và dãy Mingsha Sơn nghe tiếng cát hát

Sa mạc Gobi chỉ có gió, cát và ánh sáng. Gió hát những khúc vô ngôn của thời gian, cát trôi như nước và ánh sáng là thứ ánh sáng khô đến mức tưởng có thể cầm lên tay mà vỡ tan thành bụi. Tôi đi mãi giữa biển cát ấy, đến khi hiện ra trước mắt một vệt nước cong cong như vầng trăng non, là hồ nước Nguyệt Nha Tuyền. Hồ còn có các tên gọi khác như Ác Oa Trì, Sa Tỉnh, Dược Tuyền, nhưng từ thời nhà Thanh mới có tên gọi Nguyệt Nha Tuyền.

Nguyệt Nha Tuyền nằm ở thành phố Đôn Hoàng, phía Tây Nam tỉnh Cam Túc, ngày nay chỉ cách thành phố khoảng 5km, bên rìa sa mạc Gobi và dưới chân dãy cát Mingsha Sơn (Núi Cát Hát). Người xưa gọi nơi đây là "biên giới của sự sống", nơi Con đường Tơ lụa cổ đại chia làm hai nhánh, men theo phía Bắc và Nam dãy Thiên Sơn hùng vĩ.

Giữa những đồi cát dựng đứng cao hàng trăm mét, hồ nước Nguyệt Nha Tuyền chỉ dài 218 mét, rộng chừng 54 mét, nhưng chưa từng khô cạn suốt hơn 2.000 năm qua. Giữa mênh mông cát vàng úa, hồ nước ấy như một phép màu, như thể có một mạch ngầm nào đó của thế gian này vẫn chảy về đây, len lỏi qua đá và cát để giữ lại chút xanh cho nhân thế. Khoa học hiện đại giải thích rằng mạch nước ngầm từ dãy Tuyết Sơn xa xôi chảy ngầm qua lớp đá vôi, tích tụ lại nơi vùng trũng này. Nhưng người dân Đôn Hoàng lại tin rằng hồ được thần Mặt trăng ban tặng cho, để những người lữ hành kiệt sức trên Con đường Tơ lụa còn có chốn nghỉ chân, lấy lại sức lực sau những mệt mỏi đường dài.

Được phát hiện từ thời nhà Hán, hồ nước này từng là một trong tám thắng cảnh nổi tiếng của Đôn Hoàng thời cổ đại, đóng vai trò là điểm dừng chân quan trọng trên Con đường Tơ lụa. Hồ nước không chỉ là một thắng cảnh thiên nhiên kỳ vĩ, mà còn gắn liền với nhiều huyền thoại và dấu ấn văn hóa cổ xưa.

Vào thời Hán Vũ Đế (thế kỷ thứ II trước công nguyên), Đôn Hoàng là trạm gác chiến lược quan trọng bảo vệ cửa ngõ phía Tây của Trung Hoa. Từ nơi đây, Con đường Tơ lụa tỏa đi về phương Tây, qua Tây Vực, Ba Tư, Trung Á đến tận La Mã. Hàng ngàn đoàn thương nhân, nhà sư, lữ khách đã dừng chân bên hồ này trước khi băng qua sa mạc Gobi mênh mông. Từ thế kỷ IV, khi Phật giáo theo lối này truyền vào Trung Quốc, những nhà sư Ấn Độ và Trung Á thường dừng lại tịnh dưỡng ở Nguyệt Nha Tuyền, rồi men theo hướng Bắc để khắc họa những bức bích họa thiêng liêng trong hang Mạc Cao (Mogao Caves), một trong những di sản văn hóa thế giới của UNESCO. Có lẽ chính từ sự giao hòa đó mà hồ Nguyệt Nha Tuyền không chỉ là một hiện tượng địa lý, mà còn là biểu tượng tâm linh như một vầng trăng của sa mạc soi bóng Phật tính giữa nhân gian.

Tương truyền, vào những đêm trăng rằm, hồ phản chiếu ánh trăng sáng như tấm gương soi, khiến những cồn cát quanh đó ngân lên tiếng hát. Đó thật ra là tiếng gió lùa qua những hạt cát khô làm phát ra âm thanh kỳ lạ, có khi giống tiếng đàn, có khi như tiếng sáo vi vu, có khi như tiếng trống tưng bừng nơi chiến trận, có khi lại như lời cầu kinh xa xưa của ai đó còn chưa dứt. Người ta gọi đó là tiếng hát của Mingsha Sơn, một khúc nhạc của gió và cát.

Người Hán tin rằng, ai uống nước hồ Nguyệt Nha Tuyền sẽ có sức khỏe và sự bình an trong cuộc hành trình. Người Tây Vực lại gọi đây là "giọt nước của linh hồn". Bởi vậy, trong tranh lụa cổ, hồ nước Nguyệt Nha Tuyền thường được vẽ cùng hình ảnh các vị Bồ Tát và lữ khách, như một điểm giao cảm giữa cõi người, cõi Phật và cõi mộng.

Những giọt nước của thời gian

Ngày nay, Nguyệt Nha Tuyền là một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng nhất của Cam Túc. Du khách có thể cưỡi lạc đà vượt cồn cát từ Đôn Hoàng đến hồ nước, nghe tiếng gió hát, nhìn ánh chiều rơi trên mặt nước hình trăng cong, rồi ghé thăm ngôi chùa nhỏ bên hồ.

Do chịu áp lực từ tình trạng sa mạc hóa, nước hồ Nguyệt Nha Tuyền cạn dần, giảm bớt màu xanh vốn có và chính quyền Trung Quốc đã áp dụng nhiều biện pháp bơm nước ngầm để bảo tồn mực nước hồ. Xung quanh hồ cũng được rào chắn kỹ lưỡng, nhằm không cho ai đến sát bên hồ nước.

Tôi đứng bên mép hồ, nhìn vầng trăng non in bóng trong nước mà thấy như mình đang nhìn vào tấm gương ký ức của nhân loại. Hàng ngàn năm trôi qua, bao nhiêu đoàn thương nhân, bao nhiêu du khách và cả những chiến binh, bao nhiêu đôi mắt từng soi bóng mình xuống đây trước khi lên đường tiếp tục cuộc hành trình. Sa mạc vẫn gió thổi, hồ vẫn trăng khuyết, chỉ có con người là đổi thay theo dòng thời gian.

Trên bờ hồ, một ngôi chùa nhỏ soi bóng xuống nước. Tiếng chuông vẳng ra giữa trưa gió cát, nghe như vọng về từ nghìn năm trước. Tôi tự hỏi liệu có ai từng ngồi ở chính nơi này, nhìn bóng trăng rơi xuống mặt hồ, rồi khởi hành đi về phương Tây? Có lẽ mỗi người đi qua Nguyệt Nha Tuyền đều mang theo một giọt nước vô hình trong tim, giọt nước của khát vọng được nhìn thấy thế giới bên ngoài rộng lớn vô bờ.

Nguyệt Nha Tuyền không chỉ là một hồ nước. Nó là một biểu tượng của sự bền bỉ, như lòng nhân loại vẫn giữ lấy chút trong trẻo giữa khô cằn, như một du nữ đi giữa gió cát vẫn mang theo một giọt nước trong mắt để soi đường.