Những chiếc áo đấu của World Cup 2026 sẽ đậm chất hoài niệm

Trong vài ngày tới, một điều bất thường sẽ xảy ra trên khắp bóng đá Tây Ban Nha. Gần 40 câu lạc bộ chuyên nghiệp nam ở hai giải đấu hàng đầu của La Liga sẽ ra sân với những bộ đồng phục mang phong cách cổ điển lấy cảm hứng từ lịch sử của họ. Những bộ trang phục này lần đầu tiên được giới thiệu tại Tuần lễ Thời trang Madrid và là một phần của chiến dịch tôn vinh tình yêu của đất nước dành cho môn thể thao này. Đó là một sự khởi đầu phù hợp.

Mười tuần sau, kỳ World Cup lớn nhất trong lịch sử sẽ được tổ chức trên khắp Hoa Kỳ, Canada và Mexico — 48 đội, 104 trận đấu, sân khấu thương mại rộng lớn nhất mà môn thể thao này từng quy tụ. Và nhiều cầu thủ sẽ mặc những bộ trang phục đậm chất hoài niệm: Adidas gần đây đã ra mắt những bộ trang phục sân khách mới mang đậm "phong cách thập niên 90" nhưng được thiết kế theo "cách hiện đại, đương đại". Chúng cũng sẽ mang biểu tượng ba lá nổi tiếng của thương hiệu - lần đầu tiên sau hơn ba thập kỷ.

Những chiếc áo đấu đã thay đổi tất cả

Để hiểu được bóng đá đã đi đến đâu như ngày nay, bạn phải quay ngược thời gian xa hơn dự kiến. 

"Áo đấu dành cho người hâm mộ chính hiệu không được bán rộng rãi cho đến những năm 1970" - Alex Ireland, tác giả của cuốn sách "Pretty Poly: Lịch sử áo đấu bóng đá" cho biết - "Phải đến những năm 90, chúng mới trở nên được chấp nhận rộng rãi hơn để mặc đến quán rượu".

Áo đấu sân khách của đội tuyển Anh do Umbro thiết kế cho Euro 96 có thể được coi là bước ngoặt dẫn đến sự chuyển đổi từ đồng phục sang trang phục hàng ngày. Chiếc áo sọc xanh hai tông màu được thiết kế để phối với quần jeans - một sự thừa nhận sớm rằng vòng đời của nó không chỉ giới hạn trên sân cỏ. Công nghệ đã làm phần còn lại. Những tiến bộ trong công nghệ in vải cho phép các nhà thiết kế nhúng các hình ảnh phức tạp trực tiếp lên chất liệu, biến áo đấu thành những bức tranh sống động. Kết quả là thập kỷ sáng tạo nhất về mặt hình ảnh trong lịch sử thời trang của môn thể thao này.

"Mọi người đều nhớ kỳ World Cup đầu tiên của họ" - Sam Handy của Adidas cho biết - "Những bộ trang phục đó được khắc sâu vào cấu trúc ký ức của bạn  đó là hình ảnh của bóng đá".

"Tôi nhớ nhất chiếc áo đấu của Tây Đức tại World Cup Italia 1990 – màu đen, đỏ và vàng với họa tiết hình học trừu tượng trên ngực – thứ vẫn luôn được giới sưu tầm săn lùng" - Nhà sưu tầm người Na Uy Even Nesset mô tả cảm xúc - "Chiếc áo đó gợi cho tôi một ký ức mơ hồ về năm 1990 – từ việc nhìn thấy nó, từ việc xem các video trên YouTube về việc nó được mặc trên sân cỏ". 

Áo đấu thứ ba của đội tuyển Anh cùng năm – màu xanh da trời với các họa tiết hình học đặc trưng, và không thể tách rời khỏi bài hát nổi tiếng "World in Motion" của New Order – được rao bán trên Cult Kits với giá 480 USD.

"Khi một thương hiệu mạo hiểm trong thiết kế và kết hợp nó với một thành tích tốt cho đội bóng, bạn có cơ hội tạo ra thứ gì đó rất dễ nhớ về mặt hình ảnh" - Handy nói - "Nesset đã phân loại chi tiết hơn, chia thành "những chiếc áo đấu kỳ lạ, táo bạo đến mức thoạt nhìn có vẻ sai trái (Mỹ 1994, Jamaica 1998, Mexico 1998), và những chiếc áo đấu đẹp, hoàn hảo một cách tinh tế (Colombia 1990, Ý 1994)".

Những chiếc áo đấu đó đã trải qua hàng thập kỷ bị lãng quên – được trao đổi qua các chợ trời và eBay thời kỳ đầu. Sau đó, trong hai thập kỷ qua, một sự thay đổi mang tính cấu trúc đã xảy ra. Các nền tảng chuyên dụng – Classic Football Shirts, Cult Kits, Vintage Football Shirts, Saturdays Football và những nền tảng khác – đã biến một mạng lưới không chính thức thành một thị trường toàn cầu quy mô lớn, đáng tin cậy. Được thành lập bởi những người hâm mộ không thể tìm thấy những chiếc áo đấu họ muốn, họ đã xây dựng những gì họ cần, phát triển các dự án đam mê thành những doanh nghiệp sinh lời.

David Jones, đồng sáng lập của Cult Kits, mô tả một nhóm khách hàng đã thay đổi: "70% mua vì hoài niệm – những cầu thủ mà bạn từng mơ ước trở thành khi còn nhỏ. Số còn lại đã khám phá ra những bộ đồ bóng đá theo khía cạnh thời trang".

Từ hình ảnh Dua Lipa mặc áo đấu Brazil đến Timothée Chalamet diện áo Mexico 94 màu xanh lá cây rực rỡ, các ngôi sao bắt đầu mặc những bộ trang phục cổ điển như một tuyên ngôn thời trang thực sự - phong cách blokecore biến những chiếc áo đấu ngoại cỡ trở thành một xu hướng thẩm mỹ đặc trưng, và chứng tỏ nó không chỉ là nhất thời. Chalamet hiện là đỉnh cao, Jones gợi ý, "bởi vì anh ấy thực sự yêu bóng đá, nên nó tạo ra một hiệu ứng khác biệt". Điều tương tự cũng đúng với Dua Lipa, một fan hâm mộ cuồng nhiệt của Arsenal, người thường xuyên đến xem các trận đấu bóng đá.

Nhưng phong trào này còn sâu sắc hơn cả việc người nổi tiếng đón nhận. Nhà tâm lý học Clay Routledge gọi đó là "nỗi hoài niệm lịch sử" - một sự khao khát được ghi nhận về những thời đại mà bạn chưa từng trải qua. Nghiên cứu của ông cho thấy 68% người trưởng thành thuộc thế hệ Z trải nghiệm điều này, và thay vì là sự thụt lùi, ông lập luận rằng nó hướng tới tương lai: một cách để giải quyết sự bất mãn hiện tại bằng cách hướng tới điều gì đó cảm thấy thực tế hơn. Áo bóng đá không phải là thứ duy nhất trong xu hướng này. 

"Đó là lý do tương tự chúng ta thấy 100 bộ phim Marvel khác nhau" - Ireland giải thích - "bạn có sự đón nhận tức thì, một sự kết nối có nghĩa là bạn không cần phải tìm hiểu xem mình có thích nó hay không. Từ các loạt phim được làm lại, các nhà thời trang khai thác kho lưu trữ của họ và thế hệ alpha lớn lên với nhạc pop pha trộn của những năm 2000, cùng một lực lượng đang định hình lại văn hóa một cách rộng rãi hơn".

Nhà phê bình văn hóa Simon Reynolds mô tả tình trạng chung này là "Hội chứng hoài cổ" – chúng ta đang sống trong một trạng thái phi thời gian, nơi năm 1994 và 2026 cùng tồn tại trên cùng một màn hình. World Cup là minh chứng rõ nét nhất cho điều này. Mỗi giải đấu là một thế giới khép kín, có thể xem lại nhiều lần – một tháng bóng đá bị đóng băng trong thời gian. Một thế hệ chưa từng chứng kiến World Cup 1998 tại Pháp có thể dành cả cuối tuần đắm chìm trong đó trên YouTube, và rồi nảy sinh những gắn bó cảm xúc chân thực với những vật thể mà họ chưa từng được nhìn thấy ngoài đời thực.

"Đây là một kỷ nguyên định hình văn hóa bóng đá" - Handy nói - "Và chiếc áo đấu có lẽ là biểu hiện rõ ràng nhất của nó". 

Biểu tượng ba lá – lần cuối cùng xuất hiện trên áo World Cup năm 1990 – gần đây đã xuất hiện trên các phiên bản áo đấu đặc biệt và hiện tại là trên 25 bộ trang phục thi đấu World Cup. "Chúng tôi chỉ đang cố gắng làm tất cả – quá khứ và tương lai – và để tất cả cùng tồn tại đồng thời" - Handy nói thêm.

Tiền vệ Tyler Adams của đội tuyển Mỹ đã nói rõ mục tiêu: "Tôi muốn có một bộ trang phục mà khi nhìn lại sau 30 năm, bạn vẫn nghĩ, đó vẫn là bộ đẹp nhất". Mùa hè này, sẽ có người mặc chiếc áo đấu cổ điển từ năm 1994 hoặc phiên bản tái phát hành, trong khi những người khác sẽ mặc những bộ trang phục được thiết kế hiện đại, được săn đón hàng thập kỷ sau đó.

Bên trong cổ áo đấu sân khách của đội tuyển Bỉ do Adidas sản xuất, một dòng chữ ẩn ghi rất đúng: "Ceci n'est pas un maillot". Đây không chỉ là một chiếc áo đấu. À, không chỉ đơn thuần là một chiếc áo đấu nữa.