Những chiếc xe trâu nơi miền cát trắng

Không thể thay thế trên những con đường cát lún

Khoảng 5h sáng, từng chiếc xe trâu đã bắt đầu lăn bánh. Tiếng móng trâu gõ xuống nền cát khô, đều đặn và chậm rãi, vang lên trong không gian tĩnh lặng của làng biển.

Con đường dẫn vào khu lăng mộ ngoằn ngoèo, có đoạn chỉ rộng vừa một chiếc xe gỗ. Lớp cát dày và tơi khiến bánh xe dễ lún sâu. Với địa hình này, xe tải hay máy kéo dù mạnh đến đâu cũng khó tiếp cận. Ngược lại, những con trâu với bước chân chắc và sức kéo bền bỉ lại có thể di chuyển ổn định. 

Ông Nguyễn Minh, người có hơn 20 năm làm nghề lái xe trâu, cho biết nhiều đoạn đường chỉ cần xe cơ giới vào là sa lầy, phải mất nhiều thời gian và chi phí để kéo ra. "Trâu đi chậm nhưng không bị lún sâu. Nó quen địa hình, nên cứ thế mà đi" - ông nói.

Chính điều kiện tự nhiên đặc thù đã khiến xe trâu trở thành phương tiện vận chuyển gần như không thể thay thế ở đây, đặc biệt trong việc chở vật liệu xây dựng vào các khu lăng mộ.

Sự phát triển của nghề xe trâu ở An Bằng gắn liền với những thay đổi kinh tế từ đầu thập niên 1990. Khi đời sống ngày càng phát triển khấm khá, người dân địa phương bắt đầu xây dựng nhà cửa khang trang hơn. Đặc biệt, khu nghĩa địa ven biển dần hình thành một "phố lăng mộ" với hàng trăm công trình quy mô lớn, cầu kỳ.

Nhu cầu vật liệu xây dựng tăng mạnh kéo theo nhu cầu vận chuyển. Trong bối cảnh đó, xe trâu trở thành giải pháp phù hợp và hiệu quả. 

Mỗi ngày, ông Minh thực hiện từ một đến vài chuyến xe, tùy theo thời tiết và quãng đường. Mỗi chuyến mang lại thu nhập từ 100.000 đến 300.000 đồng. "Không nhiều nhưng đều, đủ lo cho gia đình" - ông chia sẻ.

Công việc không nặng về kỹ thuật nhưng đòi hỏi sức bền và sự kiên trì. Người lái phải dậy sớm, làm việc dưới nắng nóng, di chuyển trên địa hình khó khăn. Quan trọng hơn, họ phải hiểu và phối hợp tốt với con trâu - "bạn đồng hành" trong mỗi chuyến đi.

"Trâu mỗi con một tính. Có con dễ bảo, có con phải quen lâu mới nghe. Mình phải hiểu nó thì làm việc mới suôn sẻ" - ông Minh chia sẻ.

Nghề mưu sinh và nhịp sống giữa "phố lăng mộ"

Không chỉ là phương tiện mưu sinh, xe trâu còn gắn với một nghề truyền thống lâu đời của người dân vùng cát. Ông Đặng Đất, người có hơn 30 năm trong nghề, cho biết trước đây hầu như gia đình nào cũng nuôi trâu. Dù máy móc đã xuất hiện, nhưng trong điều kiện địa hình đặc thù của An Bằng, trâu vẫn giữ vai trò không thể thay thế. 

Để có một con trâu kéo xe tốt, người nuôi phải lựa chọn kỹ từ đầu, ưu tiên những con có thể lực tốt, bước đi vững và tính khí hiền lành. Trong quá trình làm việc, trâu được chăm sóc cẩn thận từ chế độ ăn uống đến nghỉ ngơi, vệ sinh để đảm bảo sức khỏe lâu dài.

"Trâu làm việc 4–6 tiếng mỗi ngày, nên phải cho ăn đủ, uống đủ và theo dõi thường xuyên. Nó không nói được, nhưng mình nhìn là biết nó mệt hay khỏe" - ông Đất nói.

Ngoài việc chăm sóc, quá trình huấn luyện cũng đóng vai trò quan trọng. Trâu phải làm quen với xe kéo, học cách phản ứng với hiệu lệnh bằng giọng nói và thích nghi với địa hình cát lún. Sự phối hợp giữa người và trâu được hình thành qua thời gian, giúp công việc diễn ra ổn định.

Trong không gian đặc biệt của "phố lăng mộ" An Bằng, nơi tập trung nhiều công trình quy mô lớn, xe trâu vẫn ngày ngày hoạt động. Những con đường cát hẹp và lún khiến xe cơ giới khó tiếp cận, trong khi xe trâu lại di chuyển linh hoạt, ít gây ảnh hưởng đến cảnh quan và không gian yên tĩnh.

"Xe trâu đi nhẹ, không làm hư đường, cũng không gây ồn ào như máy móc" - bà Nghĩ, một người lái xe trâu lâu năm, cho biết.

Sự tồn tại của xe trâu trong bối cảnh hiện đại không phải do hoài niệm, mà xuất phát từ nhu cầu thực tế. Khi điều kiện tự nhiên chưa cho phép các phương tiện khác thay thế, xe trâu vẫn giữ vai trò của mình. 

Dù đời sống ngày càng thay đổi, những chiếc xe trâu ở An Bằng vẫn lặng lẽ hoạt động mỗi ngày. Trên những con đường cát trắng, dấu bánh xe và dấu chân trâu tiếp tục in xuống, nối dài theo thời gian.

Không chỉ chở vật liệu xây dựng, những chuyến xe ấy còn chở theo câu chuyện mưu sinh, sự thích nghi và cả một nghề truyền thống vẫn đang tồn tại giữa nhịp sống hiện đại.