Những chuyển động tại Venezuela sau 1 tháng Tổng thống Maduro bị Mỹ bắt giữ

Bà Delcy Rodriguez hiện là Tổng thống lâm thời Venezuela (Ảnh: AP)

Chuyển động ban đầu

Trong khi Washington và chính quyền lâm thời Caracas cho rằng Venezuela đang bước vào "giai đoạn chuyển tiếp", nhiều người dân vẫn tỏ ra thận trọng, cho rằng những thay đổi hiện nay chưa đủ rõ ràng để khẳng định một lộ trình dân chủ thực chất.

Theo CNN, 1 tháng sau cuộc tấn công của Mỹ nhằm bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro vào rạng sáng 3/1, đời sống tại Venezuela vẫn bao trùm bởi cảm giác bất an xen lẫn hy vọng. Một bộ phận người dân tin rằng sự ra đi của nhà lãnh đạo bị coi là "cứng rắn" có thể mở ra cơ hội tái thiết các thiết chế nhà nước và bảo đảm quyền công dân. Tuy nhiên, không ít ý kiến nghi ngờ liệu giai đoạn mà Mỹ và chính quyền lâm thời gọi là "chuyển tiếp" có thực sự đưa đất nước tới dân chủ hay chỉ là sự trì hoãn của thay đổi mà người dân mong đợi.

Theo Bộ trưởng Nội vụ Venezuela Diosdado Cabello, chiến dịch của Mỹ khiến ít nhất 100 người thiệt mạng và khoảng 100 người bị thương, đồng thời dẫn tới việc bắt giữ nhà lãnh đạo Nicolas Maduro và phu nhân Cilia Flores. Sau đó, Phó Tổng thống Delcy Rodríguez được Tòa án Tối cao trao quyền Tổng thống lâm thời, dựa trên khái niệm "vắng mặt cưỡng bức" - một tình huống chưa từng được hiến pháp Venezuela quy định.

Kể từ đó, bà Rodríguez tuyên bố Venezuela bước sang "thời điểm chính trị mới" và đã tiến hành hàng loạt điều chỉnh trong nội các cũng như Lực lượng Vũ trang Quốc gia Bolivar. Theo các chuyên gia được CNN dẫn lời, ít nhất 28 thay đổi quan trọng đã được thực hiện trong quân đội. Trên thực tế, một số tín hiệu tích cực đã xuất hiện, như giá thịt và thịt gia cầm giảm, thị trường bất động sản tăng khoảng 22%, một số hãng hàng không quốc tế, trong đó có American Airlines, nối lại hoạt động tại Venezuela.

Quan hệ với Mỹ cũng có những bước đi đáng chú ý. Đại sứ quán Mỹ tại Caracas đã mở cửa trở lại, với bà Laura Dogu làm quyền đại biện, trong khi Venezuela cử nhà ngoại giao Félix Plasencia làm đại diện tại Washington. Mỹ nhấn mạnh ba ưu tiên là ổn định, phục hồi kinh tế và hòa giải - chuyển tiếp; còn Caracas coi đây là khởi đầu của một giai đoạn mới trong quan hệ song phương.

Tuy vậy, tâm trạng xã hội vẫn phân hóa. Một số chính trị gia đối lập đã xuất hiện trở lại sau thời gian lẩn tránh, song vẫn giữ thái độ dè dặt. Trong khi đó, không ít người dân cho rằng nỗi sợ hãi chưa biến mất, việc kiểm tra, thẩm vấn trên đường phố vẫn có thể xảy ra, bất chấp những tuyên bố về thay đổi.

Những câu hỏi còn bỏ ngỏ

Theo chuyên gia chính trị Benigno Alarcón, 1 tháng sau khi ông Maduro bị bắt, Venezuela chưa thực sự bước vào giai đoạn chuyển tiếp. Ông cho rằng những phát biểu gần đây của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio trước Quốc hội Mỹ cũng chỉ cho thấy Washington đang chuẩn bị cho một tiến trình dài hơi, thay vì một sự chuyển đổi tức thì.

Ông Alarcón nhận định một quá trình chuyển tiếp thực sự cần hội tụ ba yếu tố: một chính phủ mới có hiệu lực, sự thay đổi thể chế rõ ràng và việc phi tập trung hóa quyền kiểm soát lực lượng an ninh - những điều hiện vẫn chưa xuất hiện đầy đủ. Ông cảnh báo rằng giới cầm quyền hiện nay không mặn mà với việc tổ chức bầu cử sớm, do lo ngại bất lợi chính trị, và có xu hướng kéo dài các mốc hiến định để duy trì quyền lực.

Cùng quan điểm thận trọng, học giả Juan Carlos Apitz cho rằng Venezuela đang ở "khoảnh khắc của công dân", nơi xã hội cần tự xác lập dân chủ dựa trên hiến pháp và kết quả bầu cử. Ông nhấn mạnh bước đi đầu tiên phải là việc trả tự do hoàn toàn và vô điều kiện cho tất cả tù nhân chính trị, đồng thời cho rằng vẫn chưa có thay đổi mang tính cấu trúc.

Trong bối cảnh đó, chính quyền lâm thời tiếp tục tìm kiếm đối thoại với Mỹ, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino López tuyên bố tiến hành điều tra toàn diện vụ tấn công của Mỹ hôm 3/1, khẳng định lực lượng vũ trang vẫn đoàn kết và sẵn sàng bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Một tháng sau biến cố lịch sử, Venezuela đang đứng giữa kỳ vọng và hoài nghi. Những tín hiệu thay đổi ban đầu chưa đủ xóa tan lo lắng về tương lai chính trị, trong khi câu hỏi lớn nhất - liệu đất nước này có thực sự bước vào con đường dân chủ hay không - vẫn đang chờ câu trả lời từ chính người dân Venezuela và các diễn biến sắp tới.