Nỗ lực tự chủ công nghệ châu Âu

EU công bố "gói chủ quyền công nghệ"

Cuộc chạy đua làm chủ các công nghệ cốt lõi như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo đang là một trong những tâm điểm của lĩnh vực công nghệ trên toàn cầu. Trong đó, Mỹ và Trung Quốc đang là những cái tên đi đầu.

Để không bị tụt lại phía sau trong cuộc đua này, tuần qua Liên minh châu Âu (EU) đã công bố "Gói Chủ quyền công nghệ" - bộ chính sách được đánh giá là tham vọng nhất từ trước đến nay nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và xây dựng năng lực số của riêng mình.

Trung tâm của chiến lược mới là Đạo luật Phát triển Điện toán đám mây và AI với mục tiêu tăng gấp 3 lần năng lực tính toán dữ liệu của khu vực trong vòng 5 - 7 năm tới. Cùng với đó là phiên bản nâng cấp của Đạo luật Chip châu Âu, tức Chip 2.0, gói lập pháp này hướng tới hiện thực hóa tham vọng biến châu Âu thành một "Lục địa AI", cho phép các cơ quan hành chính công, doanh nghiệp và người dân... có thêm nhiều lựa chọn nền tảng công nghệ có cơ sở đặt trong nội địa.

Vì sao EU chọn thời điểm này để đẩy mạnh tự chủ công nghệ?

EU chọn thời điểm này vì công nghệ không còn đơn thuần là vấn đề kinh tế, mà đã trở thành một phần của an ninh chiến lược. Những năm gần đây, châu Âu nhận ra nhiều hạ tầng thiết yếu, từ điện toán đám mây, dữ liệu công, bệnh viện, lưới điện cho đến các dịch vụ hành chính số, đều phụ thuộc lớn vào các nhà cung cấp bên ngoài, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc.

Khi cạnh tranh địa chính trị gia tăng, các phụ thuộc này có thể bị sử dụng như công cụ gây sức ép. Các biến động thương mại gần đây càng khiến EU phải hành động nhanh hơn.

Chính sách thuế quan cứng rắn của Mỹ, căng thẳng EU - Trung Quốc, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng chip và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đều cho thấy nếu không có năng lực công nghệ riêng, EU sẽ khó bảo vệ lợi ích kinh tế và khả năng tự quyết. Vì vậy, chủ quyền công nghệ với EU không có nghĩa là đóng cửa thị trường, mà là giảm rủi ro phụ thuộc, tăng năng lực nội khối và bảo đảm châu Âu vẫn có quyền lựa chọn trong các lĩnh vực then chốt.

Từ chip đến AI: EU thúc đẩy tự chủ công nghệ

Rõ ràng "chủ quyền công nghệ" giờ là đòi hỏi thiết yếu, không còn là khẩu hiệu chính trị. Nghị viện châu Âu tuần qua cũng đã quyết định thay Google bằng Qwant, một ứng dụng tìm kiếm của Pháp, làm công cụ tìm kiếm mặc định trên các máy tính nội bộ kể từ ngày 4/6. Bên cạnh đó, nhiều nỗ lực tự chủ công nghệ ở quy mô lớn hơn, hiện cũng đã được triển khai.

Một trong những ưu tiên hàng đầu của EU là ngành bán dẫn. Ủy ban châu Âu đã thúc đẩy Đạo luật Chip 2.0 nhằm mở rộng năng lực sản xuất nội khối, củng cố chuỗi cung ứng và nâng thị phần bán dẫn toàn cầu của EU lên 20% vào năm 2030.

Bà Henna Virkkunen - Ủy viên Công nghệ Liên minh châu Âu cho biết: "Đạo luật Chip 2.0 sẽ kích cầu, củng cố chuỗi cung ứng và cắt giảm gánh nặng thủ tục hành chính. Chúng tôi sẽ thúc đẩy nhu cầu đối với chip châu Âu thông qua việc nuôi dưỡng hệ sinh thái thiết kế chip nội khối, tăng cường năng lực cung ứng trên toàn bộ chuỗi giá trị, đồng thời giám sát và giải quyết các lỗ hổng mang tính cấu trúc trong chuỗi cung ứng".

Song song với đó, EU cũng đang tăng tốc trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo. Thông qua sáng kiến InvestAI, khối đặt mục tiêu huy động khoảng 200 tỷ euro để xây dựng các nhà máy AI và trung tâm dữ liệu quy mô lớn, tạo nền tảng cho hệ sinh thái AI nội địa.

Những chính sách này đang thu hút sự quan tâm của các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Mới đây, SoftBank công bố kế hoạch đầu tư quy mô lớn vào hạ tầng AI tại Pháp.

Ông Masayoshi Son - Tổng Giám đốc điều hành, Tập đoàn SoftBank cho biết: "Chúng tôi cam kết sẽ cung cấp mức công suất 5 gigawatt, quy mô lớn nhất tại châu Âu, tương đương với khoản đầu tư trị giá 75 tỷ euro dành riêng cho trung tâm dữ liệu AI. Nhưng nếu tính gộp cả hệ thống chip và phần mềm kèm theo, tổng giá trị có thể lên tới gần 750 tỷ USD".

Ngoài chip và AI, châu Âu cũng đang đẩy mạnh xây dựng chuỗi cung ứng xe điện và pin nội khối, với các cam kết đầu tư lên tới 235 tỷ USD. Mục tiêu là hình thành một hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh và giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Một trong những trung tâm của chiến lược này là vùng Hauts-de-France ở miền Bắc nước Pháp, nơi được xem là "thung lũng pin" mới của châu Âu. Nhiều doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có các công ty Trung Quốc đã chấp nhận đặt cơ sở sản xuất và tích hợp vào chuỗi cung ứng địa phương, để có thể tiếp cận thị trường châu Âu.

Ông Xavier Bertrand - Chủ tịch Hội đồng vùng Hauts-de-France, Pháp cho hay: "Đầu tư vào đây đồng nghĩa với việc hoạt động dưới cùng một khung pháp lý như các nhà sản xuất châu Âu. Điều đó cho thấy sự hợp tác này mang lại lợi ích cho kinh tế địa phương, kinh tế Pháp, châu Âu cũng như các nhà đầu tư nước ngoài".

Hàng loạt khoản đầu tư quy mô lớn cho thấy quyết tâm của châu Âu trong việc xây dựng năng lực công nghệ ngay trên lãnh thổ của mình. Dù vẫn còn khoảng cách đáng kể với Mỹ và Trung Quốc, EU đang đặt cược rằng quyền kiểm soát các công nghệ chiến lược sẽ là chìa khóa bảo đảm năng lực cạnh tranh trong nhiều thập niên tới.

Thách thức với tham vọng tự chủ công nghệ

Tuy nhiên cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng, vẫn còn nhiều rào cản để thực hiện mục tiêu này. Như ở thị trường điện toán đám mây, các dịch vụ của Amazon, Microsoft và Google đang chiếm tới 70% thị phần tại EU. Các nhà phát triển mô hình AI nội địa châu Âu vẫn chưa thể có lựa chọn khác ngoài nguồn cung chip từ Nvidia hay AMD của Mỹ.

Một thách thức khác là vấn đề chi phí năng lượng. Chưa kể đến tác động của xung đột Trung Đông hiện nay, giá điện cho công nghiệp tại EU hiện đang cao gấp đôi tại Mỹ, trong khi nhu cầu điện cho các trung tâm dữ liệu hiện đã chiếm 2,5% tổng nhu cầu điện năng của khu vực và dự kiến tăng gấp 4 lần trong vòng 5 năm tới.

Rào cản tiếp theo là vốn. Thị trường này hiện vẫn bị phân mảnh, chưa thống nhất. Một khi quy định chung được thiết lập, một thị trường vốn thống nhất có thể giúp giải phóng tới 8.000 tỷ euro nguồn vốn - một yếu tố được coi là vai trò then chốt với các startup công nghệ.

Ông Christian Bauer - Quỹ Đầu tư mạo hiểm InnoEnergy nhận định: "Chẳng hạn năm ngoái lượng vốn đầu tư mạo hiểm giai đoạn sau của EU là 8 - 10 tỷ USD, còn ở Mỹ là khoảng 90 tỷ. Trong giai đoạn bứt phá, cần các khoản đầu tư từ 20 đến 30 triệu USD, doanh nghiệp khởi nghiệp chỉ có thể kiếm vốn ở thị trường Mỹ hoặc Trung Đông".

Bà Frederike Kaltheuner - Chuyên gia địa chính trị và kinh tế kỹ thuật số đánh giá: "Có những lo ngại rằng các quy định quản lý tại EU có thể cản trở đổi mới sáng tạo. Trong khi có những vấn đề không thể làm ngơ, chẳng hạn như AI rủi ro cao. Bài toán với EU lúc này là làm sao cắt giảm các trở ngại hành chính, nhưng giữ vững chủ quyền về quy chuẩn thị trường".

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết: "Chúng tôi đang nỗ lực cải thiện sức cạnh tranh theo hướng tăng cường tốc độ thực thi, củng cố thị trường chung, tăng cường đầu tư và ưu đãi các dự án nội địa. Một lợi thế không thể bỏ qua của châu Âu là sự dễ đoán định và không thay đổi thất thường".

Một thông tin đáng chú ý là cùng thời điểm tung ra gói chủ quyền công nghệ, EU cũng đã đồng ý tham gia liên minh về tự chủ chip của Mỹ. Điều này cho thấy là khu vực này vẫn đã và đang thúc đẩy mối quan hệ công nghệ trên toàn cầu.

"Tự chủ" với châu Âu không phải là đóng cửa, mà là cải thiện sức mạnh nội tại, vừa để giảm ảnh hưởng từ các biến động, vừa để tạo dựng mối quan hệ bình đẳng và toàn diện hơn với các đối tác của mình trong tương lai.