Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chương trình trải nghiệm "Đưa nghề ra phố" đang mở ra một cách tiếp cận khác với nghề thủ công truyền thống, không chỉ chiêm ngưỡng di sản mà còn trực tiếp chạm vào và cảm nhận giá trị phía sau từng sản phẩm. Tham gia trải nghiệm, nhiều người trẻ nhận ra một đường chạm trên gỗ không chỉ là vài nét hoa văn, mà là kết quả của sự kiên nhẫn, kỹ thuật và câu chuyện văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Ảnh: Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám
Chương trình trải nghiệm Đưa nghề ra phố do Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám thực hiện. Trong hai tháng diễn ra chương trình, du khách được tìm hiểu lịch sử nghề chạm khắc gỗ, khám phá các hoa văn trên bia Tiến sĩ và kiến trúc cổ, đồng thời trực tiếp thực hành dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân.
Điều khiến chương trình trở nên khác biệt nằm ở chỗ người tham gia không chỉ quan sát một sản phẩm hoàn thiện. Họ được cầm đục, thử từng thao tác và cảm nhận sự tỉ mỉ của một công việc mà trước đó nhiều người chỉ biết qua những món đồ gỗ chạm khắc hay các công trình cổ.
Đọc văn hóa qua từng đường chạm gỗ
Trong nghề chạm khắc gỗ, mỗi hoa văn không chỉ góp phần tạo nên vẻ đẹp của tác phẩm mà còn là cách người xưa lưu giữ những quan niệm về thiên nhiên, đời sống và bản sắc văn hóa. Đằng sau những đường nét tưởng chừng chỉ mang tính trang trí là lớp lớp tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ, từ kỹ thuật tạo tác đến những biểu tượng gắn với lịch sử và tinh thần của người Việt.
Chia sẻ tại chương trình, nghệ nhân Bùi Trọng Quân cho biết: "Các chi tiết hoa văn rất nhiều ý nghĩa như hoa văn mây may mắn, hoa thị thời Trần hay hoa mai, tất cả đều được lấy từ các chi tiết trên bia đá, có những chi tiết từ thế kỷ 15 - 16 - 17."
Chính vì vậy, việc lựa chọn Văn Miếu - Quốc Tử Giám làm không gian tổ chức chương trình trải nghiệm không chỉ mang ý nghĩa về địa điểm. Những họa tiết mà du khách được trải nghiệm chạm khắc đều được chắt lọc từ các hoa văn hiện diện trên bia Tiến sĩ và các công trình kiến trúc trong khu di tích. Khi nghe nghệ nhân kể về nguồn gốc của từng họa tiết, đồng thời tận mắt quan sát chúng ngay trước mắt, du khách không chỉ học một kỹ thuật thủ công mà còn có cơ hội kết nối với những giá trị văn hóa đã được gìn giữ suốt hàng trăm năm.
Ở đó, mỗi đường chạm cũng là cách một nghề thủ công kể lại câu chuyện của lịch sử, để những giá trị tưởng chừng chỉ còn nằm trên các di tích có thể được cảm nhận bằng chính đôi tay và trải nghiệm của người hôm nay.
Theo nghệ nhân Bùi Trọng Quân, mục tiêu của chương trình là vừa hướng dẫn kỹ thuật chạm khắc vừa tạo ra không gian để công chúng có thể tự mình cảm nhận giá trị của nghề. "Sẽ có thêm một bộ bàn ghế kiểu cafe, một chiếc đục, một chiếc tỉa, một chiếc dùi để mỗi người lại có một không gian riêng, trải nghiệm riêng. Ngoài ra, còn có các nghệ nhân từ xưởng gỗ trực tiếp hướng dẫn để trải nghiệm của các bác sẽ thật hoàn hảo và ý nghĩa", nghệ nhân Bùi Trọng Quân nói.
Đằng sau những buổi trải nghiệm kéo dài vài chục phút là hành trình nhiều năm gắn bó với nghề của các nghệ nhân. Tại chương trình, du khách cũng sẽ được chiêm ngưỡng nhiều tác phẩm điêu khắc ấn tượng. Tiêu biểu như tác phẩm "Vinh quy bái Tổ" được nghệ nhân Bùi Trọng Quân và Bùi Trọng Lăng thực hiện thủ công trong suốt 27 tháng trên gỗ gụ Lào. Tác phẩm tái hiện 348 nhân vật cùng nhiều lớp lang đời sống, văn hóa Việt, gửi gắm thông điệp về tinh thần hiếu học và truyền thống tôn sư trọng đạo.
Có lẽ vì vậy, điều các nghệ nhân muốn truyền lại không chỉ là cách cầm một chiếc đục hay tạo nên một đường chạm đúng kỹ thuật. Quan trọng hơn, hoạt động này giúp du khách hiểu rằng mỗi sản phẩm thủ công đều là kết quả của thời gian, của sự kiên trì và của những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Từ một chiếc đục và một miếng gỗ nhỏ, nhiều người trẻ lần đầu hiểu rằng điều người nghệ nhân gìn giữ không chỉ là một nghề thủ công mà còn là những tri thức, biểu tượng và ký ức văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Kết thúc chuyến trải nghiệm, du khách sẽ được mang về món đồ gỗ tự tay hoàn thành. Quang trọng hơn, mỗi người sẽ có thêm những góc nhìn về nghề truyền thống, di sản có những giá trị cần được chạm tới, trải nghiệm và tiếp nối trong đời sống hôm nay.
Bình luận (0)