Phát hiện 110 khu vực nguy cơ bụi cao gây ô nhiễm ở Hà Nội

Cục Viễn thám quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết trước thực trạng ô nhiễm không khí gia tăng tại Hà Nội, nhất là trong mùa xây dựng và thu hoạch, các chuyên gia của Cục đã triển khai loạt giải pháp công nghệ nhằm giám sát, cảnh báo sớm và hỗ trợ phản ứng nhanh với các nguồn phát thải trên địa bàn Hà Nội.

Qua giám sát bằng vệ tinh, thiết bị bay không người lái kết hợp với khảo sát thực địa, đơn vị đã xác định hàng trăm khu vực đang thi công khu đô thị, công trình lớn, nằm ở nội đô; bãi đổ thải vật liệu xây dựng có nguy cơ gây ô nhiễm bụi cho Hà Nội. Trong đó có 68 công trường xây dựng lớn và 14 làng nghề tái chế (nhựa, sắt thép) được đánh dấu làm điểm giám sát trọng điểm.

14 điểm làng nghề có nguy cơ gây ô nhiễm không khí gồm: Hạ Thái (Nam Phù); Đa Sỹ (Phú Lương); Ngũ Xá (Ba Đình); Bát Tràng; Minh Khai; La Phù (Hà Nội); Cát Quế (Dương Hòa); Thanh Thùy (Tam Hưng); Vân Canh, Sơn Đồng (Sơn Đồng); Phú Vinh (Phú Nghĩa); Giẽ Thượng (Chuyên Mỹ); Tân Triều (Định Công); Triều Khúc (Định Công).

68 công trình xây dựng lớn trong phạm vi từ vành đai 4 trở vào đang thi công. Nếu lấy hồ Hoàn Kiếm là tâm, trong phạm vi 5 km có 7 công trình lớn; ở phạm vi 10 km là 35 công trình. Ngoài ra, còn 28 khu vực đốt rơm rạ tồn tại ở các huyện Thường Tín, Thạch Thất, Mê Linh cũ.

Ông Vũ Hữu Liêm, Giám đốc Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường (Cục Viễn thám quốc gia) cho biết, 2 nhóm công nghệ chủ lực đang được vận hành song song, đó là ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao, siêu cao và thiết bị bay không người lái Matrice 300 RTK giám sát chi tiết.

Ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao và siêu cao cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở.

Trong khi đó, thiết bị bay không người lái (drone) Matrice 300 RTK được sử dụng để giám sát chi tiết và xử lý các tình huống phát sinh theo thời gian thực. Drone giúp ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các "điểm nóng" như đốt rác, đốt rơm rạ hay phát thải cục bộ, cung cấp dữ liệu trực tiếp phục vụ công tác kiểm tra, xử lý.

Đặc biệt, việc kết hợp đồng bộ UAV gắn camera quang học/hồng ngoại với ảnh viễn thám độ phân giải cao cho phép giám sát cả vùng ngoại thành, phát hiện biến động tại công trường xây dựng lớn, làng nghề có hoạt động đốt và định vị chính xác các nguồn phát thải, hỗ trợ xử lý kịp thời.

Lập bản đồ số về ô nhiễm không khí

Theo ông Liêm, qua 2 tháng triển khai thử nghiệm, kết quả bước đầu cho thấy những con số ấn tượng: Ảnh vệ tinh mới phủ kín 100% diện tích Hà Nội, giúp kiểm kê toàn thành phố.

Thiết bị bay đã thu thập 229 km² hình ảnh hiện trường từ trên không, bổ sung dữ liệu chi tiết cho khu vực ngoại thành và công trường. Tình trạng đốt rơm rạ sau mùa gặt báo giảm, nhờ giám sát đã được xử lý kịp thời.

Nhờ đó, các cơ quan chức năng đã lập được một bản đồ số về ô nhiễm không khí, định vị cụ thể các điểm phát thải lớn và chạy giám sát chủ động thay vì bị động.

Cũng theo ông Liêm, việc tích hợp dữ liệu vệ tinh, drone với hệ thống camera giao thông hiện có để hình thành bản đồ ô nhiễm thời gian thực, giúp cơ quan quản lý chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa, tức là chính quyền thành phố và các phường xã sẽ nhận được cảnh báo sớm về mức độ bụi mịn (PM2.5), khi đó có thể ra lệnh xử lý ngay, như yêu cầu che phủ bạt công trình, phun sương giảm bụi hoặc đình chỉ thi công khi cần thiết.

Từ thực tiễn triển khai, ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Viễn thám quốc gia, nhận định việc kết hợp viễn thám và thiết bị bay không người lái là hướng đi phù hợp với yêu cầu quản lý đô thị hiện đại, tuy nhiên để phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện.

Ông Ngọc cho rằng cần nghiên cứu số hóa quy trình cấp phép và hiệp đồng bay nhằm rút ngắn thời gian xử lý cũng như thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu trực tuyến giữa đơn vị giám sát và UBND thành phố để bảo đảm thông tin được chuyển giao kịp thời; duy trì giám sát định kỳ vào mùa thu hoạch và cao điểm xây dựng.