Phim ngắn AI: Giải trí nhanh, nỗi lo dài

Ảnh: Thu Trang

Nhưng khi việc tạo ra một bộ phim ngày càng nhanh, những câu hỏi về cảm xúc, thói quen thưởng thức và trách nhiệm của người làm phim lại cần được nhìn nhận thấu đáo hơn.

Công thức gây nghiện

Một nhân vật bị dồn đến đường cùng, một bí mật sắp được phơi bày, rồi tập phim đột ngột kết thúc. Muốn biết chuyện gì xảy ra, khán giả phải xem tiếp. Cách kể ấy không mới, nhưng trong những tập phim ngắn trên màn hình dọc, nó được đẩy nhanh đến mức gần như mỗi phút đều có một biến cố. AI giúp việc sản xuất những câu chuyện này trở nên thuận tiện hơn. Nhiều công đoạn tạo hình, âm thanh, chuyển động có thể thực hiện bằng công cụ số, giảm sự phụ thuộc vào phim trường và ê-kíp đông người. Những mô-típ chủ tịch giả nghèo, ân oán hào môn, mâu thuẫn mẹ chồng - nàng dâu theo đó liên tục xuất hiện trên mạng xã hội, đáp ứng nhu cầu giải trí mọi lúc mọi nơi.

Nhà sản xuất Mai Thu Huyền nhìn nhận sự phát triển của dòng phim này gắn với thay đổi trong nhịp sống và thói quen sử dụng điện thoại. Theo bà, công chúng, đặc biệt là người trẻ, ngày càng chuộng video ngắn, khung hình dọc, với những tập phim chỉ dài từ hai đến năm phút. Điều đó đòi hỏi người sáng tạo và các đơn vị truyền thông phải thay đổi cách tiếp cận khán giả.

Từ trải nghiệm bản thân, Hoà An (sinh viên Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh) cho rằng sức hút của phim ngắn AI trước hết nằm ở kịch bản lôi cuốn. "Khi đã lựa chọn hình thức giải trí nhanh, người xem không đòi hỏi quá khắt khe về diễn xuất hay độ chuẩn xác của bối cảnh. Những hạn chế trong biểu cảm, khẩu hình có thể được bỏ qua nếu câu chuyện đủ sức giữ sự chú ý". Chia sẻ này cho thấy, đôi khi khán giả chỉ muốn được thư giãn bằng một tình huống dễ hiểu, một cái kết thoả lòng. Họ tìm đến phim ngắn AI trong những phút rảnh rỗi, không mang theo kỳ vọng về một trải nghiệm điện ảnh sâu sắc.

NSƯT Công Ninh cũng thừa nhận sức hút ban đầu của dòng phim này đến từ sự mới lạ. "Nhân vật AI thường có diện mạo đẹp, kết hợp với câu chuyện ngắn gọn nên dễ khơi gợi hiếu kỳ". Tuy nhiên, với riêng ông, theo dõi những nhân vật không do người thật thể hiện chỉ đem lại sự tò mò, chưa tạo được rung cảm chân thật.

Nỗi lo lệch lạc thị hiếu

Điều khiến đạo diễn Nhậm Minh Hiền băn khoăn là nhịp kể dồn dập cùng cách giải quyết tình huống mang tính áp đặt của phim ngắn AI. "Nhân vật bị oan nhanh chóng được minh oan, người yếu thế vùng lên, kẻ gây tổn thương lập tức phải trả giá. Những diễn biến ấy đưa khán giả đến cảm giác hả hê, trong khi nguyên nhân và quá trình chuyển biến tâm lý thường bị lướt qua". Theo ông, khi một phân đoạn chỉ mất khoảng một phút đến một phút rưỡi để đi đến kết quả, người xem dễ quen với việc được đáp ứng cảm xúc liên tục. Khi tiếp nhận nội dung này mỗi ngày, tư duy khán giả sẽ bị lập trình lại, khiến họ cảm thấy các bộ phim nghệ thuật truyền thống quá chậm chạp và dài dòng.

Hoà An lại có cách nhìn khác, cô cho rằng, sự phong phú của nội dung giải trí tiện lợi có thể khiến tiêu chuẩn thưởng thức trở nên khắt khe hơn. "Khi người xem có nhiều lựa chọn, phim điện ảnh phải nâng chất lượng chuyên môn lẫn sức hấp dẫn để thuyết phục họ đến rạp".

Dù quan điển khác nhau nhưng có một điều không thể phủ nhận là khi những mô-típ giật gân, trả thù, tranh đoạt được lặp lại quá nhiều, cảm xúc mạnh có nguy cơ trở thành yêu cầu thường trực, còn sự tinh tế dần khó tìm được chỗ đứng.

NSƯT Công Ninh đặc biệt lo lắng cho đối tượng khán giả thanh thiếu niên vì đây là những người chưa có nhận thức vững vàng dễ bị cuốn theo suy nghĩ, hành động sai lệch của nhân vật. Đạo diễn Nhậm Minh Hiền cũng băn khoăn về việc lối hành xử bột phát, cực đoan được tô vẽ thành biểu hiện của bản lĩnh, khiến người trẻ có thể bắt chước mà chưa suy xét hậu quả. "Phim ảnh có thể vô tình gieo vào đầu các em những suy nghĩ sai lệch về việc ngụy tạo vỏ bọc, dùng bạo lực hay hành xử cực đoan để thể hiện bản thân là anh hùng, xem đó là chân lý và lý tưởng sống". 

Điều cần cân nhắc không chỉ là bộ phim hấp dẫn đến đâu, mà còn là nó khiến khán giả tin vào điều gì. "Thói quen tiêu thụ phim ngắn với các đề tài giật gân sẽ làm lệch lạc thị hiếu nghệ thuật và nhân sinh quan của khán giả. Khi đã quen với cảm xúc mạnh và tiết tấu dồn dập, người xem sẽ mất đi sự kiên nhẫn cùng khả năng cảm thụ chiều sâu diễn xuất của dòng phim điện ảnh đích thực. Nguy hiểm hơn cả, lối sống phụ thuộc vào thế giới ảo trong chiếc điện thoại đang dần tạo ra một thế hệ trẻ thờ ơ, vô cảm với thực tế đời sống và những người xung quanh", đạo diễn Nhâm Minh Hiền lo lắng.

Phim có thể ngắn, trách nhiệm không thể vơi

Trước những băn khoăn ấy, việc chọn lọc không thể chỉ đặt lên vai người xem. Trẻ em cần được bảo vệ trước khi đủ khả năng tự bảo vệ mình; sự sàng lọc của thị trường thường cần thời gian, trong khi một nội dung có thể lan truyền rất nhanh.

NSƯT Công Ninh cho rằng ngăn chặn làn sóng AI là điều bất khả thi khi đây đã là xu hướng chung. Ông nhìn thấy ích lợi của công nghệ trong việc hỗ trợ kỹ xảo, thực hiện những cảnh khó dàn dựng hoặc tiết giảm chi phí. "Điều đáng lo ngại là người làm phim phó mặc toàn bộ tác phẩm cho AI, bỏ qua công việc tạo dựng cảm xúc và giá trị nhân văn".

Theo NSƯT Cộng Ninh, người sáng tạo là mắt xích đầu tiên đưa tác phẩm đến khán giả, phải có ý thức về tính thẩm mỹ và ảnh hưởng của điều mình kể. "Máy móc có thể tạo ra một cảnh phim theo yêu cầu, nhưng lựa chọn câu chuyện nào, tôn vinh hành động nào vẫn là quyết định của con người"

Nhà sản xuất Mai Thu Huyền cũng nhấn mạnh tay nghề, đạo đức và nhận thức của người làm nghề. "Sự mới lạ có thể đem đến lượt xem ban đầu nhưng giá trị tác phẩm mới là điều giữ được khán giả". Bà tin vào sự đào thải nghiêm ngặt của thị trường.

Đạo diễn Nhâm Minh Hiền cho rằng, việc giáo dục tư tưởng, đạo đức và nhân cách phải được đặt nền móng từ sớm, ngay từ bậc mầm non và tiểu học. Trong bối cảnh đời sống mưu sinh bận rộn, cha mẹ ngày càng có ít thời gian sát sao bên con. Cùng lúc đó, thiết bị thông minh và internet đã phủ sóng khắp mọi miền, từ thành thị đến nông thôn. "Cách khả thi nhất là xây dựng cho trẻ nhỏ một "bộ lọc" tự nhiên từ cấp một, giúp các em tự nhận thức để miễn nhiễm với những nội dung độc hại. Nhà trường và các cơ quan văn hóa cần chủ động đưa các chương trình trải nghiệm, giáo dục nghệ thuật đến gần học sinh để các em thấy rõ tác hại của việc lạm dụng điện thoại và xem nội dung bạo lực".

Ngày 25/9/2026, Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ban hành Công văn số 1919/ĐA-VP, đề nghị các nền tảng số, kho ứng dụng khẩn trương rà soát phim, phim ngắn và ứng dụng phổ biến phim trên hệ thống. Với các trường hợp chưa đáp ứng điều kiện phổ biến, phân loại và nghĩa vụ liên quan, Cục đề nghị ngăn chặn, dừng cung cấp cho đến khi khắc phục. Đơn vị phổ biến phải hiển thị mức phân loại, cảnh báo và có biện pháp kỹ thuật bảo vệ trẻ em. Nếu chưa đủ điều kiện tự phân loại, đơn vị phải đề nghị Bộ hoặc cơ quan được ủy quyền thực hiện theo quy định.

Những yêu cầu đối với hoạt động phổ biến phim trên mạng cũng đặt dòng phim ngắn AI trước trách nhiệm cụ thể. Sự thuận tiện trong sản xuất cần đi cùng sự cẩn trọng khi đưa tác phẩm đến công chúng, nhất là với nội dung có thể tác động đến khán giả nhỏ tuổi.