Quản lý an toàn thực phẩm theo rủi ro, nghiên cứu các chế tài đủ sức răn đe

Quản lý theo rủi ro, giảm thủ tục không cần thiết

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, PGS.TS. Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, cho biết Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định để bảo đảm tính khả thi, thống nhất và nâng cao hiệu quả quản lý.

Theo báo cáo thẩm tra, sau hơn 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm hiện hành đã bộc lộ một số hạn chế, nhất là tình trạng chồng chéo trong quản lý và những khoảng trống pháp lý đối với thương mại điện tử, giao đồ ăn trực tuyến. Trong khi đó, các vụ ngộ độc và vi phạm an toàn thực phẩm tiếp tục đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức quản lý, tăng cường kiểm soát và nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân.

Ủy ban đánh giá việc chuyển sang quản lý an toàn thực phẩm dựa trên mức độ rủi ro, kiểm soát theo chuỗi cung ứng là hướng đi phù hợp. Theo đó, cần tập trung kiểm soát chặt các sản phẩm có nguy cơ cao, đồng thời giảm tần suất kiểm tra đối với sản phẩm ít nguy cơ và cơ sở có lịch sử tuân thủ tốt.

Tuy nhiên, các quy định mới phải bảo đảm tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế, nhất là tại những địa phương còn khó khăn về nhân lực, trang thiết bị và năng lực kiểm nghiệm. Việc tăng cường quản lý cũng cần đi đôi với cải cách thủ tục hành chính, tránh phát sinh chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.

Ủy ban đề nghị rà soát một số quy định về kiểm tra thực phẩm nhập khẩu và gia hạn giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, bảo đảm việc áp dụng phù hợp với mức độ rủi ro, không gây quá tải cho cơ quan quản lý và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh là cần thống nhất mô hình quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành và địa phương. Việc xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối phải gắn với trách nhiệm cụ thể, thẩm quyền và nguồn lực thực hiện.

Ủy ban cũng đề nghị thống nhất các tiêu chí phân loại rủi ro giữa dự thảo Luật An toàn thực phẩm với các luật liên quan; làm rõ những nội dung giao Chính phủ, Bộ trưởng quy định chi tiết, bảo đảm không vượt quá phạm vi của luật.

Tăng bảo vệ người tiêu dùng, siết trách nhiệm trong chuỗi cung ứng

Đối với quyền lợi người tiêu dùng, Ủy ban đề nghị bổ sung quyền tiếp cận thông tin về nguồn gốc thực phẩm, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử và nền tảng số trong hoạt động kinh doanh thực phẩm trực tuyến.

Dự thảo Luật cũng cần làm rõ quy định về sang chia, sang chiết thực phẩm đóng gói sẵn để bán lẻ; yêu cầu ghi nhãn, lưu giữ thông tin truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm khi có vi phạm. Việc bổ sung vi chất dinh dưỡng bắt buộc đối với thực phẩm cũng cần được đánh giá kỹ về phạm vi áp dụng và tác động đến sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu các chế tài đủ sức răn đe đối với hành vi cố ý vi phạm, gây hậu quả nghiêm trọng; xem xét cơ chế công khai thông tin về tổ chức, cá nhân vi phạm để người dân thuận lợi tiếp cận và giám sát.

Theo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, việc hoàn thiện Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cần hướng tới xây dựng hệ thống quản lý thống nhất, hiện đại, ứng dụng dữ liệu số và truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất, chế biến đến lưu thông và tiêu dùng.

Các quy định phải vừa bảo đảm kiểm soát hiệu quả nguy cơ mất an toàn thực phẩm, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, phát triển sản xuất, kinh doanh lành mạnh. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ sức khỏe nhân dân, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và góp phần phát triển kinh tế bền vững.