Quy hoạch TP Hồ Chí Minh mới cần hướng đến đô thị biển

Sau khi hợp nhất Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP Hồ Chí Minh mới không chỉ mở rộng quy mô địa giới mà còn sở hữu lợi thế nổi bật về kinh tế biển – yếu tố được các chuyên gia đánh giá là động lực phát triển quan trọng cho giai đoạn tiếp theo.

Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch Ngo Viet Architects & Planners, chia sẻ tại tọa đàm “Cải cách hành chính - Kiến tạo không gian phát triển”, hợp nhất hành chính đã tạo ra một siêu đô thị với không gian mở rộng và tiềm năng kinh tế lớn hơn. Việc có bờ biển nối dài ra Vũng Tàu mở ra cơ hội khai thác đa dạng cho cả kinh tế cảng và du lịch biển.

Ông cho rằng quy hoạch TP Hồ Chí Minh mở rộng không nên "cộng gộp" quy hoạch cũ của TP Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đó, mà cần một tư duy quy hoạch hoàn toàn mới gắn với các cực phát triển.

Kiến trúc sư đề xuất quy hoạch TP Hồ Chí Minh mới nên phát triển theo ba cực động lực. Trong đó, Bình Dương phát triển thành vùng đô thị công nghiệp, tận dụng vùng đất cao, giá đất còn thấp, phù hợp để mở rộng công nghiệp. Cực này cũng thích hợp ứng phó trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ngập gia tăng trong đô thị hiện hữu. Trong khi đó, TP Hồ Chí Minh tiếp tục là trung tâm tài chính – kinh tế, khoa học – công nghệ và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho toàn vùng. Còn Vũng Tàu sẽ trở thành cực phát triển kinh tế biển với hai chiến lược du lịch biển và cảng biển quốc tế nhờ lợi thế bờ biển kéo dài từ Cần Giờ đến Hồ Tràm.

"Nếu như trước đây quy hoạch TP Hồ Chí Minh hướng biển thì nay phải thực sự là đô thị biển", ông Sơn nói.

Theo các chuyên gia, lợi thế và cơ hội từ kinh tế biển thấy rõ khi TP Hồ Chí Minh mới sở hữu hệ thống cảng biển lớn như Cái Mép - Thị Vải, bờ biển dài và vị trí chiến lược. Việc phát triển hệ thống giao thông kết nối liên vùng ra cảng sẽ giúp giảm chi phí logistics, tăng sức cạnh tranh hàng hóa, thu hút đầu tư vào ngành dịch vụ hậu cần và công nghiệp hỗ trợ.

Một minh chứng là dự án cảng quốc tế Cần Giờ. Nếu trước đây dự án này chủ yếu đóng vai trò trung chuyển nơi tàu quốc tế ra vào lấy hàng, nay với quy hoạch mới, cảng trung chuyển sẽ thành cảng quốc tế, kết nối hàng hóa liên vùng ra cảng, vai trò và hiệu quả sẽ lớn hơn.

Du lịch biển cũng là một cực động lực khi quy hoạch thành phố mới hướng biển. KTS Ngô Viết Nam Sơn cho biết Việt Nam hiện chưa có cảng biển khai thác vận tải hành khách đường biển, trong khi nhu cầu du lịch biển, nghỉ dưỡng cao cấp và du lịch tàu biển quốc tế đang tăng nhanh. Việc phát triển các cảng biển hiện đại với chức năng hỗn hợp như các nhà ga hành khách sẽ mở ra "nhánh" mới cho ngành du lịch và dịch vụ cảng hành khách.

Tiến sĩ Phạm Trần Hải, Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh, cho rằng quy hoạch Thành phố mới nên dựa trên nguyên tắc lấy một đô thị làm trọng tâm để làm quy hoạch. Đối với TP Hồ Chí Minh mở rộng, cần chú ý vào động lực tăng trưởng gồm công nghiệp công nghệ cao, đô thị thông minh và kinh tế biển. "Kinh tế biển ở đây không chỉ là khai thác cảng biển mà còn khai thác vệt giá trị kinh tế vùng biển từ Cần Giờ đến hết vùng biển Vũng Tàu", ông Hải nói.

Tuy nhiên, các động lực này phải được hỗ trợ đồng bộ từ hạ tầng thực tiễn đến hạ tầng số, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Bên cạnh đó, TP Hồ Chí Minh mới cần rà soát lại các quy hoạch trước đó của từng địa phương để cân nhắc trong quy hoạch mới, tránh chồng chéo, lỗ hổng, lãng phí nguồn lực và thực sự phát huy được lợi thế riêng của từng địa phương.

Số liệu từ Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh (HIDS) cho thấy, quy mô kinh tế sau sáp nhập của TP đạt hơn 2,7 triệu tỷ đồng, chiếm gần 1/4 GDP cả nước năm 2024. Thu ngân sách của thành phố mới chiếm gần 1/3 cả nước, đạt 682 nghìn tỷ đồng.

Sau hợp nhất, cơ cấu kinh tế được dự báo thay đổi đáng kể, tỷ trọng dịch vụ giảm từ hơn 65% xuống khoảng 52%, trong khi công nghiệp – xây dựng tăng từ 22% lên 35%, nhờ thế mạnh công nghiệp của Bình Dương và các khu công nghiệp dầu khí, cảng biển của Bà Rịa - Vũng Tàu. Từ đô thị hướng biển thành đô thị biển thực thụ, cực động lực này sẽ vươn lên trở thành trục kinh tế hấp dẫn của TP mới. TP Hồ Chí Minh khi đó không chỉ là trung tâm tài chính, dịch vụ, công nghiệp – công nghệ mà còn là trung tâm logistics, du lịch biển và cảng biển quốc tế của cả vùng Nam Bộ và Đông Nam Á.