Quy trình kiểm định mới: Xe xăng dễ đậu hơn xe dầu?

Từ ngày 1/3/2026, quy trình kiểm định khí thải ô tô theo phương pháp mới chính thức được áp dụng trên toàn quốc. Ghi nhận trong những ngày đầu triển khai, có không ít luồng ý kiến lo ngại cho rằng xe động cơ xăng dễ dàng vượt qua bài kiểm tra, trong khi xe động cơ dầu (diesel) phải đối mặt với nguy cơ "rớt" đài rất cao do phương pháp đo quá khắt khe. Liệu nhận định này có chính xác? 

Vì sao quy trình đo xe dầu lại khắt khe?

Thực tế ghi nhận, xe máy dầu đang phải trải qua một quy trình kiểm tra gắt gao hơn so với trước thông qua chu trình "gia tốc tự do". Lý giải về sự cần thiết của phương pháp này, ông Nguyễn Tô An - Phó cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam phân tích: "Động cơ diesel phát thải chủ yếu là bụi mịn (PM) và các hạt carbon (muội than). Độ khói chính là chỉ số phản ánh trực tiếp lượng hạt ô nhiễm này. Việc siết chặt chỉ số độ khói... giúp loại bỏ các 'xe mù' (xe xả khói đen), đảm bảo hệ thống nhiên liệu và bộ tăng áp của xe vận hành tối ưu".

Để đo lường chính xác lượng khói này, quy trình bắt buộc phải thay đổi. "Thay vì đo ở trạng thái tĩnh, đăng kiểm viên sẽ thực hiện đạp bàn đạp ga nhanh, hết hành trình với thời gian không quá 1 giây để đưa động cơ lên tốc độ không tải lớn nhất", ông Nguyễn Tô An cho biết thêm.

Đạp kịch ga có "phá xe"?

Chính thao tác "đạp hết ga" đã dấy lên nỗi lo sợ bị vỡ lốc máy hay cong tay biên ở nhiều tài xế xe dầu. Thấu hiểu tâm lý này của các chủ xe, Phó cục trưởng Nguyễn Tô An đã thẳng thắn chia sẻ và khẳng định mức độ an toàn của quy trình: "Việc thực hiện phép đo gia tốc tự do... là phương pháp khoa học đã được quốc tế công nhận để kiểm soát khí thải động cơ diesel". Phương pháp này hiện đang được hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng. Ông nhấn mạnh: "Việc thử nghiệm chỉ kéo dài vài giây, động cơ không chịu tải, và tốc độ cực đại thực chất là tốc độ giới hạn do nhà sản xuất thiết kế sẵn. Khi thực hiện đúng quy trình..., thử nghiệm này không gây hư hỏng động cơ".

Dưới góc độ thực tiễn tại cơ sở, ông Trần Quốc Hoan - Giám đốc Chi nhánh đăng kiểm xe cơ giới 29-03V (Hà Nội) cũng đưa ra những lý giải vô cùng cặn kẽ. Trả lời thắc mắc của tài xế về việc hiếm khi chạy trên đường phải đạp hết ga, ông Hoan giải thích: "Theo tính toán của Cục Đăng kiểm Việt Nam, khi đạp hết ga ở chế độ không tải trong thời gian vừa đủ sẽ đảm bảo điều kiện đo khí thải chính xác nhất. Xe ở chế độ không tải nên động cơ dù quay khi đạp ga nhưng hầu như không chịu tải cơ học vì không kéo theo bánh xe như xe chạy có tải trên đường. Việc này không gây hư hại với xe có điều kiện kỹ thuật bình thường".

Quan trọng nằm ở bảo dưỡng

Qua ghi nhận thực tế trong ngày đầu triển khai kiểm định theo quy trình mới, trên địa bàn Hà Nội, chỉ có chưa đến 4% các xe không đạt kiểm định. Những phương tiện bị đánh trượt chủ yếu do bộ điều tốc đã hỏng từ trước hoặc đường ống xả tích tụ quá nhiều muội than do lâu ngày không được bảo dưỡng. Không có sự phân biệt đối xử nào giữa xe xăng và xe dầu.

Nhìn nhận về những trường hợp kiểm định trong những ngày qua, ông Trần Quốc Hoan chia sẻ góc nhìn khách quan: "Nếu mọi người chủ động bảo dưỡng, sửa xe trước khi đi kiểm định thì không khó đạt. Với xe chạy diesel thì việc đáp ứng yêu cầu khí thải khó hơn nhưng đây là việc cần làm. Nếu tất cả các xe đều tuân thủ đúng thì khí thải ra môi trường sẽ giảm hơn".

Như vậy, để phương tiện dù là xăng hay dầu đều nhẹ nhàng vượt qua các khâu kiểm định khắt khe nhất, điều kiện tiên quyết là chủ xe cần thay đổi thói quen chăm sóc phương tiện. Cục Đăng kiểm khuyến cáo tuyệt đối không tự ý đạp ga thử nghiệm ở nhà; thay vào đó, hãy mang xe đến các gara uy tín để vệ sinh buồng đốt, thay lọc gió, kiểm tra kim phun và hệ thống xử lý khí thải định kỳ. Xe được bảo dưỡng tốt, các chỉ số kỹ thuật đảm bảo thì chắc chắn sẽ dễ dàng "đậu" đăng kiểm.