Ra mắt tủ sách “Huyền thoại Côn Đảo”: Không gian đọc từ ký ức lịch sử

Sự kiện do Hội Nhà báo Việt Nam phối hợp cùng Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh và Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức.

Dưới bóng bàng xưa, mở ra không gian tri thức

Tủ sách Huyền thoại Côn Đảo là một trong năm chương trình trọng tâm của chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 2026. Công trình được xây dựng tại Bảo tàng Côn Đảo với định hướng trở thành một không gian đọc cộng đồng hiện đại, kết hợp giữa thư viện truyền thống và thư viện số.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh, cho biết, hoạt động này không chỉ góp phần lan tỏa giá trị văn hóa đọc mà còn hướng đến việc bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt của Côn Đảo, vùng đất thiêng liêng gắn với nhiều huyền thoại bất tử của dân tộc.

Theo ông, không gian tủ sách và thư viện số sẽ trở thành một điểm nhấn văn hóa ý nghĩa tại Côn Đảo. "Mỗi người dân, mỗi du khách khi đến đây không chỉ tham quan, trải nghiệm mà còn có thể tiếp cận sâu sắc hơn với lịch sử, với những câu chuyện và những con người đã làm nên huyền thoại Côn Đảo. Qua từng trang sách, thế hệ trẻ sẽ có thêm nguồn tư liệu quý để học tập, tra cứu và nuôi dưỡng tinh thần yêu nước".

Không gian đọc được lấy cảm hứng từ hình tượng "cây bàng di sản" - chứng nhân lịch sử giữa những dải cát trắng của Côn Đảo. Ý tưởng này xuất phát từ những câu chuyện có thật về việc các cựu tù từng dùng lá bàng để truyền tin mật, học tập chính trị và lưu giữ tri thức trong những năm tháng bị giam cầm nơi lao tù khắc nghiệt. Những chiếc lá bàng năm xưa trở thành biểu tượng cho ý chí sống, cho tri thức và cho khát vọng tự do.

Trên diện tích 125m2 tại Bảo tàng Côn Đảo, không gian được bố trí hiện đại với khu đọc sách giấy, khu e-book và sách nói kết nối trực tiếp với hệ thống thư viện số. Đây không chỉ là một thư viện vật lý mà còn là một "cửa sổ công nghệ", phục vụ đa dạng đối tượng từ học sinh, người dân địa phương đến du khách trong và ngoài nước. Là điểm dừng cuối trong hành trình tham quan bảo tàng, nơi đây được kỳ vọng sẽ trở thành khoảng lặng để mỗi người nhìn lại lịch sử, hiểu sâu hơn vì sao Côn Đảo được gọi là vùng đất huyền thoại.

Trăn trở của người cựu tù Côn Đảo

Tại sự kiện, những chia sẻ của bà Hoàng Thị Khánh - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Thành ủy, cựu tù chính trị từng bị giam giữ 6 năm tại Côn Đảo - khiến nhiều người xúc động. Bà cho biết, sau ngày giải phóng, Côn Đảo thường được nhìn nhận qua hai lát cắt: một hòn đảo có thiên nhiên tuyệt đẹp được đất trời ưu ái và một "bàn thờ của Tổ quốc" ghi dấu sự hy sinh của biết bao tù chính trị.

Tuy nhiên, điều khiến bà luôn trăn trở là vẫn còn những góc nhìn chưa thật sự chính xác về lịch sử nơi đây. Thậm chí, tại một số hội thảo quốc tế, có ý kiến cho rằng Việt Nam đang "làm quá" về sự khốc liệt của nhà tù Côn Đảo hoặc nghi ngờ tính xác thực của di tích Chuồng Cọp.

Chính vì vậy, dù sức khỏe không được tốt, bà vẫn cố gắng tham gia các hội thảo tại Đại học Harvard, các diễn đàn văn hóa trong và ngoài nước với mong muốn thúc đẩy việc phản ánh sự thật lịch sử một cách đầy đủ và khách quan nhất.

Theo bà Hoàng Thị Khánh, tủ sách Huyền thoại Côn Đảo không chỉ là nơi lưu giữ tư liệu mà phải là một công trình được đầu tư nghiên cứu nghiêm túc, tiếp nhận những phản hồi chân thực từ chính những người từng sống trong "địa ngục trần gian". Bà cũng đề nghị cần chuyển ngữ các tác phẩm sang tiếng nước ngoài để phục vụ nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu của du khách quốc tế và sinh viên các trường đại học lớn trên thế giới, giúp họ hiểu rõ hơn về sự khốc liệt của nhà tù Côn Đảo cũng như ý chí đấu tranh phi thường của các chiến sĩ cách mạng.

Thay mặt các cựu tù chính trị, bà Khánh hứa sẽ tiếp tục vận động các Ban liên lạc và Hội chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày, cùng đóng góp thêm những câu chuyện chưa kể để làm phong phú cho tủ sách. "Phải để mọi người nhìn nhận vẻ đẹp của Côn Đảo một cách trọn vẹn nhất", bà nói.

Tại sự kiện, Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh đã công bố danh mục 309 bài báo toàn văn được đề xuất hiến tặng cho tủ sách, gồm 62 bài viết về địa danh và giai thoại, 110 bài viết về nhà tù Côn Đảo và Nghĩa trang Hàng Dương, cùng 137 bài viết về phong trào đấu tranh của tù chính trị.

Cùng với việc phát động hiến tặng sách, tài liệu và tư liệu quý liên quan đến Côn Đảo và lịch sử Việt Nam, tủ sách Huyền thoại Côn Đảo được kỳ vọng sẽ trở thành một trung tâm nghiên cứu lịch sử có chiều sâu, nơi ký ức được lưu giữ bằng tri thức và được tiếp nối bằng trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam hôm nay.