Siết chặt luật bản quyền: Người sáng tạo kỳ vọng điều gì?

Nhiều ca khúc đạt hàng trăm triệu lượt xem, nhiều đêm nhạc thu lợi lớn trên nền tảng số, nhưng không ít nhạc sĩ, nhà sản xuất vẫn loay hoay với câu hỏi quen thuộc: "Tiền bản quyền của mình đang ở đâu?". 

Vì thế, khi cơ quan chức năng bắt đầu mạnh tay xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả bằng chế tài hình sự với 5 vụ án hình sự, 7 bị can. Nhiều người trong ngành xem đây là tín hiệu cho thấy thị trường âm nhạc Việt đang bước vào giai đoạn trưởng thành hơn. Bởi vì các đơn vị bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an khởi tố đều là thương hiệu lớn, vận hành chuyên nghiệp trong nhiều năm. Tuy nhiên mức độ vi phạm của các đơn vì này lên đến hàng trăm chương trình, vi phạm nghiêm trọng Điều 225 Bộ luật Hình sự về tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan".

"Muốn thị trường phát triển thì luật phải chặt"

Nhà sản xuất Phan Anh, Nhà sáng lập và điều hành công ty VMAS, quản lý nhóm nhạc DTAP, ca sĩ Phương Mỹ Chi, Mai Phương... cho biết anh đã theo đuổi tư duy coi sản xuất âm nhạc và quyền sở hữu trí tuệ là nền tảng cốt lõi từ nhiều năm trước. Cách đây 5 năm, khi đầu tư mạnh vào DTAP, nhiều người từng cho rằng đó là quyết định mạo hiểm. "Không ai nghĩ ba nhạc sĩ trẻ có thể tạo ra giá trị bền vững. Nhưng mình tin muốn công ty giải trí phát triển lâu dài thì phải đi từ sản xuất", anh nói.

Theo Phan Anh, vấn đề lớn nhất của thị trường trước đây là tư duy xem nhạc sĩ chỉ như người "gia công" ca khúc. Anh kể từng bị phản đối khi quyết định giữ quyền tác giả thay vì bán đứt bài hát cho ca sĩ. "Có người nói ca sĩ bỏ tiền làm MV, quảng bá nên bài hát phải thuộc về ca sĩ. Nhưng mình tin tài sản sáng tạo cần được nhìn nhận đúng giá trị", anh chia sẻ.

Phan Anh cho rằng việc xử lý mạnh tay các vụ xâm phạm bản quyền hiện nay có thể tạo ra bước ngoặt cho thị trường. "Mình không vui vì ai gặp chuyện, mình vui vì bản quyền đã được coi trọng. Muốn thị trường phát triển thì luật phải chặt để ai cũng biết mình đúng hay sai ở đâu", anh nói.

Nghệ sĩ trẻ phải hiểu cả âm nhạc lẫn pháp lý

Ông Lê Hồ Anh Khoa, đại diện công ty C Mazor Entertainment cho rằng xu hướng nghệ sĩ tự sáng tác, tự sản xuất và phát hành đang tạo ra thay đổi lớn trong thị trường âm nhạc hiện đại. Những nghệ sĩ đang đầu quân tại công ty như Orange, Mew Amazing hay Chi Xê không chỉ là người biểu diễn mà còn đồng thời là chủ sở hữu tài sản trí tuệ.

Theo C Mazor, điều này giúp nghệ sĩ chủ động hơn trong kiểm soát tác phẩm, doanh thu và chiến lược phát triển thương hiệu cá nhân. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là áp lực rất lớn về quản trị bản quyền.

Xu hướng nghệ sĩ tự làm chủ toàn bộ quy trình sáng tạo đang trở thành một bước chuyển rất rõ của thị trường âm nhạc hiện đại. Khi nghệ sĩ tự viết nhạc, sản xuất và phát hành, các bạn sẽ có quyền kiểm soát cao hơn với tác phẩm của mình từ định hướng nghệ thuật, hình ảnh, cho tới quyền khai thác thương mại và doanh thu trên các nền tảng số. Điều này giúp nghệ sĩ chủ động hơn rất nhiều về mặt bản quyền, bởi họ hiểu rõ ai là người sở hữu tác phẩm, ai nắm bản ghi, ai giữ quyền phân phối…

Nhiều công ty như C Mazor Entertaiment từ rất sớm đã thực hiện các công tác bảo vệ và khai thác kho tài sản trí tuệ này một cách rõ ràng, mình bạch thông qua các đối tác lớn như Trung tâm bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) hay công ty chuyên quản lý bản quyền tác giả và hỗ trợ phát triển sự nghiệp cho các nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc Warner Chappell Music. Điều này giúp nghệ sĩ hoàn toàn nắm rõ được quá khai thác các tác phẩm của mình. Đi cùng sự chủ động đó là áp lực rất lớn trong việc tự bảo vệ tài sản trí tuệ. 

Trong bối cảnh sao chép, cắt ghép âm thanh và khai thác trái phép diễn ra liên tục trên mạng xã hội, việc xây dựng hệ thống bảo vệ bản quyền bài bản trở thành yêu cầu sống còn với nghệ sĩ trẻ. Ông Lê Hồ Anh Khoa cho biết, thị trường hiện nay không còn vận hành theo công thức "mua hit là thắng". Khán giả trẻ ngày càng quan tâm đến cá tính, tư duy và câu chuyện phía sau âm nhạc. Điều đó khiến các nghệ sĩ tự sáng tác có nhiều cơ hội hơn để xây dựng thương hiệu lâu dài. Việc phát triển nghệ sĩ tự sáng tạo thường khó khăn hơn giai đoạn đầu vì thị trường cần thời gian để "hiểu" màu sắc cá nhân của họ. Nhưng khi đã tạo được dấu ấn, giá trị thương hiệu và giá trị bản quyền sẽ bền vững hơn nhiều so với mô hình phụ thuộc vào hit ngắn hạn.

Nhiều chuyên gia nhận định loạt vụ khởi tố vừa qua có thể tạo ra tâm lý dè chừng nhất định cho thị trường nội dung số trong ngắn hạn. Tuy nhiên về dài hạn, đây có thể là cú hích cần thiết để ngành công nghiệp âm nhạc Việt chuyển mình sang giai đoạn chuyên nghiệp hơn.