Siết chặt quản lý các cơ sở trợ giúp xã hội sau vụ việc đau lòng tại Quảng Ninh

Cái chết của một học viên tại Trung tâm trợ giúp xã hội Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh, chỉ sau hai ngày nhập học đã gây chấn động dư luận những ngày qua. Một cơ sở được kỳ vọng là nơi chở che, hỗ trợ cho những phận người yếu thế, lại trở thành nơi xảy ra bi kịch. Vụ việc không chỉ dừng lại ở nỗi đau của một gia đình, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh đối với công tác quản lý, giám sát các cơ sở trợ giúp xã hội trên phạm vi toàn quốc.

Bi kịch phía sau cánh cổng “trợ giúp xã hội”

Học viên N.H.N (17 tuổi, trú tại P.Hà Lầm) là đối tượng có hoàn cảnh đặc biệt, được Trung tâm trợ giúp xã hội Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh tiếp nhận theo đúng quy trình. Tuy nhiên, chỉ sau hai ngày nhập học N.H.N bị tử vong với nhiều vết bầm tím trên người. Nguyên nhân cụ thể đang được các cơ quan chức năng điều tra, làm rõ, nhưng những dấu hỏi lớn đã nhanh chóng được đặt ra: quy trình chăm sóc, quản lý học viên có được thực hiện đầy đủ hay không? Công tác theo dõi sức khỏe, tâm lý của học viên đã được chú trọng đúng mức?

Gia đình nạn nhân đau xót khi gửi gắm người thân vào một cơ sở trợ giúp xã hội với niềm tin sẽ được chăm sóc, hỗ trợ phục hồi, tái hòa nhập cộng đồng. Thế nhưng, niềm tin ấy đã sụp đổ chỉ trong 48 giờ ngắn ngủi. “Chúng tôi không đòi hỏi gì hơn ngoài việc làm rõ trách nhiệm và không để những người khác phải chịu cảnh tương tự”, người thân nạn nhân nghẹn ngào chia sẻ.

Vụ việc nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, kéo theo làn sóng lo ngại của dư luận về chất lượng hoạt động tại nhiều cơ sở trợ giúp xã hội hiện nay. Không ít ý kiến cho rằng, đằng sau vẻ ngoài “nhân đạo” của một số trung tâm là những lỗ hổng nghiêm trọng trong quản lý, từ nhân lực, cơ sở vật chất đến quy trình chăm sóc, giám sát.

Lỗ hổng quản lý không thể xem nhẹ

Hiện nay, cả nước có 425 cơ sở trợ giúp xã hội. Trong số này có 195 cơ sở công lập và 230 cơ sở ngoài công lập, tiếp nhận, nuôi dưỡng các đối tượng yếu thế như người khuyết tật, người cao tuổi không nơi nương tựa, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, người rối nhiễu tâm trí… Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không phải cơ sở nào cũng đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Một số chuyên gia trong lĩnh vực an sinh xã hội nhận định, nhiều cơ sở còn thiếu đội ngũ nhân viên chuyên môn, đặc biệt là cán bộ y tế, tâm lý. Áp lực công việc lớn trong khi chế độ đãi ngộ thấp khiến không ít nhân viên làm việc theo kiểu “trông giữ”, thiếu kỹ năng xử lý tình huống khẩn cấp. Việc theo dõi sức khỏe, tâm lý học viên ở nhiều nơi còn mang tính hình thức, sổ sách chưa phản ánh đúng thực trạng.

Đáng lo ngại hơn, công tác thanh tra, kiểm tra tại một số địa phương chưa được thực hiện thường xuyên, chủ yếu theo kế hoạch định kỳ. Khi chưa xảy ra sự cố, nhiều tồn tại, vi phạm vẫn “nằm im” phía sau các báo cáo đẹp. Chỉ đến khi bi kịch xảy ra, những lỗ hổng mới lộ diện, nhưng khi đó hậu quả đã quá lớn.

Vụ việc tại Trung tâm trợ giúp xã hội Hải Hà là minh chứng đau xót cho thực trạng ấy. Nó cho thấy, chỉ một sơ suất nhỏ trong quản lý, một phút lơ là trong giám sát cũng có thể dẫn đến hậu quả không thể cứu vãn, nhất là với những đối tượng vốn đã mong manh cả về thể chất lẫn tinh thần.

Siết chặt quản lý các cơ sở trợ giúp xã hội trên phạm vi toàn quốc

Thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Y tế, Cục Bảo trợ xã hội đã ban hành văn bản yêu cầu Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường kiểm tra, giám sát toàn diện hoạt động của các cơ sở trợ giúp xã hội trên địa bàn, đặc biệt là các cơ sở ngoài công lập.

Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tiến hành rà soát toàn bộ điều kiện hoạt động của các cơ sở trợ giúp xã hội; kịp thời chấn chỉnh những tồn tại, bất cập trong công tác quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em và các nhóm đối tượng yếu thế, dễ bị tổn thương. Việc tổ chức hoạt động phải đúng nội dung được cấp phép, tuân thủ nghiêm các quy định tại Nghị định số 103/2017/NĐ-CP của Chính phủ và các văn bản pháp luật liên quan.

Đối với các cơ sở vi phạm, hoạt động không đúng giấy phép hoặc không bảo đảm điều kiện theo quy định, Bộ Y tế yêu cầu kiên quyết đình chỉ hoạt động theo thẩm quyền. Đồng thời, các địa phương phải phối hợp với cơ quan chức năng để phát hiện, làm rõ và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật (nếu có).

Cục Bảo trợ xã hội cũng đề nghị Sở Y tế các địa phương rà soát các cơ sở không đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng; thực hiện bàn giao về địa phương quản lý đối với các trường hợp có địa chỉ cụ thể. Với những đối tượng không xác định được nơi cư trú, cần lập danh sách để xem xét tiếp nhận vào các cơ sở trợ giúp xã hội công lập, nhằm bảo đảm điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng phù hợp. Việc tiếp nhận phải căn cứ vào năng lực thực tế của cơ sở, tránh tình trạng quá tải, buông lỏng quản lý.

Bên cạnh đó, các cơ sở trợ giúp xã hội được yêu cầu tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn cho trẻ em và các nhóm yếu thế; nghiên cứu lắp đặt hệ thống thiết bị giám sát tại những khu vực cần thiết để kiểm soát tốt hơn hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng.

Bộ Y tế nhấn mạnh trách nhiệm quản lý nhà nước của Sở Y tế và chính quyền cơ sở, nhất là UBND xã, phường, trong việc kiểm tra, giám sát thường xuyên hoạt động của các cơ sở trợ giúp xã hội trên địa bàn.

Cục Bảo trợ xã hội yêu cầu Sở Y tế các tỉnh, thành phố khẩn trương triển khai các nội dung trên và báo cáo kết quả về Cục (Phòng Công tác xã hội) trước ngày 15/1/2026 để tổng hợp, báo cáo lãnh đạo Bộ xem xét, chỉ đạo.

Vụ việc đau lòng tại Trung tâm công tác xã hội Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh là mất mát không gì bù đắp được. Nhưng từ bi kịch ấy, xã hội có quyền kỳ vọng vào một sự thay đổi mạnh mẽ hơn trong công tác quản lý các cơ sở trợ giúp xã hội. Bởi mỗi học viên bước qua cánh cổng trung tâm không chỉ mang theo hoàn cảnh khó khăn, mà còn gửi gắm niềm tin cuối cùng vào sự nhân văn của cộng đồng.

Siết chặt quản lý không phải để ràng buộc, mà để bảo vệ. Bảo vệ những con người yếu thế nhất và bảo vệ chính giá trị nhân đạo – nền tảng cốt lõi của hệ thống trợ giúp xã hội. Nếu không làm được điều đó, những bi kịch như ở Trung tâm công tác xã hội Hải Hà rất có thể sẽ còn lặp lại, để lại những nỗi đau day dứt cho cả xã hội.