Sinh ra giữa trại tử thần - câu chuyện sống sót của nạn nhân Holocaust

Nhiều quốc gia trên thế giới những ngày qua đã tổ chức các hoạt động nhân Ngày Quốc tế tưởng niệm các nạn nhân Holocaust 27/1. Holocaust là cuộc thảm sát có hệ thống do Đức Quốc xã tiến hành trong Thế chiến thứ hai (1939-1945), nhằm tiêu diệt người Do Thái và nhiều nhóm người khác.

Ngày 27/1 được chọn làm ngày tưởng niệm bởi đây là thời điểm năm 1945, trại Auschwitz-Birkenau tại Ba Lan được Quân đội Liên Xô giải phóng khỏi tay Đức Quốc xã. Nơi này được xem là biểu tượng đau thương nhất của thảm họa diệt chủng Holocaust, với hơn 1,1 triệu người, phần lớn là người Do Thái, bị sát hại. Ngoài Auschwitz-Birkenau, nhiều trại thảm sát tương tự đã tồn tại trên khắp châu Âu.

Trong dịp tưởng niệm năm 2026, một trong những người sống sót hiếm hoi đã lần đầu kể lại câu chuyện về sự ra đời của mình. Bà Ilana Kantorowicz Shalem được sinh ra trong những ngày cuối cùng của Thế chiến, tại trại Bergen-Belsen ở Đức, và hiện đang sinh sống tại Tel Aviv, Israel.

Theo lời kể của bà Ilana, ý nghĩ duy nhất của mẹ bà khi đó là phải sống sót. Nếu bị phát hiện mang thai, bà sẽ bị đưa vào lò hỏa thiêu. Tháng 3/1945, khi Hồng quân tiến vào Đức và trại Bergen-Belsen rơi vào hỗn loạn, mẹ bà trở dạ. Bà Ilana chào đời ngày 20/3/1945, chỉ 29 ngày trước khi trại được quân Anh giải phóng.

Những hình ảnh đen trắng còn lưu giữ cho thấy bà Ilana khi còn sơ sinh được bao quanh bởi nhiều phụ nữ trong trại. Theo bà, rất nhiều người đã chăm sóc bà như một dấu hiệu hiếm hoi của sự sống giữa cái chết.

Các tài liệu lưu trữ cho biết giấy khai sinh của bà Ilana vẫn còn được tìm thấy, thậm chí ghi rõ thời điểm bà sinh lúc 15h. Đây được xem là điều hiếm có trong bối cảnh trại tập trung khi đó tràn ngập bệnh tật, đói khát và thi thể.

Sau khi trại được giải phóng, hai mẹ con bà Ilana sống thêm 2 năm trong trại dành cho người di tản, trước khi sang Israel. Mẹ bà không tái hôn, không sinh thêm con và qua đời năm 1991. Hiện nay, ở tuổi 81, bà Ilana là một nhân viên xã hội. Bà cho biết trong nhiều năm, những người sống sót gần như không nói về ký ức của mình, và để vượt qua sang chấn, con người cần phải hồi tưởng và lên tiếng.

Không chỉ là câu chuyện cá nhân, những ngày qua, nhiều hoạt động tưởng niệm các nạn nhân Holocaust cũng diễn ra trên khắp châu Âu. Tại Ba Lan, các nạn nhân sống sót đã trở lại trại Auschwitz để tưởng niệm 81 năm ngày trại được giải phóng. Trong không khí trang nghiêm, họ cùng người thân thắp nến, đặt vòng hoa và cầu nguyện tại bức tường hành quyết, nơi hàng nghìn người từng bị Đức Quốc xã sát hại.

Tại Đức, Bộ trưởng Nội vụ cùng nhiều quan chức cấp cao đã đặt vòng hoa tại Đài tưởng niệm Holocaust ở thủ đô Berlin. Công trình gồm hơn 2.700 khối bê tông xếp thành các lối đi như mê cung, gợi nhắc sự tuyệt vọng của người Do Thái châu Âu trong thời kỳ bị bức hại. Cổng Brandenburg cũng được chiếu sáng để tưởng nhớ các nạn nhân.

Tại Anh, nhiều địa danh nổi tiếng như Tòa nhà Quốc hội ở London, Lâu đài Edinburgh và Lâu đài Cardiff được thắp sáng màu tím. Người dân được kêu gọi thắp nến tại nhà để tưởng niệm các nạn nhân của thảm họa diệt chủng Holocaust.

Trong bối cảnh tưởng niệm, Liên hợp quốc cũng lên tiếng kêu gọi thế giới kiên quyết lên án chủ nghĩa bài Do Thái và mọi biểu hiện của lòng thù hận. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhấn mạnh rằng khi những người có quyền lực không hành động, cái ác sẽ không bị trừng phạt; khi quá khứ bị bóp méo hoặc phủ nhận, hận thù và định kiến sẽ trỗi dậy.

Nhiều người sống sót sau thảm họa Holocaust cũng cảnh báo về sự gia tăng của lòng thù hận và bạo lực trong thế giới ngày nay, đồng thời kêu gọi mỗi cá nhân lựa chọn con đường khác, dựa trên sự tôn trọng, cảm thông và trách nhiệm.

Song song với các hoạt động tưởng niệm, công nghệ cũng đang góp phần gìn giữ ký ức Holocaust. Tại Đức, các nhân chứng lịch sử được tái hiện dưới dạng hình ảnh hologram trong dự án Holo-Voices, cho phép thế hệ trẻ trực tiếp tương tác và lắng nghe lời kể của những người sống sót.

Tại thành phố Essen, khán giả, đặc biệt là học sinh, có thể đặt câu hỏi cho các nhân chứng hologram về quá trình bị giam giữ, thời gian bị giam cầm và cách họ được giải phóng. Các nhà chức trách Đức cho biết việc giáo dục thế hệ trẻ về hậu quả của chủ nghĩa cuồng tín, bạo lực và thù ghét là trách nhiệm lâu dài của xã hội.

Với sự hỗ trợ của công nghệ, những ký ức tưởng chừng xa xôi trở nên sống động và gần gũi hơn, giúp lịch sử không bị lãng quên và những bài học đau thương của nhân loại không lặp lại trong hiện tại.